ସ ତତ୍ତଦା ସୂର୍ଯ ଇଵାଭ୍ରଜାଲଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ରକ୍ଷୋଧିପତେର୍ନିଵେଶନମ୍। ଦଦର୍ଶ ଦୂରେଽଗ୍ରଜମାସନସ୍ଥଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଂ ଶକ୍ର ଇଵାସନସ୍ଥମ୍
ସେ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘ ମାଝିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୂରରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଁକୁ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଭ୍ରାତୁଃ ସ ଭଵନଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ରକ୍ଷୋଗଣସମନ୍ଵିତଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପଦନ୍ଯାସୈରକମ୍ପଯତ ମେଦିନୀମ୍
ଭାଇଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାବେଳେ, ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ସହିତ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଭାରି ପଦଚାପରେ ଭୂମିକୁ କମ୍ପାଇଦେଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ଗୃହଂ ଭ୍ରାତୁଃ କକ୍ଷ୍ଯାମଭିଵିଗାହ୍ଯ ଚ। ଦଦର୍ଶୋଦ୍ଵିଗ୍ନମାସୀନଂ ଵିମାନେ ପୁଷ୍ପକେ ଗୁରୁମ୍
ଭାଇଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭିତର ଦଳାନକୁ ଯାଇ, ସେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଁକୁ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣମୁପସ୍ଥିତମ୍। ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥାଯ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ସଂନିକର୍ଷମୁପାନଯତ୍
ତାପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦଶମୁଖ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ।
ଅଥାସୀନସ୍ଯ ପର୍ଯଙ୍କେ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ। ଭ୍ରାତୁର୍ଵଵନ୍ଦେ ଚରଣୌ କିଂ କୃତ୍ଯମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ପରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ଭାଇଙ୍କ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇ, 'କଣ କରିବାକୁ ହେବ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।
ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚୈନଂ ମୁଦିତୋ ରାଵଣଃ ପରିଷସ୍ଵଜେ। ସ ଭ୍ରାତ୍ରା ସମ୍ପରିଷ୍ଵକ୍ତୋ ଯଥାଵଚ୍ଚାଭିନନ୍ଦିତଃ
ରାବଣ ଖୁସିରେ ଉଠି, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏବଂ ଭାଇଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ସେ ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ଶୁଭଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରତିପେଦେ ଵରାସନମ୍। ସ ତଦାସନମାଶ୍ରିତ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଆସନରେ ବସିଲେ।
ସଂରକ୍ତନଯନଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ରାଵଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। କିମର୍ଥମହମାଦୃତ୍ଯ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ପ୍ରବୋଧିତଃ
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି କରି, ସେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଏତେ ତ୍ୱରା ମୋତେ କାହିଁକି ଜଗାଇଲେ?'
ଶଂସ କସ୍ମାଦ୍ ଭଯଂ ତେଽତ୍ର କୋ ଵା ପ୍ରେତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଭ୍ରାତରଂ ରାଵଣଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣମଵସ୍ଥିତମ୍
'କହ, ଏଠି ତୁମେ କାହିଁକି ଡରୁଛ? କିଏ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବାକୁ ଯାଉଛି?' ଏଭଳି ରାବଣ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ଭାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ରୋଷେଣ ପରିଵୃତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଦ୍ଯ ତେ ସୁମହାନ୍ କାଲଃ ଶଯାନସ୍ଯ ମହାବଲ
କ୍ରୋଧରେ ଘୁରିଥିବା ଦୁଇ ଆଖିରେ, ସେ କହିଲେ, 'ହେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ଏତେ ଦିନ ଶୁଏଇ ରହିଲା।'
ସୁଷୁପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ନ ଜାନୀଷେ ମମ ରାମକୃତଂ ଭଯମ୍। ଏଷ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵସହିତୋ ବଲୀ
'ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବାରୁ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ହୋଇଥିବା ଭୟ ତୁମେ ଜାଣିନଥିଲା। ଏହି ଦଶରଥପୁତ୍ର, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ବଳଶାଳୀ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି।'
ସମୁଦ୍ରଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ତୁ ମୂଲଂ ନଃ ପରିକୃନ୍ତତି। ହନ୍ତ ପଶ୍ଯସ୍ଵ ଲଙ୍କାଯାଂ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ
'ସେ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ଆସି, ଆମର ମୂଳକୁ କାଟିଦେଉଛି। ଦେଖ, ଲଙ୍କାରେ କେତେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।'
ସେତୁନା ସୁଖମାଗତ୍ଯ ଵାନରୈକାର୍ଣଵଂ କୃତମ୍। ଯେ ରାକ୍ଷସା ମୁଖ୍ଯତମା ହତାସ୍ତେ ଵାନରୈର୍ଯୁଧି
ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ଆସି, ସମୁଦ୍ରଟି ବାନରମାନେ ଭରିଦେଲେ। ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁଠୁ ପ୍ରମୁଖ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ।
ଵାନରାଣାଂ କ୍ଷଯଂ ଯୁଦ୍ଧେ ନ ପଶ୍ଯାମି କଥଂଚନ। ନ ଚାପି ଵାନରା ଯୁଦ୍ଧେ ଜିତପୂର୍ଵାଃ କଦାଚନ
ମୁଁ କେବେ ବାନରମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷୟ ଦେଖିନାହିଁ, ଏବଂ ବାନରମାନେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି।
ତଦେତଦ୍ ଭଯମୁତ୍ପନ୍ନଂ ତ୍ରାଯସ୍ଵେହ ମହାବଲ। ନାଶଯ ତ୍ଵମିମାନଦ୍ଯ ତଦର୍ଥଂ ବୋଧିତୋ ଭଵାନ୍
ଏହିଭଳି ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ମହାବଳଶାଳୀ। ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଆଜି ନଶ୍ଟ କର; ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଇଛି।
ସର୍ଵକ୍ଷପିତକୋଶଂ ଚ ସ ତ୍ଵମଭ୍ଯୁପପଦ୍ଯ ମାମ୍। ତ୍ରାଯସ୍ଵେମାଂ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ବାଲଵୃଦ୍ଧାଵଶେଷିତାମ୍
ମୋର ସମସ୍ତ ଧନଭଣ୍ଡାର ଶେଷ ହୋଇଯିବା ପରେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ବଳିଶାଳା ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଅଛନ୍ତି, ରକ୍ଷା କର।
ଭ୍ରାତୁରର୍ଥେ ମହାବାହୋ କୁରୁ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ମଯୈଵଂ ନୋକ୍ତପୂର୍ଵୋ ହି ଭ୍ରାତା କଶ୍ଚିତ୍ ପରଂତପ
ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ, ମହାବାହୁ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାମ କର। ମୁଁ ଏପରି ଭାବରେ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭାଇଙ୍କୁ କହିନଥିଲି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରୁଥିବା।
ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ତି ମମ ଚ ସ୍ନେହଃ ପରା ସମ୍ଭାଵନା ଚ ମେ। ଦେଵାସୁରେଷୁ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ବହୁଶୋ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭ
ତୁମେ ଓ ମୋରେ ପ୍ରେମ ଅଛି, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ରଖେ। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ବିଜୟୀ ହେଇଛ।
ତ୍ଵଯା ଦେଵାଃ ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ନିର୍ଜିତାଶ୍ଚାସୁରା ଯୁଧି
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତିରୋଧ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତଦେତତ୍ ସର୍ଵମାତିଷ୍ଠ ଵୀର୍ଯଂ ଭୀମପରାକ୍ରମ। ନହି ତେ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ସଦୃଶୋ ବଲୀ
ଏହିପରି, ତୁମ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର; କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେହି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
