କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାତେଜା ରାଵଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହମେକାକୀ ତିଷ୍ଠତ୍ଵିହ ବଲଂ ମମ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏକା ଯିବି; ମୋର ସେନା ଏଠାରେ ରହୁ।'
ଅଦ୍ଯ ତାନ୍ କ୍ଷୁଧିତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଵାନରାନ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
'ଆଜି ମୁଁ ଭୋକା ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ବାନରମାନେକୁ ଖାଇଦେବି।' କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ କହିଲେ:
ସୈନ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତୋ ଗଚ୍ଛ ଶୂଲମୁଦ୍ଗରପାଣିଭିଃ। ଵାନରା ହି ମହାତ୍ମାନଃ ଶୂରାଃ ସୁଵ୍ଯଵସାଯିନଃ
ସେନାରେ ଘିରି ଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ହାତରେ ବାଣ ଓ ତୀର ନେଇ ଚାଲ। କାରଣ, ବାନରମାନେ ବଡ଼ ମନ ଓ ଶୂର, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଭରିଆ।
ଏକାକିନଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ନଯେଯୁର୍ଦଶନୈଃ କ୍ଷଯମ୍। ତସ୍ମାତ୍ ପରମଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସୈନ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତୋ ଵ୍ରଜ। ରକ୍ଷସାମହିତଂ ସର୍ଵଂ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷଂ ନିଷୂଦଯ
ଯଦି ତୁମେ ଏକା ଓ ଅସାବଧାନ ହେଇ ଯିବ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦାନ୍ତରେ ଧରି ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ। ଏହିପାଇଁ, ସେନା ସହିତ ଘିରି ଯିବା, ଯାହାକି ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଜିତିପାରିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ତୁମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ଚାପି ଦେ।
ଅଥାସନାତ୍ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ସ୍ରଜଂ ମଣିକୃତାନ୍ତରାମ୍। ଆବବନ୍ଧ ମହାତେଜାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରାଵଣଃ
ତାପରେ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମଣି ଲଗା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମାଳା ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦାନ୍ଯଙ୍ଗୁଲୀଵେଷ୍ଟାନ୍ ଵରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ହାରଂ ଚ ଶଶିସଂକାଶମାବବନ୍ଧ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗଦ, ଆଙ୍ଗୁଠି, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ଭଳି ଜ୍ୱଳମାନ ହାର ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ଦିଵ୍ଯାନି ଚ ସୁଗନ୍ଧୀନି ମାଲ୍ଯଦାମାନି ରାଵଣଃ। ଗାତ୍ରେଷୁ ସଜ୍ଜଯାମାସ ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋଶ୍ଚାସ୍ଯ କୁଣ୍ଡଲେ
ରାବଣ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଲା ଦେଇ ସଜାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧାଇଲେ।
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦକେଯୂରନିଷ୍କାଭରଣଭୂଷିତଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ବୃହତ୍କର୍ଣଃ ସୁହୁତୋଽଗ୍ନିରିଵାବଭୌ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ଚଉଡ଼ା କାନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସୁନା ଦାଡ଼ି, କେୟୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ସଜିଥିଲେ; ସେ ଭଲଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୋଣୀସୂତ୍ରେଣ ମହତା ମେଚକେନ ଵ୍ଯରାଜତ। ଅମୃତୋତ୍ପାଦନେ ନଦ୍ଧୋ ଭୁଜଙ୍ଗେନେଵ ମନ୍ଦରଃ
ତାଙ୍କର କମରରେ ବଡ଼ ଓ ରଙ୍ଗିନ ଶ୍ରୋଣୀସୂତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯେପରି ଅମୃତ ମଥନ ସମୟରେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା।
ସ କାଞ୍ଚନଂ ଭାରସହଂ ନିଵାତଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭଂ ଦୀପ୍ତମିଵାତ୍ମଭାସା। ଆବଧ୍ଯମାନଃ କଵଚଂ ରରାଜ ସଂଧ୍ଯାଭ୍ରସଂଵୀତ ଇଵାଦ୍ରିରାଜଃ
