ଵଧେନ ତେ ଦାଶରଥେଃ ସୁଖାଵହଂ ସୁଖଂ ସମାହର୍ତୁମହଂ ଵ୍ରଜାମି। ନିହତ୍ଯ ରାମଂ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଖାଦାମି ସର୍ଵାନ୍ ହରିଯୂଥମୁଖ୍ଯାନ୍
ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତୁମକୁ ମାରି ମୁଁ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଇବି; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରି, ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାପତିମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଖାଇଯିବି।
ରମସ୍ଵ ରାଜନ୍ ପିବ ଚାଦ୍ଯ ଵାରୁଣୀଂ କୁରୁଷ୍ଵ କୃତ୍ଯାନି ଵିନୀଯ ଦୁଃଖମ୍। ମଯାଦ୍ଯ ରାମେ ଗମିତେ ଯମକ୍ଷଯଂ ଚିରାଯ ସୀତା ଵଶଗା ଭଵିଷ୍ଯତି
ରାଜା, ଆଜି ଆନନ୍ଦ କର, ଭଲ ମଦ୍ୟ ପିଅ, ଦୁଃଖ ଭୁଲି ଆବଶ୍ୟକ କାମ କର; ମୁଁ ଆଜି ରାମଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ, ସୀତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଅଧୀନରେ ରହିବେ।
thumb|ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏ ସର୍ଗ।
ତଦୁକ୍ତମତିକାଯସ୍ଯ ବଲିନୋ ବାହୁଶାଲିନଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୋଵାଚ ମହୋଦରଃ
ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅତିକାୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମହୋଦର କହିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣ କୁଲେ ଜାତୋ ଧୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାକୃତଦର୍ଶନଃ। ଅଵଲିପ୍ତୋ ନ ଶକ୍ନୋଷି କୃତ୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ଵେଦିତୁମ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ତୁମେ ଦୁଃସାହସି ଓ ସାଧାରଣ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଥିବା; ଅହଂକାରରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ କାମ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରୁନାହାଁ।
ନହି ରାଜା ନ ଜାନୀତେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ ନଯାନଯୌ। ତ୍ଵଂ ତୁ କୈଶୋରକାଦ୍ ଧୃଷ୍ଟଃ କେଵଲଂ ଵକ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ରାଜା ନୟ ଓ ଅନୟ ବୁଝନ୍ତିନାହିଁ ଏମିତି ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଛୁଆବେଳୁ ଦୁଃସାହସି ହୋଇ, କେବଳ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଛ।
ସ୍ଥାନଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ହାନିଂ ଚ ଦେଶକାଲଵିଧାନଵିତ୍। ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ପରେଷାଂ ଚ ବୁଧ୍ଯତେ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭଃ
ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ସ୍ଥାନ, ବୃଦ୍ଧି, ହାନି ଓ ଦେଶ-କାଳର ଯଥାଯଥ ନିୟମ, ନିଜ ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରେ।
ଯତ୍ ତ୍ଵଶକ୍ଯଂ ବଲଵତା ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରାକୃତବୁଦ୍ଧିନା। ଅନୁପାସିତଵୃଦ୍ଧେନ କଃ କୁର୍ଯାତ୍ ତାଦୃଶଂ ବୁଧଃ
ଯିଏ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ସେ କେଉଁଠି ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏବଂ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଏପରି ଅସାବଧାନ କଥା କହି କାମ କରିପାରିବ?
ଯାଂସ୍ତୁ ଧର୍ମାର୍ଥକାମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରଵୀଷି ପୃଥଗାଶ୍ରଯାନ୍। ଅଵବୋଦ୍ଧୁଂ ସ୍ଵଭାଵେନ ନହି ଲକ୍ଷଣମସ୍ତି ତାନ୍
ତୁମେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ କହୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ସ୍ୱଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ମ ଚୈଵ ହି ସର୍ଵେଷାଂ କାରଣାନାଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ଶ୍ରେଯଃ ପାପୀଯସାଂ ଚାତ୍ର ଫଲଂ ଭଵତି କର୍ମଣାମ୍
ସମସ୍ତ କାରଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତାହା କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ନିଃଶ୍ରେଯସଫଲାଵେଵ ଧର୍ମାର୍ଥାଵିତରାଵପି। ଅଧର୍ମାନର୍ଥଯୋଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯଵାଯିକମ୍
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଓ ଅନର୍ଥ ଦୁଃଖଦ ଫଳ ଆଣିଦିଏ।
ଐହଲୌକିକପାରକ୍ଯଂ କର୍ମ ପୁଂଭିର୍ନିଷେଵ୍ଯତେ। କର୍ମାଣ୍ଯପି ତୁ କଲ୍ଯାଣି ଲଭତେ କାମମାସ୍ଥିତଃ
ମଣିଷେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଫଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଯିଏ କାମନାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେମଧ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ତତ୍ର କ୍ଲୃପ୍ତମିଦଂ ରାଜ୍ଞା ହୃଦି କାର୍ଯଂ ମତଂ ଚ ନଃ। ଶତ୍ରୌ ହି ସାହସଂ ଯତ୍ ତତ୍ କିମିଵାତ୍ରାପନୀଯତେ
ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ସେହି ଆମର ମତ; ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ କଣ ଏଠି ଅତିସାହସ ଆଣିବାକୁ ହେବ?
ଏକସ୍ଯୈଵାଭିଯାନେ ତୁ ହେତୁର୍ଯଃ ପ୍ରାହୃତସ୍ତ୍ଵଯା। ତତ୍ରାପ୍ଯନୁପପନ୍ନଂ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦସାଧୁ ଚ
ଏକ ଲୋକଙ୍କ ଏକାକି ଯିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କାରଣ ତୁମେ ଦେଖାଇଛ, ତାହାରେ ଯାହା ଅଯୋଗ୍ୟ ଓ ଭଲ ନୁହେଁ, ସେଥିରେ ମୁଁ କହିବି।
ଯେନ ପୂର୍ଵଂ ଜନସ୍ଥାନେ ବହଵୋଽତିବଲା ହତାଃ। ରାକ୍ଷସା ରାଘଵଂ ତଂ ତ୍ଵଂ କଥମେକୋ ଜଯିଷ୍ଯସି
ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ତୁମେ କିପରି ଏକା ହୋଇ ଜିତିପାରିବ?
ଯେ ପୂର୍ଵଂ ନିର୍ଜିତାସ୍ତେନ ଜନସ୍ଥାନେ ମହୌଜସଃ। ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତାନ୍ ପୁରେ ସର୍ଵାନ୍ ଭୀତାନଦ୍ଯ ନ ପଶ୍ଯସି
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବରୁ ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ଭୟରେ ସହରରେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।
ତଂ ସିଂହମିଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ସର୍ପଂ ସୁପ୍ତମହୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରବୋଧଯିତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ସିଂହ ପରି, ଶୁଅ ନାଗକୁ ଜାଗେଇବା ପରି ଜାଗେଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ତେଜସା ନିତ୍ଯଂ କ୍ରୋଧେନ ଚ ଦୁରାସଦମ୍। କସ୍ତଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵାସହ୍ଯମାସାଦଯିତୁମର୍ହତି
ଯିଏ ସଦା ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, କ୍ରୋଧରେ ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଅପରାଜେୟ, ସେଠାରେ କିଏ ନିକଟକୁ ଯିବା ସାହସ କରିପାରିବ?
ସଂଶଯସ୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଶତ୍ରୋଃ ପ୍ରତିସମାସନେ। ଏକସ୍ଯ ଗମନଂ ତାତ ନହି ମେ ରୋଚତେ ଭୃଶମ୍
ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଅନିଶ୍ଚିତ; ପିତା, ଏକ ଲୋକଙ୍କ ଏକାକି ଯିବାକୁ ମୋତେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ହୀନାର୍ଥସ୍ତୁ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ କୋ ରିପୁଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଯଥା। ନିଶ୍ଚିତଂ ଜୀଵିତତ୍ଯାଗେ ଵଶମାନେତୁମିଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିରେ ହୀନ, ସେ କିପରି ନିଜ ଜୀବନ ହାରାଇବା ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ସମୃଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁକୁ ବଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବ?
ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସଦୃଶୋ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମ। କଥମାଶଂସସେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତୁଲ୍ଯେନେନ୍ଦ୍ରଵିଵସ୍ଵତୋଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ସମାନ ନାହିଁ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତାଙ୍କ ସହ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଆଶା କରୁଛ?
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସଂରବ୍ଧଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହୋଦରଃ। ଉଵାଚ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ରାଵଣଂ ଲୋକରାଵଣମ୍
ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମହୋଦର ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଵୈଦେହୀଂ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ଵିଲମ୍ବସେ। ଯଦୀଚ୍ଛସି ତଦା ସୀତା ଵଶଗା ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୂର୍ବରୁ ବୈଦେହୀକୁ ଧରିଛ, ତେବେ କାହିଁକି ଏପରି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ? ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ସୀତା ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମର ଅଧୀନ ହେବ।
ଦୃଷ୍ଟଃ କଶ୍ଚିଦୁପାଯୋ ମେ ସୀତୋପସ୍ଥାନକାରକଃ। ରୁଚିତଶ୍ଚେତ୍ ସ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ତତଃ ଶୃଣୁ
ମୋ ପାଖରେ ସୀତାଙ୍କୁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିବା ଉପାୟ ଅଛି; ଯଦି ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ତୁମ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ଶୁଣ।
ଅହଂ ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵଃ ସଂହ୍ରାଦୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଵିତର୍ଦନଃ। ପଞ୍ଚ ରାମଵଧାଯୈତେ ନିର୍ଯାନ୍ତୀତ୍ଯଵଘୋଷଯ
ମୁଁ, ଦ୍ୱିଜିହ୍ୱ, ସଂହ୍ରାଦୀ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିତର୍ଦ୍ଦନ — ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ରାମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ବାହାରୁଛୁ ବୋଲି ଘୋଷଣା କର।
ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦାସ୍ଯାମସ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ। ଜେଷ୍ଯାମୋ ଯଦି ତେ ଶତ୍ରୂନ୍ ନୋପାଯୈଃ କାର୍ଯମସ୍ତି ନଃ
ତାପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯାଇ ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରୟାସରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ; ଯଦି ଆମେ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିପାରିବୁ, ତେବେ ଆମ ପାଖରେ ଚତୁରତାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ରହିବ ନାହିଁ।
ଅଥ ଜୀଵତି ନଃ ଶତ୍ରୁର୍ଵଯଂ ଚ କୃତସଂଯୁଗାଃ। ତତଃ ସମଭିପତ୍ସ୍ଯାମୋ ମନସା ଯତ୍ ସମୀକ୍ଷିତମ୍
କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମର ଶତ୍ରୁ ବଞ୍ଚିଯାଏ ଏବଂ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଆସୁ, ତେବେ ତୁମେ ମନରେ ଯେଉଁ ଯୋଜନା ଭାବିଛ, ସେଠିକୁ ଆମେ ଅନୁସରଣ କରିବୁ।
ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧାଦିହୈଷ୍ଯାମୋ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତାଃ। ଵିଦାର୍ଯ ସ୍ଵତନୁଂ ବାଣୈ ରାମନାମାଙ୍କିତୈଃ ଶରୈଃ
ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ ଓ ରାମଙ୍କ ନାମ ଲେଖା ଶରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇ ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିବୁ।
ଭକ୍ଷିତୋ ରାଘଵୋଽସ୍ମାଭିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚେତି ଵାଦିନଃ। ତତଃ ପାଦୌ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵଂ ନଃ କାମଂ ପ୍ରପୂରଯ
'ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମେ ଭକ୍ଷଣ କରିଛୁ' ବୋଲି କହି, ଆମେ ତୁମ ପାଦ ଧରିବୁ — ଆମ ଇଛା ପୂରଣ କର।
ତତୋଽଵଘୋଷଯ ପୁରେ ଗଜସ୍କନ୍ଧେନ ପାର୍ଥିଵ। ହତୋ ରାମଃ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସସୈନ୍ଯ ଇତି ସର୍ଵତଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ହାତୀର ପিঠିରେ ବସି ସହରର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୋଷଣା କର — 'ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ସେନା ସହିତ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି'।