ହସ୍ତାଭ୍ଯାମେଵ ସଂରଭ୍ଯ ହନିଷ୍ଯାମି ସଵଜ୍ରିଣମ୍। ଯଦି ମେ ମୁଷ୍ଟିଵେଗଂ ସ ରାଘଵୋଽଦ୍ଯ ସହିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଯଦି ଆଜି ରାଘବଙ୍କୁ ମୋ ମୁଷ୍ଟିର ଝଟକା ସହିପାରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ଆପଣ ହାତରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ରଧାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବି।
ତତଃ ପାସ୍ଯନ୍ତି ବାଣୌଘା ରୁଧିରଂ ରାଘଵସ୍ଯ ମେ। ଚିନ୍ତଯା ତପ୍ଯସେ ରାଜନ୍ କିମର୍ଥଂ ମଯି ତିଷ୍ଠତି
ତାପରେ ମୋର ବାଣମାଳା ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବ; ରାଜା, ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?
ସୋଽହଂ ଶତ୍ରୁଵିନାଶାଯ ତଵ ନିର୍ଯାତୁମୁଦ୍ଯତଃ। ମୁଞ୍ଚ ରାମାଦ୍ ଭଯଂ ଘୋରଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ
ମୁଁ ଏବେ ତୁମର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମର ଭୟ ଛାଡ଼ିଦିଅ—ମୁଁ ସଂଘର୍ଷରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ରାଘଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ରକ୍ଷୋଘ୍ନଂ ଯେନ ଲଙ୍କା ପ୍ରଦୀପିତା
ରାଘବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରବଳ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ହନୁମାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଲଙ୍କାକୁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଦେଲେ—
ହରୀଂଶ୍ଚ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ଅସାଧାରଣମିଚ୍ଛାମି ତଵ ଦାତୁଂ ମହଦ୍ ଯଶଃ
—ଏବଂ ସେଇ ବାନରମାନେ, ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଇଯିବି; ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମକୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବଡ଼ ଯଶ ଦେବାକୁ।
ଯଦି ଚେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ ଭଯଂ ରାଜନ୍ ଯଦି ଚାପି ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ତତୋଽହଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ନୈଶଂ ତମ ଇଵାଂଶୁମାନ୍
ରାଜା, ଯଦି ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛ, ତେବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭାଗାଇଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।
ଅପି ଦେଵାଃ ଶଯିଷ୍ଯନ୍ତେ ମଯି କ୍ରୁଦ୍ଧେ ମହୀତଲେ। ଯମଂ ଚ ଶମଯିଷ୍ଯାମି ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ପାଵକମ୍
ମୋତେ ଯଦି କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଯିବେ; ମୁଁ ଯମକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେବି ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଯିବି।
ଆଦିତ୍ଯଂ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ସନକ୍ଷତ୍ରଂ ମହୀତଲେ। ଶତକ୍ରତୁଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ପାସ୍ଯାମି ଵରୁଣାଲଯମ୍
ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତାରାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଫିଙ୍ଗିଦେବି; ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ମାରିଦେବି ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ମଧ୍ୟ ପିଇଯିବି।
ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚୂର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଦାରଯିଷ୍ଯାମି ମେଦିନୀମ୍। ଦୀର୍ଘକାଲଂ ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ମୁଁ ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଫାଟିଦେବି—ଏହି ହେଉଛି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୁଏଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି।
ଅଦ୍ଯ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଭୂତାନି ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାନି ସର୍ଵଶଃ। ନ ତ୍ଵିଦଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ସର୍ଵମାହାରୋ ମମ ପୂର୍ଯତେ
ଆଜି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖାଉଛି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭୋକ ପୂରଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଵଧେନ ତେ ଦାଶରଥେଃ ସୁଖାଵହଂ ସୁଖଂ ସମାହର୍ତୁମହଂ ଵ୍ରଜାମି। ନିହତ୍ଯ ରାମଂ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଖାଦାମି ସର୍ଵାନ୍ ହରିଯୂଥମୁଖ୍ଯାନ୍
ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତୁମକୁ ମାରି ମୁଁ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଇବି; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରି, ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାପତିମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଖାଇଯିବି।
ରମସ୍ଵ ରାଜନ୍ ପିବ ଚାଦ୍ଯ ଵାରୁଣୀଂ କୁରୁଷ୍ଵ କୃତ୍ଯାନି ଵିନୀଯ ଦୁଃଖମ୍। ମଯାଦ୍ଯ ରାମେ ଗମିତେ ଯମକ୍ଷଯଂ ଚିରାଯ ସୀତା ଵଶଗା ଭଵିଷ୍ଯତି
ରାଜା, ଆଜି ଆନନ୍ଦ କର, ଭଲ ମଦ୍ୟ ପିଅ, ଦୁଃଖ ଭୁଲି ଆବଶ୍ୟକ କାମ କର; ମୁଁ ଆଜି ରାମଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ, ସୀତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଅଧୀନରେ ରହିବେ।
thumb|ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏ ସର୍ଗ।
ତଦୁକ୍ତମତିକାଯସ୍ଯ ବଲିନୋ ବାହୁଶାଲିନଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୋଵାଚ ମହୋଦରଃ
ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅତିକାୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମହୋଦର କହିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣ କୁଲେ ଜାତୋ ଧୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାକୃତଦର୍ଶନଃ। ଅଵଲିପ୍ତୋ ନ ଶକ୍ନୋଷି କୃତ୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ଵେଦିତୁମ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ତୁମେ ଦୁଃସାହସି ଓ ସାଧାରଣ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଥିବା; ଅହଂକାରରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ କାମ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରୁନାହାଁ।
ନହି ରାଜା ନ ଜାନୀତେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ ନଯାନଯୌ। ତ୍ଵଂ ତୁ କୈଶୋରକାଦ୍ ଧୃଷ୍ଟଃ କେଵଲଂ ଵକ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ରାଜା ନୟ ଓ ଅନୟ ବୁଝନ୍ତିନାହିଁ ଏମିତି ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଛୁଆବେଳୁ ଦୁଃସାହସି ହୋଇ, କେବଳ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଛ।
ସ୍ଥାନଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ହାନିଂ ଚ ଦେଶକାଲଵିଧାନଵିତ୍। ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ପରେଷାଂ ଚ ବୁଧ୍ଯତେ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭଃ
ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ସ୍ଥାନ, ବୃଦ୍ଧି, ହାନି ଓ ଦେଶ-କାଳର ଯଥାଯଥ ନିୟମ, ନିଜ ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରେ।
ଯତ୍ ତ୍ଵଶକ୍ଯଂ ବଲଵତା ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରାକୃତବୁଦ୍ଧିନା। ଅନୁପାସିତଵୃଦ୍ଧେନ କଃ କୁର୍ଯାତ୍ ତାଦୃଶଂ ବୁଧଃ
ଯିଏ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ସେ କେଉଁଠି ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏବଂ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଏପରି ଅସାବଧାନ କଥା କହି କାମ କରିପାରିବ?
