ଅଦ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ନିଧନଂ ସୁମହତ୍ ପ୍ରିଯମ୍। ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ତେ ନିହତବାନ୍ଧଵାଃ
ଆଜି, ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ଯାହାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାମଙ୍କର ବଡ଼ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଅଦ୍ଯ ଶୋକପରୀତାନାଂ ସ୍ଵବନ୍ଧୁଵଧଶୋଚିନାମ୍। ଶତ୍ରୋର୍ଯୁଧି ଵିନାଶେନ କରୋମ୍ଯଶ୍ରୁପ୍ରମାର୍ଜନମ୍
ଆଜି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ବନ୍ଧୁଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁରେ ଶୋକରେ ଡୁବିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଶ୍ଟ କରି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜିଦେବି।
ଅଦ୍ଯ ପର୍ଵତସଂକାଶଂ ସସୂର୍ଯମିଵ ତୋଯଦମ୍। ଵିକୀର୍ଣଂ ପଶ୍ଯ ସମରେ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍
ଆଜି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେହ ଥିବା ବାନରମାନ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ମେଘ ଭଳି ଚିତ୍ରିତ ହୋଇ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଦେଖ।
କଥଂ ଚ ରାକ୍ଷସୈରେଭିର୍ମଯା ଚ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତଃ। ଜିଘାଂସୁଭିର୍ଦାଶରଥିଂ ଵ୍ଯଥସେ ତ୍ଵଂ ସଦାନଘ
ଏତେ ରାକ୍ଷସ ଓ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ତୁମେ କିପରି ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ହେ ନିର୍ମଳ।
ମାଂ ନିହତ୍ଯ କିଲ ତ୍ଵାଂ ହି ନିହନିଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ। ନାହମାତ୍ମନି ସଂତାପଂ ଗଚ୍ଛେଯଂ ରାକ୍ଷସାଧିପ
ନିଶ୍ଚୟ, ରାଘବ ମୋତେ ମାରିଦେଲେ, ପରେ ତୁମକୁ ମାରିବେ। ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା, ଏଥିରେ ମୋତେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ହେବ ନାହିଁ।
କାମଂ ତ୍ଵିଦାନୀମପି ମାଂ ଵ୍ଯାଦିଶ ତ୍ଵଂ ପରଂତପ। ନ ପରଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧାଯାତୁଲଵିକ୍ରମ
ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଶତ୍ରୁ ଜୟକାରୀ। ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଅହମୁତ୍ସାଦଯିଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୂଂସ୍ତଵ ମହାବଲାନ୍। ଯଦି ଶକ୍ରୋ ଯଦି ଯମୋ ଯଦି ପାଵକମାରୁତୌ
ମୁଁ ତୁମର ବଳଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ କିମ୍ବା ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।
ତାନହଂ ଯୋଧଯିଷ୍ଯାମି କୁବେରଵରୁଣାଵପି। ଗିରିମାତ୍ରଶରୀରସ୍ଯ ଶିତଶୂଲଧରସ୍ଯ ମେ
ମୁଁ କୁବେର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି, କାରଣ ମୋ ଦେହ ପର୍ବତ ପରି ବଡ଼ ଏବଂ ମୋର ହାତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡ ଅଛି।
ନର୍ଦତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ବିଭୀଯାଦ୍ ଵୈ ପୁରଂଦରଃ। ଅଥ ଵା ତ୍ଯକ୍ତଶସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ମୃଦ୍ନତସ୍ତରସା ରିପୂନ୍
ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଦେଖି ଏବଂ ଗର୍ଜନ ସୁନି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେବେ; କିମ୍ବା ମୁଁ ଯଦି ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚକ୍ନାଚୁର କରିଦେଉଛି।
ନ ମେ ପ୍ରତିମୁଖଃ କଶ୍ଚିତ୍ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଜିଜୀଵିଷୁଃ। ନୈଵ ଶକ୍ତ୍ଯା ନ ଗଦଯା ନାସିନା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେହି ଠିଆ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ—ନ ଶକ୍ତି, ନ ଗଦା, ନ ତଳୱାର, ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ ମଧ୍ୟ।
ହସ୍ତାଭ୍ଯାମେଵ ସଂରଭ୍ଯ ହନିଷ୍ଯାମି ସଵଜ୍ରିଣମ୍। ଯଦି ମେ ମୁଷ୍ଟିଵେଗଂ ସ ରାଘଵୋଽଦ୍ଯ ସହିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଯଦି ଆଜି ରାଘବଙ୍କୁ ମୋ ମୁଷ୍ଟିର ଝଟକା ସହିପାରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ଆପଣ ହାତରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ରଧାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବି।
ତତଃ ପାସ୍ଯନ୍ତି ବାଣୌଘା ରୁଧିରଂ ରାଘଵସ୍ଯ ମେ। ଚିନ୍ତଯା ତପ୍ଯସେ ରାଜନ୍ କିମର୍ଥଂ ମଯି ତିଷ୍ଠତି
ତାପରେ ମୋର ବାଣମାଳା ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବ; ରାଜା, ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?
