ସର୍ଵାଭରଣସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ଶୂଲପାଣିଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ତ୍ରିଵିକ୍ରମକୃତୋତ୍ସାହୋ ନାରାଯଣ ଇଵାବଭୌ
ସମସ୍ତ ଗହଣା ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଶୂଳ ହାତରେ ଧରିଥିବା ସେ ରାକ୍ଷସ, ତିନି ପଦ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଇଲା।
ଭ୍ରାତରଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତସ୍ମୈ ପ୍ରତସ୍ଥେ ସ ମହାବଲଃ
ସେ ମହାବଳୀ ନିଜ ଭାଇକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଶିର ନମାଇ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପଥେ ଚାଲିଗଲା।
ତମାଶୀର୍ଭିଃ ପ୍ରଶସ୍ତାଭିଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାଵଣଃ। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈଃ ସୈନ୍ଯୈଶ୍ଚାପି ଵରାଯୁଧୈଃ
ରାବଣ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଶବ୍ଦରେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ତଂ ଗଜୈଶ୍ଚ ତୁରଂଗୈଶ୍ଚ ସ୍ଯନ୍ଦନୈଶ୍ଚାମ୍ବୁଦସ୍ଵନୈଃ। ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ରଥିନୋ ରଥିନାଂ ଵରମ୍
ମହାତ୍ମା ରଥୀମାନେ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥର ମେଘ ଗୁଡିକର ଭଳି ଶବ୍ଦ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ସର୍ପୈରୁଷ୍ଟ୍ରୈଃ ଖରୈଶ୍ଚୈଵ ସିଂହଦ୍ଵିପମୃଗଦ୍ଵିଜୈଃ। ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତଂ ଘୋରଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍
ସାପ, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗଧା, ସିଂହ, ହାତୀ, ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମିଶି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସାଥି ଦେଇ ଚାଲିଥିଲେ।
ସ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷୈରଵକୀର୍ଯମାଣୋ ଧୃତାତପତ୍ରଃ ଶିତଶୂଲପାଣିଃ। ମଦୋତ୍କଟଃ ଶୋଣିତଗନ୍ଧମତ୍ତୋ ଵିନିର୍ଯଯୌ ଦାନଵଦେଵଶତ୍ରୁଃ
ଫୁଲର ବର୍ଷା ଭିତରେ, ଛତା ଧରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡା ହାତରେ ନେଇ, ମଦରେ ମତାଳ, ରକ୍ତର ଗନ୍ଧରେ ମତିଭ୍ରମ, ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କର ଶତ୍ରୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବାହାରିଗଲେ।
ପଦାତଯଶ୍ଚ ବହଵୋ ମହାନାଦା ମହାବଲାଃ। ଅନ୍ଵଯୂ ରାକ୍ଷସା ଭୀମା ଭୀମାକ୍ଷାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଦାତି ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହୁଁକାର ଦେଇ ଚାଲିଥିଲେ—ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ, ଭୟାନକ ଚକ୍ଷୁ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର।
ରକ୍ତାକ୍ଷାଃ ସୁବହୁଵ୍ଯାମା ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମାଃ। ଶୂଲାନୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଖଡ୍ଗାଂଶ୍ଚ ନିଶିତାଂଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧାନ୍
ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ବଡ଼ କନ୍ଧ, ଗାଢ଼ କଳି ଦ୍ରବ୍ୟର ଦଳ ସମାନ, ସେମାନେ ଉଠାଇଥିଲେ ବଣ୍ଡା, ତଳୱାର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଲାଡ଼ି।
ଭିନ୍ଦିପାଲାଂଶ୍ଚ ପରିଘାନ୍ ଗଦାଶ୍ଚ ମୁସଲାନି ଚ। ତାଲସ୍କନ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଵିପୁଲାନ୍ କ୍ଷେପଣୀଯାନ୍ ଦୁରାସଦାନ୍
ସେମାନେ ଚକ୍ରଫଳି, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଗଦା, ମୁସଳ ଏବଂ ଏକାଧିକ ତାଳଗଛର ଡାଳ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପରାଜେୟ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇଥିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ଵପୁରାଦାଯ ଦାରୁଣଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍। ନିଷ୍ପପାତ ମହାତେଜାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଭୟାନକ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଜନକ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅବତରିଲେ।
ଧନୁଃଶତପରୀଣାହଃ ସ ଷଟ୍ଶତସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ। ରୌଦ୍ରଃ ଶକଟଚକ୍ରାକ୍ଷୋ ମହାପର୍ଵତସଂନିଭଃ
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଶତଧା ଲମ୍ବା, ଶରୀର ଛଅଶେ ହାତ ଉଚ୍ଚ, ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର, ଚକ୍ରଭଳି ଆଖି, ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସଂନିପତ୍ଯ ଚ ରକ୍ଷାଂସି ଦଗ୍ଧଶୈଲୋପମୋ ମହାନ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାଵକ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ବଡ଼ ଦେହ ନେଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠା ହେବା ପରେ, ବଡ଼ ମୁହଁରେ ହସି କହିଲେ—
ଅଦ୍ଯ ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ତାନି ଯୂଥାନି ଭାଗଶଃ। ନିର୍ଦହିଷ୍ଯାମି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପତଙ୍ଗାନିଵ ପାଵକଃ
ଆଜି ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ଯୁଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଦଳକ୍ରମେ ଦହିଦେବି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ପତଙ୍ଗାମାନେକୁ ଶେଷ କରେ।
ନାପରାଧ୍ଯନ୍ତି ମେ କାମଂ ଵାନରା ଵନଚାରିଣଃ। ଜାତିରସ୍ମଦ୍ଵିଧାନାଂ ସା ପୁରୋଦ୍ଯାନଵିଭୂଷଣମ୍
ବାନରମାନେ ଯଦିଓ ଅସଲରେ ମୋତେ କିଛି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ଆମ ପରି ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ଶୋଭା।
ପୁରରୋଧସ୍ଯ ମୂଲଂ ତୁ ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ହତେ ତସ୍ମିନ୍ ହତଂ ସର୍ଵଂ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ
କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ରାଘବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ସେ ମରିଗଲେ, ସବୁ କିଛି ଶେଷ। ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି।
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ। ନାଦଂ ଚକ୍ରୁର୍ମହାଘୋରଂ କମ୍ପଯନ୍ତ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର କମ୍ପିଯାଏ।
ତସ୍ଯ ନିଷ୍ପତତସ୍ତୂର୍ଣଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ବଭୂଵୁର୍ଘୋରରୂପାଣି ନିମିତ୍ତାନି ସମନ୍ତତଃ
ଧୀର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୱରିତ ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେଲା।
ଉଲ୍କାଶନିଯୁତା ମେଘା ବଭୂଵୁର୍ଗର୍ଦଭାରୁଣାଃ। ସସାଗରଵନା ଚୈଵ ଵସୁଧା ସମକମ୍ପତ
ଉଲ୍କା ଓ ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘମାନେ ଗଧା ରଙ୍ଗର ହୋଇଗଲେ; ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ କମ୍ପିଉଠିଲା।
ଘୋରରୂପାଃ ଶିଵା ନେଦୁଃ ସଜ୍ଵାଲକଵଲୈର୍ମୁଖୈଃ। ମଣ୍ଡଲାନ୍ଯପସଵ୍ଯାନି ବବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଵିହଂଗମାଃ
ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶିଆଳମାନେ ମୁହଁରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ସହିତ ହୁଁକାରିଲେ; ପକ୍ଷୀମାନେ ବାମପଟେ ଘୂରି ଅଶୁଭ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ନିଷ୍ପପାତ ଚ ଗୃଧ୍ରୋଽସ୍ଯ ଶୂଲେ ଵୈ ପଥି ଗଚ୍ଛତଃ। ପ୍ରାସ୍ଫୁରନ୍ନଯନଂ ଚାସ୍ଯ ସଵ୍ଯୋ ବାହୁରକମ୍ପତ
ପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ବାଣରେ ବସିଥିବା ଗୃଧ୍ର ଖସିପଡ଼ିଲା; ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା ଏବଂ ବାମ ହାତ କମ୍ପିଲା।
ନିଷ୍ପପାତ ତଦା ଚୋଲ୍କା ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ ଭୀମନିଃସ୍ଵନା। ଆଦିତ୍ଯୋ ନିଷ୍ପ୍ରଭଶ୍ଚାସୀନ୍ନ ଵାତି ଚ ସୁଖୋଽନିଲଃ
ତାପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସହିତ ପଡ଼ିଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ତେଜ ହରାଇଲା, ଏବଂ ପବନ ଆରାମଦାୟକ ଭାବେ ବହିଲା ନାହିଁ।
ଅଚିନ୍ତଯନ୍ ମହୋତ୍ପାତାନୁଦିତାନ୍ ରୋମହର୍ଷଣାନ୍। ନିର୍ଯଯୌ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ କୃତାନ୍ତବଲଚୋଦିତଃ
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି ବିଚାର କରି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ବାହାରିଗଲେ।
ସ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରାକାରଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପର୍ଵତସଂନିଭଃ। ଦଦର୍ଶାଭ୍ରଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ଵାନରାନୀକମଦ୍ଭୁତମ୍
ପାହାଡ଼ ଭଳି ବଡ଼ ଦେହ ନେଇ, ସେ ପାଦେ ପ୍ରାକାର ଟପି ଗଲେ ଏବଂ ଘନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାନର ସେନାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵାନରାଃ ପର୍ଵତୋପମମ୍। ଵାଯୁନୁନ୍ନା ଇଵ ଘନା ଯଯୁଃ ସର୍ଵା ଦିଶସ୍ତଦା
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାହାଡ଼ ଭଳି ବଡ଼ ବାନରମାନେ ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ମେଘ ଭଳି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛିଟିଯାଇଲେ।
ତଦ୍ ଵାନରାନୀକମତିପ୍ରଚଣ୍ଡଂ ଦିଶୋ ଦ୍ରଵଦ୍ଭିନ୍ନମିଵାଭ୍ରଜାଲମ୍। ସ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ହର୍ଷା- ନ୍ନନାଦ ଭୂଯୋ ଘନଵଦ୍ଘନାଭଃ
ଏମିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନାକୁ, ମେଘମାଳା ଭଳି ଭାଙ୍ଗି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଘନ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଣିଥରେ ବଜ୍ର ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତେ ତସ୍ଯ ଘୋରଂ ନିନଦଂ ନିଶମ୍ଯ ଯଥା ନିନାଦଂ ଦିଵି ଵାରିଦସ୍ଯ। ପେତୁର୍ଧରଣ୍ଯାଂ ବହଵଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗା ନିକୃତ୍ତମୂଲା ଇଵ ଶାଲଵୃକ୍ଷାଃ
ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ, ଆକାଶରେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି, ଶୁଣି ବହୁ ବାନର ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ମୂଳ କଟା ଶାଳ ଗଛ ଭୁଇଁକୁ ଢଳିଯାଏ।
ଵିପୁଲପରିଘଵାନ୍ ସ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ରିପୁନିଧନାଯ ଵିନିଃସୃତୋ ମହାତ୍ମା। କପିଗଣଭଯମାଦଦତ୍ ସୁଭୀମଂ ପ୍ରଭୁରିଵ କିଂକରଦଣ୍ଡଵାନ୍ ଯୁଗାନ୍ତେ
ବିଶାଳ ଲୋହା ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଶତ୍ରୁମାନୋଁକୁ ସଂହାର କରିବା ପାଇଁ ବାହାରିଲେ, ବନର ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଛଡାଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ପ୍ରଭୁ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛନ୍ତି।
thumb|ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛଉଷଠିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରାକାରଂ ଗିରିକୂଟୋପମୋ ମହାନ୍। ନିର୍ଯଯୌ ନଗରାତ୍ ତୂର୍ଣଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଥିବା ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବେଗରେ ସହରର ପ୍ରାକାର ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘି ବାହାରିଗଲେ।
ନନାଦ ଚ ମହାନାଦଂ ସମୁଦ୍ରମଭିନାଦଯନ୍। ଵିଜଯନ୍ନିଵ ନିର୍ଘାତାନ୍ ଵିଧମନ୍ନିଵ ପର୍ଵତାନ୍
ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଗଞ୍ଜାଇଲା, ମଣେ ହେଉଛି ବିଜୁଳିକୁ ଜିତି ଦେଉଛନ୍ତି ଓ ପାହାଡ଼କୁ ଛିଁଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି।