ଵିନାଶଯନ୍ତୋ ଭର୍ତାରଂ ସହିତାଃ ଶତ୍ରୁଭିର୍ବୁଧୈଃ। ଵିପରୀତାନି କୃତ୍ଯାନି କାରଯନ୍ତୀହ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ
ଯେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ମିଶି, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ବିପରୀତ କାମ କରାନ୍ତି, ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ ହୁଅନ୍ତି।
ତାନ୍ ଭର୍ତା ମିତ୍ରସଂକାଶାନମିତ୍ରାନ୍ ମନ୍ତ୍ରନିର୍ଣଯେ। ଵ୍ଯଵହାରେଣ ଜାନୀଯାତ୍ ସଚିଵାନୁପସଂହିତାନ୍
ସ୍ୱାମୀ ଚାଳଚଳନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବୁଝିବା ଉଚିତ୍, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରୀ ମିତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଏ କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ନିଷ୍ଠା ନାହିଁ।
ଚପଲସ୍ଯେହ କୃତ୍ଯାନି ସହସାନୁପ୍ରଧାଵତଃ। ଛିଦ୍ରମନ୍ଯେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ ଖମିଵ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବରେ କାମ କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସେଠାରେ ସୁଯୋଗ ମିଳେ, ଯେପରି ଉଡ଼ନ୍ତା ପକ୍ଷୀମାନେ କଞ୍ଚ ନଥିଲେ ଆକାଶକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଯୋ ହି ଶତ୍ରୁମଵଜ୍ଞାଯ ଆତ୍ମାନଂ ନାଭିରକ୍ଷତି। ଅଵାପ୍ନୋତି ହି ସୋଽନର୍ଥାନ୍ ସ୍ଥାନାଚ୍ଚ ଵ୍ଯଵରୋପ୍ଯତେ
ଯେ ନିଜ ଶତ୍ରୁକୁ ଅବହେଳା କରି ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନର୍ଥ ଦେଖିବାକୁ ପାଏ ଓ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।
ଯଦୁକ୍ତମିହ ତେ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରିଯଯା ମେଽନୁଜେନ ଚ। ତଦେଵ ନୋ ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ, ମୋର ପ୍ରିୟା ଓ ଭାଇ କହିଥିଲେ, ସେଇ କଥା ଆମ ପାଇଁ ଉପକାରୀ; ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କର।
ତତ୍ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଭ୍ରୁକୁଟିଂ ଚୈଵ ସଂଚକ୍ରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚୈନମଭାଷତ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦଶମୁଖ ଭୂଁହି ଚମ୍କାଇଲେ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମାନ୍ଯୋ ଗୁରୁରିଵାଚାର୍ଯଃ କିଂ ମାଂ ତ୍ଵମନୁଶାସସେ। କିମେଵଂ ଵାକ୍ଶ୍ରମଂ କୃତ୍ଵା ଯଦ୍ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
ମୋତେ ଗୁରୁ ବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଉଛ? ଏପରି ଅନବସ୍ଥାରେ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ଯାହା ଉଚିତ୍, ତାହା କର।
ଵିଭ୍ରମାଚ୍ଚିତ୍ତମୋହାଦ୍ ଵା ବଲଵୀର୍ଯାଶ୍ରଯେଣ ଵା। ନାଭିପନ୍ନମିଦାନୀଂ ଯଦ୍ ଵ୍ଯର୍ଥା ତସ୍ଯ ପୁନଃ କଥା
ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ମନର ମୋହ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇନଥିଲା, ସେଥିରେ ପୁଣି କଥା କହିବା ଅର୍ଥହୀନ।
ଅସ୍ମିନ୍ କାଲେ ତୁ ଯଦ୍ ଯୁକ୍ତଂ ତଦିଦାନୀଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍। ଗତଂ ତୁ ନାନୁଶୋଚନ୍ତି ଗତଂ ତୁ ଗତମେଵ ହି
ଏବେ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, ସେଥିରେ ଚିନ୍ତା କର; ଯାହା ଚାଲିଗଲା, ତାହାକୁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯାହା ଗଲା, ସେ ତ ଚାଲିଗଲା।
ମମାପନଯଜଂ ଦୋଷଂ ଵିକ୍ରମେଣ ସମୀକୁରୁ। ଯଦି ଖଲ୍ଵସ୍ତି ମେ ସ୍ନେହୋ ଵିକ୍ରମଂ ଵାଧିଗଚ୍ଛସି
ତୁମେ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇ ମୋର ଦୋଷକୁ ଦୂର କର; ଯଦି ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଅଛି, ତେବେ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରମାଣ କର।
ଯଦି କାର୍ଯଂ ମମୈତତ୍ତେ ହୃଦି କାର୍ଯତମଂ ମତମ୍। ସ ସୁହୃଦ୍ ଯୋ ଵିପନ୍ନାର୍ଥଂ ଦୀନମଭ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ
ଯଦି ଏହି କାମଟିକୁ ତୁମେ ମୋର ସବୁଠୁ ବଡ଼ କର୍ତବ୍ୟ ଭାବେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କର, ତେବେ ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବା ଜଣକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସେଠି ନିଜକୁ ସତ୍ୟ ସଂଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ ବନ୍ଧୁର୍ଯୋଽପନୀତେଷୁ ସାହାଯ୍ଯାଯୋପକଲ୍ପତେ। ତମଥୈଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସ ଵଚନଂ ଧୀରଦାରୁଣମ୍
ଯେଉଁ ବେଳେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଏମିତି ସମୟରେ ଯିଏ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସେ, ସେଠି ସେଇ ନିଜ ଜଣ। ଏଭଳି କଠୋର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—
ରୁଷ୍ଟୋଽଯମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଶନୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମୁଵାଚ ହ। ଅତୀଵ ହି ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁଃଖିତ ଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ଶନୈର୍ଵାକ୍ଯଂ ବଭାଷେ ପରିସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ନଵହିତୋ ମମ ଵାକ୍ଯମରିଂଦମ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ କଥାରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ— 'ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ଜୟକାରୀ, ମୋର କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।'
ଅଲଂ ରାକ୍ଷସରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଂତାପମୁପପଦ୍ଯ ତେ। ରୋଷଂ ଚ ସମ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵିତୁମର୍ହସି
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା, ଏତେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କର।
ନୈତନ୍ମନସି କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯି ଜୀଵତି ପାର୍ଥିଵ। ତମହଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ କୃତେ ପରିତପ୍ଯତେ
ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ମନରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା। ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ, ସେଠିକୁ ମୁଁ ନଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।
ଅଵଶ୍ଯଂ ତୁ ହିତଂ ଵାଚ୍ଯଂ ସର୍ଵାଵସ୍ଥଂ ମଯା ତଵ। ବନ୍ଧୁଭାଵାଦଭିହିତଂ ଭ୍ରାତୃସ୍ନେହାଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ
ତଥାପି, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା କହିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି, ଏହା ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଭାଇପାଇଁ ମୋର ସ୍ନେହରୁ।
ସଦୃଶଂ ଯଚ୍ଚ କାଲେଽସ୍ମିନ୍ କର୍ତୁଂ ସ୍ନେହେନ ବନ୍ଧୁନା। ଶତ୍ରୂଣାଂ କଦନଂ ପଶ୍ଯ କ୍ରିଯମାଣଂ ମଯା ରଣେ
ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ କାମଟି ଏକ ବନ୍ଧୁ ସ୍ନେହରେ କରିବା ଉଚିତ୍, ମୁଁ ସେହି କାମ କରିବି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ହାତରେ ଶତ୍ରୁମାନେ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ଦେଖ।
ଅଦ୍ଯ ପଶ୍ଯ ମହାବାହୋ ମଯା ସମରମୂର୍ଧନି। ହତେ ରାମେ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଦ୍ରଵନ୍ତୀଂ ହରିଵାହିନୀମ୍
ଆଜି, ବଳଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋ ହାତରେ ରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ବାନର ସେନାକୁ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବା ଦେଖ।
ଅଦ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଯାଽଽନୀତଂ ରଣାଚ୍ଛିରଃ। ସୁଖୀ ଭଵ ମହାବାହୋ ସୀତା ଭଵତୁ ଦୁଃଖିତା
ଆଜି, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ରାମଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଦେବା ପରେ, ବଳଶାଳୀ, ତୁମେ ଆନନ୍ଦ କର, ଏବଂ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଉ।
ଅଦ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ନିଧନଂ ସୁମହତ୍ ପ୍ରିଯମ୍। ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ତେ ନିହତବାନ୍ଧଵାଃ
ଆଜି, ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ଯାହାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାମଙ୍କର ବଡ଼ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଅଦ୍ଯ ଶୋକପରୀତାନାଂ ସ୍ଵବନ୍ଧୁଵଧଶୋଚିନାମ୍। ଶତ୍ରୋର୍ଯୁଧି ଵିନାଶେନ କରୋମ୍ଯଶ୍ରୁପ୍ରମାର୍ଜନମ୍
ଆଜି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ବନ୍ଧୁଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁରେ ଶୋକରେ ଡୁବିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଶ୍ଟ କରି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜିଦେବି।
ଅଦ୍ଯ ପର୍ଵତସଂକାଶଂ ସସୂର୍ଯମିଵ ତୋଯଦମ୍। ଵିକୀର୍ଣଂ ପଶ୍ଯ ସମରେ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍
ଆଜି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେହ ଥିବା ବାନରମାନ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ମେଘ ଭଳି ଚିତ୍ରିତ ହୋଇ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଦେଖ।
କଥଂ ଚ ରାକ୍ଷସୈରେଭିର୍ମଯା ଚ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତଃ। ଜିଘାଂସୁଭିର୍ଦାଶରଥିଂ ଵ୍ଯଥସେ ତ୍ଵଂ ସଦାନଘ
ଏତେ ରାକ୍ଷସ ଓ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ତୁମେ କିପରି ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ହେ ନିର୍ମଳ।
ମାଂ ନିହତ୍ଯ କିଲ ତ୍ଵାଂ ହି ନିହନିଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ। ନାହମାତ୍ମନି ସଂତାପଂ ଗଚ୍ଛେଯଂ ରାକ୍ଷସାଧିପ
ନିଶ୍ଚୟ, ରାଘବ ମୋତେ ମାରିଦେଲେ, ପରେ ତୁମକୁ ମାରିବେ। ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା, ଏଥିରେ ମୋତେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ହେବ ନାହିଁ।
କାମଂ ତ୍ଵିଦାନୀମପି ମାଂ ଵ୍ଯାଦିଶ ତ୍ଵଂ ପରଂତପ। ନ ପରଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧାଯାତୁଲଵିକ୍ରମ
ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଶତ୍ରୁ ଜୟକାରୀ। ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଅହମୁତ୍ସାଦଯିଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୂଂସ୍ତଵ ମହାବଲାନ୍। ଯଦି ଶକ୍ରୋ ଯଦି ଯମୋ ଯଦି ପାଵକମାରୁତୌ
ମୁଁ ତୁମର ବଳଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ କିମ୍ବା ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।
ତାନହଂ ଯୋଧଯିଷ୍ଯାମି କୁବେରଵରୁଣାଵପି। ଗିରିମାତ୍ରଶରୀରସ୍ଯ ଶିତଶୂଲଧରସ୍ଯ ମେ
ମୁଁ କୁବେର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି, କାରଣ ମୋ ଦେହ ପର୍ବତ ପରି ବଡ଼ ଏବଂ ମୋର ହାତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡ ଅଛି।
ନର୍ଦତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ବିଭୀଯାଦ୍ ଵୈ ପୁରଂଦରଃ। ଅଥ ଵା ତ୍ଯକ୍ତଶସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ମୃଦ୍ନତସ୍ତରସା ରିପୂନ୍
ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଦେଖି ଏବଂ ଗର୍ଜନ ସୁନି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେବେ; କିମ୍ବା ମୁଁ ଯଦି ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚକ୍ନାଚୁର କରିଦେଉଛି।
ନ ମେ ପ୍ରତିମୁଖଃ କଶ୍ଚିତ୍ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଜିଜୀଵିଷୁଃ। ନୈଵ ଶକ୍ତ୍ଯା ନ ଗଦଯା ନାସିନା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେହି ଠିଆ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ—ନ ଶକ୍ତି, ନ ଗଦା, ନ ତଳୱାର, ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ ମଧ୍ୟ।