କୁରୁଷ୍ଵ ମେ ପ୍ରିଯହିତମେତଦୁତ୍ତମଂ ଯଥାପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯରଣ ବାନ୍ଧଵପ୍ରିଯ। ସ୍ଵତେଜସା ଵ୍ଯଥଯ ସପତ୍ନଵାହିନୀଂ ଶରଦ୍ଘନଂ ପଵନ ଇଵୋଦ୍ଯତୋ ମହାନ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ପ୍ରିୟ କାମ କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରିୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ। ତୁମ ନିଜ ତେଜରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କର, ଯେପରି ଶରଦକାଳର ମେଘକୁ ବଡ଼ ପବନ ଉଡ଼ାଇଦିଏ।
thumb|ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଏହା ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ତିରଷଠିତମ ସର୍ଗ।
ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ପରିଦେଵିତମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ବଭାଷେଦଂ ଵଚନଂ ପ୍ରଜହାସ ଚ
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏଭଳି କଥା କହି ହସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟୋ ଦୋଷୋ ହି ଯୋଽସ୍ମାଭିଃ ପୁରା ମନ୍ତ୍ରଵିନିର୍ଣଯେ। ହିତେଷ୍ଵନଭିଯୁକ୍ତେନ ସୋଽଯମାସାଦିତସ୍ତ୍ଵଯା
ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଯେ ଦୋଷ ଦେଖିଥିଲୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପଦେଶ ନେବାରେ ଭଲ ପ୍ରୟାସ ହୋଇନଥିଲା, ସେଇ ଦୋଷ ଏବେ ତୁମେ ଭୋଗୁଛ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଖଲ୍ଵଭ୍ଯୁପେତଂ ତ୍ଵାଂ ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ। ନିରଯେଷ୍ଵେଵ ପତନଂ ଯଥା ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଣଃ
ଅପକର୍ମର ଫଳ ତୁମେ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଭୋଗିଛ; ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟକର୍ମ କରୁଥିବା ନରକକୁ ପଡ଼େ।
ପ୍ରଥମଂ ଵୈ ମହାରାଜ କୃତ୍ଯମେତଦଚିନ୍ତିତମ୍। କେଵଲଂ ଵୀର୍ଯଦର୍ପେଣ ନାନୁବନ୍ଧୋ ଵିଚାରିତଃ
ମହାରାଜ, ଏହି କାମଟି ଆରମ୍ଭରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇନଥିଲା; କେବଳ ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ, ପରିଣାମ ଭାବିନଥିଲେ।
ଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପୂର୍ଵକାର୍ଯାଣି କୁର୍ଯାଦୈଶ୍ଵର୍ଯମାସ୍ଥିତଃ। ପୂର୍ଵଂ ଚୋତ୍ତରକାର୍ଯାଣି ନ ସ ଵେଦ ନଯାନଯୌ
ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ପରେ କରିବାକୁ ଥିବା କାମ ପ୍ରଥମେ କରେ, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ କରିବାକୁ ଥିବା କାମ ପରେ କରେ, ସେ ନୀତି ଓ ଅନୀତି ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ଦେଶକାଲଵିହୀନାନି କର୍ମାଣି ଵିପରୀତଵତ୍। କ୍ରିଯମାଣାନି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତି ହଵୀଂଷ୍ଯପ୍ରଯତେଷ୍ଵିଵ
ଯେ କାମଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ ନ କରାଯାଏ, କିମ୍ବା ଭୁଲ କ୍ରମରେ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଯଥାଯଥ ଚେଷ୍ଟା ବିନା ହୋମ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ତ୍ରଯାଣାଂ ପଞ୍ଚଧା ଯୋଗଂ କର୍ମଣାଂ ଯଃ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ। ସଚିଵୈଃ ସମଯଂ କୃତ୍ଵା ସ ସମ୍ଯଗ୍ ଵର୍ତତେ ପଥି
ଯିଏ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ତିନି ପ୍ରକାର କାମର ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଯୋଗକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେଠି ସଠିକ ପଥରେ ଚାଲେ।
ଯଥାଗମଂ ଚ ଯୋ ରାଜା ସମଯଂ ଚ ଚିକୀର୍ଷତି। ବୁଧ୍ଯତେ ସଚିଵୈର୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସୁହୃଦଶ୍ଚାନୁପଶ୍ଯତି
ଏବଂ ରାଜା ଯଦି ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ ଚୁକ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହେ, ତେବେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିରେ ବୁଝେ ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଦେଖେ।