ସ ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହୋଦରମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତରଂ ରାଵଣଂ ତତଃ
ଏପରି କହି ଓ ନିନ୍ଦା କରିବା ପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମହୋଦରଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୋଽହଂ ତଵ ଭଯଂ ଘୋରଂ ଵଧାତ୍ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ରାମସ୍ଯାଦ୍ଯ ପ୍ରମାର୍ଜାମି ନିର୍ଵୈରୋ ହି ସୁଖୀ ଭଵ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଭାବୁଛ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦୁଷ୍ଟ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ, ସେଠିକୁ ମିଟାଇଦେବି; ମୋର କାହାପାଇଁ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ — ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଓ ସୁଖୀ ହେଅ।
ଗର୍ଜନ୍ତି ନ ଵୃଥା ଶୂରା ନିର୍ଜଲା ଇଵ ତୋଯଦାଃ। ପଶ୍ଯ ସମ୍ପଦ୍ଯମାନଂ ତୁ ଗର୍ଜିତଂ ଯୁଧି କର୍ମଣା
ବୀରମାନେ କେବେ ମିଥ୍ୟା ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଜଣେ ଜଳବିହୀନ ମେଘ ଯେମିତି ଅସାର ଗର୍ଜନ କରେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ କଥା କିପରି କାମରେ ପୂରଣ ହେବ, ତାହା ଦେଖ।
ନ ମର୍ଷଯନ୍ତି ଚାତ୍ମାନଂ ସମ୍ଭାଵଯିତୁମାତ୍ମନା। ଅଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଶୂରାସ୍ତୁ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ଦୁଷ୍କରମ୍
ସତ୍ୟ ବୀରମାନେ କେବେ ନିଜକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଗର୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଚୁପଚାପ ଭାବରେ ଦୁର୍ଲଭ କାମ କରି ଦେଉଛନ୍ତି।
ଵିକ୍ଲଵାନାଂ ହ୍ଯବୁଦ୍ଧୀନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନାମ୍। ରୋଚତେ ତ୍ଵଦ୍ଵଚୋ ନିତ୍ଯଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମହୋଦର
ମହୋଦର, ତୁମର କଥା ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, ଅବିବେକୀ ଏବଂ ନିର୍ବଳ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ମଧୁର ଲାଗେ।
ଯୁଦ୍ଧେ କାପୁରୁଷୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରିଯଵାଦିଭିଃ। ରାଜାନମନୁଗଚ୍ଛଦ୍ଭିଃ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଯଂ ଵିନାଶିତମ୍
ତୁମମାନେ ପରି ଭୟଭୀତ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ରାଜଶେଷା କୃତା ଲଙ୍କା କ୍ଷୀଣଃ କୋଶୋ ବଲଂ ହତମ୍। ରାଜାନମିମମାସାଦ୍ଯ ସୁହୃଚ୍ଚିହ୍ନମମିତ୍ରକମ୍
ଲଙ୍କାରେ ଏବେ କେବଳ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଧନଭଣ୍ଡାର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ସେନା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ରାଜା, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବରୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ସେ ଏବେ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଏଷ ନିର୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯୁଦ୍ଧମୁଦ୍ଯତଃ ଶତ୍ରୁନିର୍ଜଯେ। ଦୁର୍ନଯଂ ଭଵତାମଦ୍ଯ ସମୀକର୍ତୁଂ ମହାହଵେ
ଏବେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ବାହାରୁଛି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଏବଂ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମମାନଙ୍କ ଖରାପ ପରାମର୍ଶକୁ ଠିକ କରିବାକୁ।
ଏଵମୁକ୍ତଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରହସନ୍ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତର ନାୟକ ହସିହସି କଥା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମହୋଦରୋଽଯଂ ରାମାତ୍ ତୁ ପରିତ୍ରସ୍ତୋ ନ ସଂଶଯଃ। ନ ହି ରୋଚଯତେ ତାତ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦ
ଏହି ମହୋଦର ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛନ୍ତି; କାରଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ଭାଇ।
କଶ୍ଚିନ୍ମେ ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ସୌହୃଦେନ ବଲେନ ଚ। ଗଚ୍ଛ ଶତ୍ରୁଵଧାଯ ତ୍ଵଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣ ଜଯାଯ ଚ
ମୋ ପାଖରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଶକ୍ତିରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଯାଅ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଏବଂ ବିଜୟ ଆଣିବାକୁ।
ଶଯାନଃ ଶତ୍ରୁନାଶାର୍ଥଂ ଭଵାନ୍ ସମ୍ବୋଧିତୋ ମଯା। ଅଯଂ ହି କାଲଃ ସୁମହାନ୍ ରାକ୍ଷସାନାମରିଂଦମ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଜଗାଇଛି; ଏହି ସମୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଅବସର, ଶତ୍ରୁଦମନ।
ସଂଗଚ୍ଛ ଶୂଲମାଦାଯ ପାଶହସ୍ତ ଇଵାନ୍ତକଃ। ଵାନରାନ୍ ରାଜପୁତ୍ରୌ ଚ ଭକ୍ଷଯାଦିତ୍ଯତେଜସୌ
ତୁମେ ତୁମର ଶୂଳ ନେଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଯେମିତି ତାଙ୍କର ପାଶ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେଭଳି ବାହାରିଯାଅ; ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଓ ବାନରମାନେକୁ ଖାଇଦିଅ।
ସମାଲୋକ୍ଯ ତୁ ତେ ରୂପଂ ଵିଦ୍ରଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାନରାଃ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଶ୍ଚାପି ହୃଦଯେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିଷ୍ଯତଃ
ତୁମର ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବେ, ଏବଂ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଭାରି କମ୍ପନ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍। ପୁନର୍ଜାତମିଵାତ୍ମାନଂ ମେନେ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ
ଏପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ନିଜକୁ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣବଲାଭିଜ୍ଞୋ ଜାନଂସ୍ତସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ବଭୂଵ ମୁଦିତୋ ରାଜା ଶଶାଙ୍କ ଇଵ ନିର୍ମଲଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିଥିବା ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତଃ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ନିର୍ଜଗାମ ମହାବଲଃ। ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯୋଦ୍ଧୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଵାଂସ୍ତଦା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଗଲେ।
ଆଦଦେ ନିଶିତଂ ଶୂଲଂ ଵେଗାଚ୍ଛତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ସର୍ଵଂ କାଲାଯସଂ ଦୀପ୍ତଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣମ୍
ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ଦ୍ରୁତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳା ଲୋହାରେ ତିଆରି, ତାପିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଧରିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଶନିସମପ୍ରଖ୍ଯଂ ଵଜ୍ରପ୍ରତିମଗୌରଵମ୍। ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷପନ୍ନଗସୂଦନମ୍
ସେ ଶୂଳଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହୀରା ପରି ଭାରି ଓ ଦୃଢ଼, ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲା।
ରକ୍ତମାଲ୍ଯମହାଦାମଂ ସ୍ଵତଶ୍ଚୋଦ୍ଗତପାଵକମ୍। ଆଦାଯ ଵିପୁଲଂ ଶୂଲଂ ଶତ୍ରୁଶୋଣିତରଞ୍ଜିତମ୍
ବଡ଼ ଲାଲ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନିଜ ଶିରୋପରି ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଥିବା, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, ସେ ବିଶାଳ ଶୂଳଟି ଧରିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାତେଜା ରାଵଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହମେକାକୀ ତିଷ୍ଠତ୍ଵିହ ବଲଂ ମମ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏକା ଯିବି; ମୋର ସେନା ଏଠାରେ ରହୁ।'