ସୋଽହଂ ଶତ୍ରୁଵିନାଶାଯ ତଵ ନିର୍ଯାତୁମୁଦ୍ଯତଃ। ମୁଞ୍ଚ ରାମାଦ୍ ଭଯଂ ଘୋରଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ
ମୁଁ ଏବେ ତୁମର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମର ଭୟ ଛାଡ଼ିଦିଅ—ମୁଁ ସଂଘର୍ଷରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ରାଘଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ରକ୍ଷୋଘ୍ନଂ ଯେନ ଲଙ୍କା ପ୍ରଦୀପିତା
ରାଘବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରବଳ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ହନୁମାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଲଙ୍କାକୁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଦେଲେ—
ହରୀଂଶ୍ଚ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ଅସାଧାରଣମିଚ୍ଛାମି ତଵ ଦାତୁଂ ମହଦ୍ ଯଶଃ
—ଏବଂ ସେଇ ବାନରମାନେ, ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଇଯିବି; ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମକୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବଡ଼ ଯଶ ଦେବାକୁ।
ଯଦି ଚେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ ଭଯଂ ରାଜନ୍ ଯଦି ଚାପି ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ତତୋଽହଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ନୈଶଂ ତମ ଇଵାଂଶୁମାନ୍
ରାଜା, ଯଦି ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛ, ତେବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭାଗାଇଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।
ଅପି ଦେଵାଃ ଶଯିଷ୍ଯନ୍ତେ ମଯି କ୍ରୁଦ୍ଧେ ମହୀତଲେ। ଯମଂ ଚ ଶମଯିଷ୍ଯାମି ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ପାଵକମ୍
ମୋତେ ଯଦି କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଯିବେ; ମୁଁ ଯମକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେବି ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଯିବି।
ଆଦିତ୍ଯଂ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ସନକ୍ଷତ୍ରଂ ମହୀତଲେ। ଶତକ୍ରତୁଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ପାସ୍ଯାମି ଵରୁଣାଲଯମ୍
ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତାରାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଫିଙ୍ଗିଦେବି; ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ମାରିଦେବି ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ମଧ୍ୟ ପିଇଯିବି।
ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚୂର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଦାରଯିଷ୍ଯାମି ମେଦିନୀମ୍। ଦୀର୍ଘକାଲଂ ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ମୁଁ ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଫାଟିଦେବି—ଏହି ହେଉଛି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୁଏଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି।
ଅଦ୍ଯ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଭୂତାନି ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାନି ସର୍ଵଶଃ। ନ ତ୍ଵିଦଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ସର୍ଵମାହାରୋ ମମ ପୂର୍ଯତେ
ଆଜି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖାଉଛି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭୋକ ପୂରଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଵଧେନ ତେ ଦାଶରଥେଃ ସୁଖାଵହଂ ସୁଖଂ ସମାହର୍ତୁମହଂ ଵ୍ରଜାମି। ନିହତ୍ଯ ରାମଂ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଖାଦାମି ସର୍ଵାନ୍ ହରିଯୂଥମୁଖ୍ଯାନ୍
ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତୁମକୁ ମାରି ମୁଁ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଇବି; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରି, ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାପତିମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଖାଇଯିବି।
ରମସ୍ଵ ରାଜନ୍ ପିବ ଚାଦ୍ଯ ଵାରୁଣୀଂ କୁରୁଷ୍ଵ କୃତ୍ଯାନି ଵିନୀଯ ଦୁଃଖମ୍। ମଯାଦ୍ଯ ରାମେ ଗମିତେ ଯମକ୍ଷଯଂ ଚିରାଯ ସୀତା ଵଶଗା ଭଵିଷ୍ଯତି
ରାଜା, ଆଜି ଆନନ୍ଦ କର, ଭଲ ମଦ୍ୟ ପିଅ, ଦୁଃଖ ଭୁଲି ଆବଶ୍ୟକ କାମ କର; ମୁଁ ଆଜି ରାମଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ, ସୀତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଅଧୀନରେ ରହିବେ।
thumb|ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏ ସର୍ଗ।
ତଦୁକ୍ତମତିକାଯସ୍ଯ ବଲିନୋ ବାହୁଶାଲିନଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୋଵାଚ ମହୋଦରଃ
ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅତିକାୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମହୋଦର କହିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣ କୁଲେ ଜାତୋ ଧୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାକୃତଦର୍ଶନଃ। ଅଵଲିପ୍ତୋ ନ ଶକ୍ନୋଷି କୃତ୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ଵେଦିତୁମ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ତୁମେ ଦୁଃସାହସି ଓ ସାଧାରଣ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଥିବା; ଅହଂକାରରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ କାମ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରୁନାହାଁ।
ନହି ରାଜା ନ ଜାନୀତେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ ନଯାନଯୌ। ତ୍ଵଂ ତୁ କୈଶୋରକାଦ୍ ଧୃଷ୍ଟଃ କେଵଲଂ ଵକ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ରାଜା ନୟ ଓ ଅନୟ ବୁଝନ୍ତିନାହିଁ ଏମିତି ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଛୁଆବେଳୁ ଦୁଃସାହସି ହୋଇ, କେବଳ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଛ।
ସ୍ଥାନଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ହାନିଂ ଚ ଦେଶକାଲଵିଧାନଵିତ୍। ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ପରେଷାଂ ଚ ବୁଧ୍ଯତେ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭଃ
ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ସ୍ଥାନ, ବୃଦ୍ଧି, ହାନି ଓ ଦେଶ-କାଳର ଯଥାଯଥ ନିୟମ, ନିଜ ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରେ।
ଯତ୍ ତ୍ଵଶକ୍ଯଂ ବଲଵତା ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରାକୃତବୁଦ୍ଧିନା। ଅନୁପାସିତଵୃଦ୍ଧେନ କଃ କୁର୍ଯାତ୍ ତାଦୃଶଂ ବୁଧଃ
ଯିଏ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ସେ କେଉଁଠି ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏବଂ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଏପରି ଅସାବଧାନ କଥା କହି କାମ କରିପାରିବ?
ଯାଂସ୍ତୁ ଧର୍ମାର୍ଥକାମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରଵୀଷି ପୃଥଗାଶ୍ରଯାନ୍। ଅଵବୋଦ୍ଧୁଂ ସ୍ଵଭାଵେନ ନହି ଲକ୍ଷଣମସ୍ତି ତାନ୍
ତୁମେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ କହୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ସ୍ୱଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ମ ଚୈଵ ହି ସର୍ଵେଷାଂ କାରଣାନାଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ଶ୍ରେଯଃ ପାପୀଯସାଂ ଚାତ୍ର ଫଲଂ ଭଵତି କର୍ମଣାମ୍
ସମସ୍ତ କାରଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତାହା କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।