ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସଦୃଶୋ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମ। କଥମାଶଂସସେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତୁଲ୍ଯେନେନ୍ଦ୍ରଵିଵସ୍ଵତୋଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ସମାନ ନାହିଁ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତାଙ୍କ ସହ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଆଶା କରୁଛ?
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସଂରବ୍ଧଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହୋଦରଃ। ଉଵାଚ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ରାଵଣଂ ଲୋକରାଵଣମ୍
ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମହୋଦର ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଵୈଦେହୀଂ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ଵିଲମ୍ବସେ। ଯଦୀଚ୍ଛସି ତଦା ସୀତା ଵଶଗା ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୂର୍ବରୁ ବୈଦେହୀକୁ ଧରିଛ, ତେବେ କାହିଁକି ଏପରି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ? ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ସୀତା ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମର ଅଧୀନ ହେବ।
ଦୃଷ୍ଟଃ କଶ୍ଚିଦୁପାଯୋ ମେ ସୀତୋପସ୍ଥାନକାରକଃ। ରୁଚିତଶ୍ଚେତ୍ ସ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ତତଃ ଶୃଣୁ
ମୋ ପାଖରେ ସୀତାଙ୍କୁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିବା ଉପାୟ ଅଛି; ଯଦି ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ତୁମ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ଶୁଣ।
ଅହଂ ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵଃ ସଂହ୍ରାଦୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଵିତର୍ଦନଃ। ପଞ୍ଚ ରାମଵଧାଯୈତେ ନିର୍ଯାନ୍ତୀତ୍ଯଵଘୋଷଯ
ମୁଁ, ଦ୍ୱିଜିହ୍ୱ, ସଂହ୍ରାଦୀ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିତର୍ଦ୍ଦନ — ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ରାମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ବାହାରୁଛୁ ବୋଲି ଘୋଷଣା କର।
ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦାସ୍ଯାମସ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ। ଜେଷ୍ଯାମୋ ଯଦି ତେ ଶତ୍ରୂନ୍ ନୋପାଯୈଃ କାର୍ଯମସ୍ତି ନଃ
ତାପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯାଇ ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରୟାସରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ; ଯଦି ଆମେ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିପାରିବୁ, ତେବେ ଆମ ପାଖରେ ଚତୁରତାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ରହିବ ନାହିଁ।
ଅଥ ଜୀଵତି ନଃ ଶତ୍ରୁର୍ଵଯଂ ଚ କୃତସଂଯୁଗାଃ। ତତଃ ସମଭିପତ୍ସ୍ଯାମୋ ମନସା ଯତ୍ ସମୀକ୍ଷିତମ୍
କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମର ଶତ୍ରୁ ବଞ୍ଚିଯାଏ ଏବଂ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଆସୁ, ତେବେ ତୁମେ ମନରେ ଯେଉଁ ଯୋଜନା ଭାବିଛ, ସେଠିକୁ ଆମେ ଅନୁସରଣ କରିବୁ।
ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧାଦିହୈଷ୍ଯାମୋ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତାଃ। ଵିଦାର୍ଯ ସ୍ଵତନୁଂ ବାଣୈ ରାମନାମାଙ୍କିତୈଃ ଶରୈଃ
ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ ଓ ରାମଙ୍କ ନାମ ଲେଖା ଶରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇ ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିବୁ।
ଭକ୍ଷିତୋ ରାଘଵୋଽସ୍ମାଭିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚେତି ଵାଦିନଃ। ତତଃ ପାଦୌ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵଂ ନଃ କାମଂ ପ୍ରପୂରଯ
'ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମେ ଭକ୍ଷଣ କରିଛୁ' ବୋଲି କହି, ଆମେ ତୁମ ପାଦ ଧରିବୁ — ଆମ ଇଛା ପୂରଣ କର।
ତତୋଽଵଘୋଷଯ ପୁରେ ଗଜସ୍କନ୍ଧେନ ପାର୍ଥିଵ। ହତୋ ରାମଃ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସସୈନ୍ଯ ଇତି ସର୍ଵତଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ହାତୀର ପিঠିରେ ବସି ସହରର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୋଷଣା କର — 'ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ସେନା ସହିତ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି'।
ପ୍ରୀତୋ ନାମ ତତୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୃତ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵମରିଂଦମ। ଭୋଗାଂଶ୍ଚ ପରିଵାରାଂଶ୍ଚ କାମାନ୍ ଵସୁ ଚ ଦାପଯ
ତାପରେ, ନାମରେ ଖୁସି ହୋଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାଜନ, ତୁମ ଦାସମାନେକୁ ଭୋଗ, ପରିଚାରକ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଧନ ଦେଇ ପୁରସ୍କୃତ କର।
ତତୋ ମାଲ୍ଯାନି ଵାସାଂସି ଵୀରାଣାମନୁଲେପନମ୍। ପେଯଂ ଚ ବହୁ ଯୋଧେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ଚ ମୁଦିତଃ ପିବ
ତାପରେ, ବୀରମାନେ ପାଇଁ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଅଙ୍ଗରାଗ ଓ ସେନାମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ପାନୀୟ ବଣ୍ଟନ କର; ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜେ ପିଉ।
ତତୋଽସ୍ମିନ୍ ବହୁଲୀଭୂତେ କୌଲୀନେ ସର୍ଵତୋ ଗତେ। ଭକ୍ଷିତଃ ସସୁହୃଦ୍ ରାମୋ ରାକ୍ଷସୈରିତି ଵିଶ୍ରୁତେ
ଏହି ଉତ୍ସବ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଲାପରେ ଏବଂ 'ରାମ ତାଙ୍କ ସ୍ନେହିତମାନେ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି' ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ହେଲାପରେ—
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚାପି ତ୍ଵଂ ସୀତାଂ ରହସି ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍। ଧନଧାନ୍ଯୈଶ୍ଚ କାମୈଶ୍ଚ ରତ୍ନୈଶ୍ଚୈନାଂ ପ୍ରଲୋଭଯ
ତାପରେ, ଗୁପ୍ତରେ ଯାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଇଚ୍ଛା ଓ ମଣିମୁକ୍ତା ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଲୋଭ ଦେଅ।
ଅନଯୋପଧଯା ରାଜନ୍ ଭୂଯଃ ଶୋକାନୁବନ୍ଧଯା। ଅକାମା ତ୍ଵଦ୍ଵଶଂ ସୀତା ନଷ୍ଟନାଥା ଗମିଷ୍ଯତି
ଏହି ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା, ରାଜନ, ଯାହା ପୁଣି ଦୁଃଖ ଆଣିଦେଉଛି, ନାଥହୀନ ଓ ଅଇଚ୍ଛିକ ଥିବା ସୀତା ତୁମ ଅଧୀନକୁ ଆସିଯିବ।
ରମଣୀଯଂ ହି ଭର୍ତାରଂ ଵିନଷ୍ଟମଧିଗମ୍ଯ ସା। ନୈରାଶ୍ଯାତ୍ ସ୍ତ୍ରୀଲଘୁତ୍ଵାଚ୍ଚ ତ୍ଵଦ୍ଵଶଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯତେ
ସେ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ୱାମୀକୁ ହରାଇଦେଖି, ନିରାଶା ଓ ମହିଳାମାନେର ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ତୁମ ଅଧୀନକୁ ଆସିଯିବ।
ସା ପୁରା ସୁଖସଂଵୃଦ୍ଧା ସୁଖାର୍ହା ଦୁଃଖକର୍ଶିତା। ତ୍ଵଯ୍ଯଧୀନଂ ସୁଖଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵଥୈଵ ଗମିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ପୂର୍ବେ ସୁଖରେ ବଢ଼ିଥିଲେ ଓ ସୁଖ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ତୁମ ଉପରେ ସୁଖ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ବୁଝି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଯିବ।
ଏତତ୍ ସୁନୀତଂ ମମ ଦର୍ଶନେନ ରାମଂ ହି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଭଵେଦନର୍ଥଃ। ଇହୈଵ ତେ ସେତ୍ସ୍ଯତି ମୋତ୍ସୁକୋ ଭୂ- ର୍ମହାନଯୁଦ୍ଧେନ ସୁଖସ୍ଯ ଲାଭଃ
ମୋର ଏହି କଥା ବଡ଼ ଠିକ୍; ମୋ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ରାମ ପାଇଁ ବିପଦ ଆସିଯିବ; ଏଠିରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ; ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରି ନୁହେଁ, ସୁଖ ଲାଭ ହୁଏ।
ଅନଷ୍ଟସୈନ୍ଯୋ ହ୍ଯନଵାପ୍ତସଂଶଯୋ ରିପୁଂ ତ୍ଵଯୁଦ୍ଧେନ ଜଯଞ୍ଜନାଧିପଃ। ଯଶଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ମହାନ୍ମହୀପତେ ଶ୍ରିଯଂ ଚ କୀର୍ତିଂ ଚ ଚିରଂ ସମଶ୍ନୁତେ
ତୁମ ସେନା ଅକ୍ଷତ ଓ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନ ଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତି, ରାଜା, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ, ଶ୍ରୀ ଓ ଯଶ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ।
thumb|ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ (ପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟାୟ) ଶୁଣ।
ସ ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହୋଦରମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତରଂ ରାଵଣଂ ତତଃ
ଏପରି କହି ଓ ନିନ୍ଦା କରିବା ପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମହୋଦରଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୋଽହଂ ତଵ ଭଯଂ ଘୋରଂ ଵଧାତ୍ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ରାମସ୍ଯାଦ୍ଯ ପ୍ରମାର୍ଜାମି ନିର୍ଵୈରୋ ହି ସୁଖୀ ଭଵ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଭାବୁଛ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦୁଷ୍ଟ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ, ସେଠିକୁ ମିଟାଇଦେବି; ମୋର କାହାପାଇଁ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ — ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଓ ସୁଖୀ ହେଅ।
ଗର୍ଜନ୍ତି ନ ଵୃଥା ଶୂରା ନିର୍ଜଲା ଇଵ ତୋଯଦାଃ। ପଶ୍ଯ ସମ୍ପଦ୍ଯମାନଂ ତୁ ଗର୍ଜିତଂ ଯୁଧି କର୍ମଣା
ବୀରମାନେ କେବେ ମିଥ୍ୟା ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଜଣେ ଜଳବିହୀନ ମେଘ ଯେମିତି ଅସାର ଗର୍ଜନ କରେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ କଥା କିପରି କାମରେ ପୂରଣ ହେବ, ତାହା ଦେଖ।
ନ ମର୍ଷଯନ୍ତି ଚାତ୍ମାନଂ ସମ୍ଭାଵଯିତୁମାତ୍ମନା। ଅଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଶୂରାସ୍ତୁ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ଦୁଷ୍କରମ୍
ସତ୍ୟ ବୀରମାନେ କେବେ ନିଜକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଗର୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଚୁପଚାପ ଭାବରେ ଦୁର୍ଲଭ କାମ କରି ଦେଉଛନ୍ତି।
ଵିକ୍ଲଵାନାଂ ହ୍ଯବୁଦ୍ଧୀନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନାମ୍। ରୋଚତେ ତ୍ଵଦ୍ଵଚୋ ନିତ୍ଯଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମହୋଦର
ମହୋଦର, ତୁମର କଥା ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, ଅବିବେକୀ ଏବଂ ନିର୍ବଳ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ମଧୁର ଲାଗେ।
ଯୁଦ୍ଧେ କାପୁରୁଷୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରିଯଵାଦିଭିଃ। ରାଜାନମନୁଗଚ୍ଛଦ୍ଭିଃ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଯଂ ଵିନାଶିତମ୍
ତୁମମାନେ ପରି ଭୟଭୀତ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ରାଜଶେଷା କୃତା ଲଙ୍କା କ୍ଷୀଣଃ କୋଶୋ ବଲଂ ହତମ୍। ରାଜାନମିମମାସାଦ୍ଯ ସୁହୃଚ୍ଚିହ୍ନମମିତ୍ରକମ୍
ଲଙ୍କାରେ ଏବେ କେବଳ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଧନଭଣ୍ଡାର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ସେନା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ରାଜା, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବରୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ସେ ଏବେ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଏଷ ନିର୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯୁଦ୍ଧମୁଦ୍ଯତଃ ଶତ୍ରୁନିର୍ଜଯେ। ଦୁର୍ନଯଂ ଭଵତାମଦ୍ଯ ସମୀକର୍ତୁଂ ମହାହଵେ
ଏବେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ବାହାରୁଛି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଏବଂ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମମାନଙ୍କ ଖରାପ ପରାମର୍ଶକୁ ଠିକ କରିବାକୁ।
ଏଵମୁକ୍ତଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରହସନ୍ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତର ନାୟକ ହସିହସି କଥା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମହୋଦରୋଽଯଂ ରାମାତ୍ ତୁ ପରିତ୍ରସ୍ତୋ ନ ସଂଶଯଃ। ନ ହି ରୋଚଯତେ ତାତ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦ
ଏହି ମହୋଦର ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛନ୍ତି; କାରଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ଭାଇ।