ସୁନାର ଭାର ସହିପାରିବା, ବାତାସ ରହିତ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଚମକୁଥିବା କବଚ ପିନ୍ଧାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘରେ ଢାକା ପାହାଡ଼ରାଜା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ସର୍ଵାଭରଣସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ଶୂଲପାଣିଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ତ୍ରିଵିକ୍ରମକୃତୋତ୍ସାହୋ ନାରାଯଣ ଇଵାବଭୌ
ସମସ୍ତ ଗହଣା ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଶୂଳ ହାତରେ ଧରିଥିବା ସେ ରାକ୍ଷସ, ତିନି ପଦ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଇଲା।
ଭ୍ରାତରଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତସ୍ମୈ ପ୍ରତସ୍ଥେ ସ ମହାବଲଃ
ସେ ମହାବଳୀ ନିଜ ଭାଇକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଶିର ନମାଇ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପଥେ ଚାଲିଗଲା।
ତମାଶୀର୍ଭିଃ ପ୍ରଶସ୍ତାଭିଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାଵଣଃ। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈଃ ସୈନ୍ଯୈଶ୍ଚାପି ଵରାଯୁଧୈଃ
ରାବଣ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଶବ୍ଦରେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ତଂ ଗଜୈଶ୍ଚ ତୁରଂଗୈଶ୍ଚ ସ୍ଯନ୍ଦନୈଶ୍ଚାମ୍ବୁଦସ୍ଵନୈଃ। ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ରଥିନୋ ରଥିନାଂ ଵରମ୍
ମହାତ୍ମା ରଥୀମାନେ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥର ମେଘ ଗୁଡିକର ଭଳି ଶବ୍ଦ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ସର୍ପୈରୁଷ୍ଟ୍ରୈଃ ଖରୈଶ୍ଚୈଵ ସିଂହଦ୍ଵିପମୃଗଦ୍ଵିଜୈଃ। ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତଂ ଘୋରଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍
ସାପ, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗଧା, ସିଂହ, ହାତୀ, ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମିଶି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସାଥି ଦେଇ ଚାଲିଥିଲେ।
ସ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷୈରଵକୀର୍ଯମାଣୋ ଧୃତାତପତ୍ରଃ ଶିତଶୂଲପାଣିଃ। ମଦୋତ୍କଟଃ ଶୋଣିତଗନ୍ଧମତ୍ତୋ ଵିନିର୍ଯଯୌ ଦାନଵଦେଵଶତ୍ରୁଃ
ଫୁଲର ବର୍ଷା ଭିତରେ, ଛତା ଧରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡା ହାତରେ ନେଇ, ମଦରେ ମତାଳ, ରକ୍ତର ଗନ୍ଧରେ ମତିଭ୍ରମ, ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କର ଶତ୍ରୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବାହାରିଗଲେ।
ପଦାତଯଶ୍ଚ ବହଵୋ ମହାନାଦା ମହାବଲାଃ। ଅନ୍ଵଯୂ ରାକ୍ଷସା ଭୀମା ଭୀମାକ୍ଷାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଦାତି ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହୁଁକାର ଦେଇ ଚାଲିଥିଲେ—ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ, ଭୟାନକ ଚକ୍ଷୁ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର।
ରକ୍ତାକ୍ଷାଃ ସୁବହୁଵ୍ଯାମା ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମାଃ। ଶୂଲାନୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଖଡ୍ଗାଂଶ୍ଚ ନିଶିତାଂଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧାନ୍
ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ବଡ଼ କନ୍ଧ, ଗାଢ଼ କଳି ଦ୍ରବ୍ୟର ଦଳ ସମାନ, ସେମାନେ ଉଠାଇଥିଲେ ବଣ୍ଡା, ତଳୱାର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଲାଡ଼ି।
ଭିନ୍ଦିପାଲାଂଶ୍ଚ ପରିଘାନ୍ ଗଦାଶ୍ଚ ମୁସଲାନି ଚ। ତାଲସ୍କନ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଵିପୁଲାନ୍ କ୍ଷେପଣୀଯାନ୍ ଦୁରାସଦାନ୍
ସେମାନେ ଚକ୍ରଫଳି, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଗଦା, ମୁସଳ ଏବଂ ଏକାଧିକ ତାଳଗଛର ଡାଳ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପରାଜେୟ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇଥିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ଵପୁରାଦାଯ ଦାରୁଣଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍। ନିଷ୍ପପାତ ମହାତେଜାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଭୟାନକ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଜନକ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅବତରିଲେ।
ଧନୁଃଶତପରୀଣାହଃ ସ ଷଟ୍ଶତସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ। ରୌଦ୍ରଃ ଶକଟଚକ୍ରାକ୍ଷୋ ମହାପର୍ଵତସଂନିଭଃ
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଶତଧା ଲମ୍ବା, ଶରୀର ଛଅଶେ ହାତ ଉଚ୍ଚ, ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର, ଚକ୍ରଭଳି ଆଖି, ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସଂନିପତ୍ଯ ଚ ରକ୍ଷାଂସି ଦଗ୍ଧଶୈଲୋପମୋ ମହାନ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାଵକ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ବଡ଼ ଦେହ ନେଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠା ହେବା ପରେ, ବଡ଼ ମୁହଁରେ ହସି କହିଲେ—
ଅଦ୍ଯ ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ତାନି ଯୂଥାନି ଭାଗଶଃ। ନିର୍ଦହିଷ୍ଯାମି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପତଙ୍ଗାନିଵ ପାଵକଃ
ଆଜି ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ଯୁଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଦଳକ୍ରମେ ଦହିଦେବି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ପତଙ୍ଗାମାନେକୁ ଶେଷ କରେ।
ନାପରାଧ୍ଯନ୍ତି ମେ କାମଂ ଵାନରା ଵନଚାରିଣଃ। ଜାତିରସ୍ମଦ୍ଵିଧାନାଂ ସା ପୁରୋଦ୍ଯାନଵିଭୂଷଣମ୍
ବାନରମାନେ ଯଦିଓ ଅସଲରେ ମୋତେ କିଛି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ଆମ ପରି ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ଶୋଭା।
ପୁରରୋଧସ୍ଯ ମୂଲଂ ତୁ ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ହତେ ତସ୍ମିନ୍ ହତଂ ସର୍ଵଂ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ
କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ରାଘବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ସେ ମରିଗଲେ, ସବୁ କିଛି ଶେଷ। ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି।
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ। ନାଦଂ ଚକ୍ରୁର୍ମହାଘୋରଂ କମ୍ପଯନ୍ତ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର କମ୍ପିଯାଏ।
ତସ୍ଯ ନିଷ୍ପତତସ୍ତୂର୍ଣଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ବଭୂଵୁର୍ଘୋରରୂପାଣି ନିମିତ୍ତାନି ସମନ୍ତତଃ
ଧୀର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୱରିତ ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେଲା।
ଉଲ୍କାଶନିଯୁତା ମେଘା ବଭୂଵୁର୍ଗର୍ଦଭାରୁଣାଃ। ସସାଗରଵନା ଚୈଵ ଵସୁଧା ସମକମ୍ପତ
ଉଲ୍କା ଓ ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘମାନେ ଗଧା ରଙ୍ଗର ହୋଇଗଲେ; ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ କମ୍ପିଉଠିଲା।
ଘୋରରୂପାଃ ଶିଵା ନେଦୁଃ ସଜ୍ଵାଲକଵଲୈର୍ମୁଖୈଃ। ମଣ୍ଡଲାନ୍ଯପସଵ୍ଯାନି ବବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଵିହଂଗମାଃ
ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶିଆଳମାନେ ମୁହଁରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ସହିତ ହୁଁକାରିଲେ; ପକ୍ଷୀମାନେ ବାମପଟେ ଘୂରି ଅଶୁଭ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ନିଷ୍ପପାତ ଚ ଗୃଧ୍ରୋଽସ୍ଯ ଶୂଲେ ଵୈ ପଥି ଗଚ୍ଛତଃ। ପ୍ରାସ୍ଫୁରନ୍ନଯନଂ ଚାସ୍ଯ ସଵ୍ଯୋ ବାହୁରକମ୍ପତ
ପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ବାଣରେ ବସିଥିବା ଗୃଧ୍ର ଖସିପଡ଼ିଲା; ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା ଏବଂ ବାମ ହାତ କମ୍ପିଲା।