ଅଦ୍ଯ ତାନ୍ କ୍ଷୁଧିତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଵାନରାନ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
'ଆଜି ମୁଁ ଭୋକା ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ବାନରମାନେକୁ ଖାଇଦେବି।' କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ କହିଲେ:
ସୈନ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତୋ ଗଚ୍ଛ ଶୂଲମୁଦ୍ଗରପାଣିଭିଃ। ଵାନରା ହି ମହାତ୍ମାନଃ ଶୂରାଃ ସୁଵ୍ଯଵସାଯିନଃ
ସେନାରେ ଘିରି ଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ହାତରେ ବାଣ ଓ ତୀର ନେଇ ଚାଲ। କାରଣ, ବାନରମାନେ ବଡ଼ ମନ ଓ ଶୂର, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଭରିଆ।
ଏକାକିନଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ନଯେଯୁର୍ଦଶନୈଃ କ୍ଷଯମ୍। ତସ୍ମାତ୍ ପରମଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସୈନ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତୋ ଵ୍ରଜ। ରକ୍ଷସାମହିତଂ ସର୍ଵଂ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷଂ ନିଷୂଦଯ
ଯଦି ତୁମେ ଏକା ଓ ଅସାବଧାନ ହେଇ ଯିବ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦାନ୍ତରେ ଧରି ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ। ଏହିପାଇଁ, ସେନା ସହିତ ଘିରି ଯିବା, ଯାହାକି ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଜିତିପାରିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ତୁମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ଚାପି ଦେ।
ଅଥାସନାତ୍ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ସ୍ରଜଂ ମଣିକୃତାନ୍ତରାମ୍। ଆବବନ୍ଧ ମହାତେଜାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରାଵଣଃ
ତାପରେ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମଣି ଲଗା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମାଳା ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦାନ୍ଯଙ୍ଗୁଲୀଵେଷ୍ଟାନ୍ ଵରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ହାରଂ ଚ ଶଶିସଂକାଶମାବବନ୍ଧ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗଦ, ଆଙ୍ଗୁଠି, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ଭଳି ଜ୍ୱଳମାନ ହାର ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ଦିଵ୍ଯାନି ଚ ସୁଗନ୍ଧୀନି ମାଲ୍ଯଦାମାନି ରାଵଣଃ। ଗାତ୍ରେଷୁ ସଜ୍ଜଯାମାସ ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋଶ୍ଚାସ୍ଯ କୁଣ୍ଡଲେ
ରାବଣ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଲା ଦେଇ ସଜାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧାଇଲେ।
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦକେଯୂରନିଷ୍କାଭରଣଭୂଷିତଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ବୃହତ୍କର୍ଣଃ ସୁହୁତୋଽଗ୍ନିରିଵାବଭୌ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ଚଉଡ଼ା କାନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସୁନା ଦାଡ଼ି, କେୟୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ସଜିଥିଲେ; ସେ ଭଲଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୋଣୀସୂତ୍ରେଣ ମହତା ମେଚକେନ ଵ୍ଯରାଜତ। ଅମୃତୋତ୍ପାଦନେ ନଦ୍ଧୋ ଭୁଜଙ୍ଗେନେଵ ମନ୍ଦରଃ
ତାଙ୍କର କମରରେ ବଡ଼ ଓ ରଙ୍ଗିନ ଶ୍ରୋଣୀସୂତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯେପରି ଅମୃତ ମଥନ ସମୟରେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା।
ସ କାଞ୍ଚନଂ ଭାରସହଂ ନିଵାତଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭଂ ଦୀପ୍ତମିଵାତ୍ମଭାସା। ଆବଧ୍ଯମାନଃ କଵଚଂ ରରାଜ ସଂଧ୍ଯାଭ୍ରସଂଵୀତ ଇଵାଦ୍ରିରାଜଃ
ସୁନାର ଭାର ସହିପାରିବା, ବାତାସ ରହିତ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଚମକୁଥିବା କବଚ ପିନ୍ଧାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘରେ ଢାକା ପାହାଡ଼ରାଜା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।