ଯାଂସ୍ତୁ ଧର୍ମାର୍ଥକାମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରଵୀଷି ପୃଥଗାଶ୍ରଯାନ୍। ଅଵବୋଦ୍ଧୁଂ ସ୍ଵଭାଵେନ ନହି ଲକ୍ଷଣମସ୍ତି ତାନ୍
ତୁମେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ କହୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ସ୍ୱଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ମ ଚୈଵ ହି ସର୍ଵେଷାଂ କାରଣାନାଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ଶ୍ରେଯଃ ପାପୀଯସାଂ ଚାତ୍ର ଫଲଂ ଭଵତି କର୍ମଣାମ୍
ସମସ୍ତ କାରଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତାହା କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ନିଃଶ୍ରେଯସଫଲାଵେଵ ଧର୍ମାର୍ଥାଵିତରାଵପି। ଅଧର୍ମାନର୍ଥଯୋଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯଵାଯିକମ୍
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଓ ଅନର୍ଥ ଦୁଃଖଦ ଫଳ ଆଣିଦିଏ।
ଐହଲୌକିକପାରକ୍ଯଂ କର୍ମ ପୁଂଭିର୍ନିଷେଵ୍ଯତେ। କର୍ମାଣ୍ଯପି ତୁ କଲ୍ଯାଣି ଲଭତେ କାମମାସ୍ଥିତଃ
ମଣିଷେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଫଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଯିଏ କାମନାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେମଧ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ତତ୍ର କ୍ଲୃପ୍ତମିଦଂ ରାଜ୍ଞା ହୃଦି କାର୍ଯଂ ମତଂ ଚ ନଃ। ଶତ୍ରୌ ହି ସାହସଂ ଯତ୍ ତତ୍ କିମିଵାତ୍ରାପନୀଯତେ
ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ସେହି ଆମର ମତ; ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ କଣ ଏଠି ଅତିସାହସ ଆଣିବାକୁ ହେବ?
ଏକସ୍ଯୈଵାଭିଯାନେ ତୁ ହେତୁର୍ଯଃ ପ୍ରାହୃତସ୍ତ୍ଵଯା। ତତ୍ରାପ୍ଯନୁପପନ୍ନଂ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦସାଧୁ ଚ
ଏକ ଲୋକଙ୍କ ଏକାକି ଯିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କାରଣ ତୁମେ ଦେଖାଇଛ, ତାହାରେ ଯାହା ଅଯୋଗ୍ୟ ଓ ଭଲ ନୁହେଁ, ସେଥିରେ ମୁଁ କହିବି।
ଯେନ ପୂର୍ଵଂ ଜନସ୍ଥାନେ ବହଵୋଽତିବଲା ହତାଃ। ରାକ୍ଷସା ରାଘଵଂ ତଂ ତ୍ଵଂ କଥମେକୋ ଜଯିଷ୍ଯସି
ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ତୁମେ କିପରି ଏକା ହୋଇ ଜିତିପାରିବ?
ଯେ ପୂର୍ଵଂ ନିର୍ଜିତାସ୍ତେନ ଜନସ୍ଥାନେ ମହୌଜସଃ। ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତାନ୍ ପୁରେ ସର୍ଵାନ୍ ଭୀତାନଦ୍ଯ ନ ପଶ୍ଯସି
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବରୁ ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ଭୟରେ ସହରରେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।
ତଂ ସିଂହମିଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ସର୍ପଂ ସୁପ୍ତମହୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରବୋଧଯିତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ସିଂହ ପରି, ଶୁଅ ନାଗକୁ ଜାଗେଇବା ପରି ଜାଗେଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ତେଜସା ନିତ୍ଯଂ କ୍ରୋଧେନ ଚ ଦୁରାସଦମ୍। କସ୍ତଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵାସହ୍ଯମାସାଦଯିତୁମର୍ହତି
ଯିଏ ସଦା ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, କ୍ରୋଧରେ ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଅପରାଜେୟ, ସେଠାରେ କିଏ ନିକଟକୁ ଯିବା ସାହସ କରିପାରିବ?
ସଂଶଯସ୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଶତ୍ରୋଃ ପ୍ରତିସମାସନେ। ଏକସ୍ଯ ଗମନଂ ତାତ ନହି ମେ ରୋଚତେ ଭୃଶମ୍
ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଅନିଶ୍ଚିତ; ପିତା, ଏକ ଲୋକଙ୍କ ଏକାକି ଯିବାକୁ ମୋତେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ହୀନାର୍ଥସ୍ତୁ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ କୋ ରିପୁଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଯଥା। ନିଶ୍ଚିତଂ ଜୀଵିତତ୍ଯାଗେ ଵଶମାନେତୁମିଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିରେ ହୀନ, ସେ କିପରି ନିଜ ଜୀବନ ହାରାଇବା ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ସମୃଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁକୁ ବଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବ?