କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଵିତତ୍ରାସ ପ୍ରଜାପତିଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣମଥାଶ୍ଵାସ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂଭୂରିଦମବ୍ରଵୀତ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାପତି ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ପରେ ସ୍ୱୟଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧ୍ରୁଵଂ ଲୋକଵିନାଶାଯ ପୌଲସ୍ତ୍ଯେନାସି ନିର୍ମିତଃ। ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵମଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ମୃତକଲ୍ପଃ ଶଯିଷ୍ଯସେ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ତୁମକୁ ଜଗତର ନାଶ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ମୃତ ଭଳି ଶୋଇ ରହିବ।
ବ୍ରହ୍ମଶାପାଭିଭୂତୋଽଥ ନିପପାତାଗ୍ରତଃ ପ୍ରଭୋଃ। ତତଃ ପରମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ରାବଣ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ କାଞ୍ଚନୋ ଵୃକ୍ଷଃ ଫଲକାଲେ ନିକୃତ୍ଯତେ। ନ ନପ୍ତାରଂ ସ୍ଵକଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ଶପ୍ତୁମେଵଂ ପ୍ରଜାପତେ
ଫଳ ଆସିଲେ ବଡ଼ ହୋଇଥିବା ସୁନା ଗଛକୁ କାଟିଦିଅନ୍ତି; ପ୍ରଜାପତି, ଏଭଳି ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନାତିକୁ ଶାପ ଦେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମିଥ୍ଯାଵଚନଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ। କାଲସ୍ତୁ କ୍ରିଯତାମସ୍ଯ ଶଯନେ ଜାଗରେ ତଥା
ଆପଣ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶୋଇପାରିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶୋଇବା ଓ ଜାଗିବା ପାଇଁ ଏକ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଉ।
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂଭୂରିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଶଯିତା ହ୍ଯେଷ ଷଣ୍ମାସମେକାହଂ ଜାଗରିଷ୍ଯତି
ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସ୍ୱୟଂଭୂ କହିଲେ: ସେ ଛଅ ମାସ ଶୋଇ ରହିବେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଦିନ ମାତ୍ର ଜାଗିବେ।
ଏକେନାହ୍ନା ତ୍ଵସୌ ଵୀରଶ୍ଚରନ୍ ଭୂମିଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ। ଵ୍ଯାତ୍ତାସ୍ଯୋ ଭକ୍ଷଯେଲ୍ଲୋକାନ୍ ସଂଵୃଦ୍ଧ ଇଵ ପାଵକଃ
କିନ୍ତୁ ସେ ଏକ ଦିନ ଭୂମିରେ ଭୂଖା ହୋଇ ଘୁରିବାବେଳେ, ବଡ଼ ଆଗ୍ନି ଭଳି ମୁହଁ ଖୋଲି ଲୋକମାନୋଁକୁ ଖାଇଯିବ।
ସୋଽସୌ ଵ୍ଯସନମାପନ୍ନଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣମବୋଧଯତ୍। ତ୍ଵତ୍ପରାକ୍ରମଭୀତଶ୍ଚ ରାଜା ସମ୍ପ୍ରତି ରାଵଣଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଯାଇଥିଲା; ଏବେ ରାବଣ ରାଜା ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ।
ସ ଏଷ ନିର୍ଗତୋ ଵୀରଃ ଶିବିରାଦ୍ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ଵାନରାନ୍ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭକ୍ଷଯନ୍ ପରିଧାଵତି
ଏହି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ବୀର ଶିବିରରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି ଏବଂ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାନରମାନୋଁକୁ ଧରି ଧରି ଖାଉଛନ୍ତି।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ହରଯୋଽଦ୍ଯ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। କଥମେନଂ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଵାରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାନରାଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଜି ବାନରମାନୋଁ ଭାଗିଗଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥିବା ଏହିଠାରେ ବାନରମାନୋଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବେ?
ଉଚ୍ଯନ୍ତାଂ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଯନ୍ତ୍ରମେତତ୍ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ଇତି ଵିଜ୍ଞାଯ ହରଯୋ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀହ ନିର୍ଭଯାଃ
ସମସ୍ତ ବାନରମାନୋଁକୁ କୁହନ୍ତୁ: ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ର ଉପରକୁ ଉଠାଯାଇଛି; ଏହି କଥା ଜାଣି ବାନରମାନୋଁ ଏଠାରେ ଭୟହୀନ ହେବେ।
ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହେତୁମତ୍ ସୁମୁଖୋଦ୍ଗତମ୍। ଉଵାଚ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ନୀଲଂ ସେନାପତିଂ ତଦା
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଯୁକ୍ତିସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ତାପରେ ସେନାପତି ନୀଳଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ସୈନ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ପାଵକେ। ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯାଦାଯ ଲଙ୍କାଯାଶ୍ଚର୍ଯାଶ୍ଚାସ୍ଯାଥ ସଂକ୍ରମାନ୍
ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଗଠନ କରି ତୁମେ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ତାଲି ଦେଖ; ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପଥ ଧରି ରଖ।
ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାଣି ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଶିଲାଶ୍ଚାପ୍ଯୁପସଂହରନ୍। ଭଵନ୍ତଃ ସାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଵାନରାଃ ଶୈଲପାଣଯଃ
ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଗଛ ଓ ପାଥର ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କର; ସମସ୍ତ ବାନରମାନୋଁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ହାତରେ ଧରନ୍ତୁ।
ରାଘଵେଣ ସମାଦିଷ୍ଟୋ ନୀଲୋ ହରିଚମୂପତିଃ। ଶଶାସ ଵାନରାନୀକଂ ଯଥାଵତ୍ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ହରିସେନାପତି ନୀଳ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବାନର ସେନାକୁ ଗଠନ କଲେ, ସେ ଏକ ବଡ଼ ବାନର ପ୍ରମୁଖ ଭଳି।
ତତୋ ଗଵାକ୍ଷଃ ଶରଭୋ ହନୂମାନଙ୍ଗଦସ୍ତଥା। ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାଣି ଶୈଲାଭା ଗୃହୀତ୍ଵା ଦ୍ଵାରମଭ୍ଯଯୁଃ
ତାପରେ ଗଭାକ୍ଷ, ଶରଭ, ହନୁମାନ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉଠାଇ ଗିରିସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦ୍ୱାର ଦିଗକୁ ଆସିଲେ।
ରାମଵାକ୍ଯମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ହରଯୋ ଜିତକାଶିନଃ। ପାଦପୈରର୍ଦଯନ୍ ଵୀରା ଵାନରାଃ ପରଵାହିନୀମ୍
ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଜିତିଥିବା ବୀର ବାନରମାନେ ବିପକ୍ଷ ସେନାକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ନେଇ ଭଲି ମାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ହରୀଣାଂ ତଦନୀକମୁଗ୍ରଂ ରରାଜ ଶୈଲୋଦ୍ଯତଵୃକ୍ଷହସ୍ତମ୍। ଗିରେଃ ସମୀପାନୁଗତଂ ଯଥୈଵ ମହନ୍ମହାମ୍ଭୋଧରଜାଲମୁଗ୍ରମ୍
ତାପରେ, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଧରିଥିବା ବାନରମାନେ, ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ କଳା ମେଘ ଝୁମୁଡ଼ି ଆସିଛି।
thumb|ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ବାଉଷଠିଏ ଶ୍ଲୋକ।
ସ ତୁ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲୋ ନିଦ୍ରାମଦସମାକୁଲଃ। ରାଜମାର୍ଗଂ ଶ୍ରିଯା ଜୁଷ୍ଟଂ ଯଯୌ ଵିପୁଲଵିକ୍ରମଃ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ, ନିଦ୍ରା ଓ ମଦରେ ମତ୍ତ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ରଜପଥରେ ତାଜା ଶୋଭା ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଵୃତଃ ପରମଦୁର୍ଜଯଃ। ଗୃହେଭ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷେଣ କୀର୍ଯମାଣସ୍ତଦା ଯଯୌ
ହଜାର ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଅତି ଦୁର୍ଜୟ, ସେ ଘର ଘରରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ସ ହେମଜାଲଵିତତଂ ଭାନୁଭାସ୍ଵରଦର୍ଶନମ୍। ଦଦର୍ଶ ଵିପୁଲଂ ରମ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରନିଵେଶନମ୍
ସେ ସୁନାର ଜାଳି ଲଗାଇଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବଡ଼ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ମହଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତତ୍ତଦା ସୂର୍ଯ ଇଵାଭ୍ରଜାଲଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ରକ୍ଷୋଧିପତେର୍ନିଵେଶନମ୍। ଦଦର୍ଶ ଦୂରେଽଗ୍ରଜମାସନସ୍ଥଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଂ ଶକ୍ର ଇଵାସନସ୍ଥମ୍
ସେ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘ ମାଝିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୂରରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଁକୁ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଭ୍ରାତୁଃ ସ ଭଵନଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ରକ୍ଷୋଗଣସମନ୍ଵିତଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପଦନ୍ଯାସୈରକମ୍ପଯତ ମେଦିନୀମ୍
ଭାଇଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାବେଳେ, ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ସହିତ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଭାରି ପଦଚାପରେ ଭୂମିକୁ କମ୍ପାଇଦେଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ଗୃହଂ ଭ୍ରାତୁଃ କକ୍ଷ୍ଯାମଭିଵିଗାହ୍ଯ ଚ। ଦଦର୍ଶୋଦ୍ଵିଗ୍ନମାସୀନଂ ଵିମାନେ ପୁଷ୍ପକେ ଗୁରୁମ୍
ଭାଇଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭିତର ଦଳାନକୁ ଯାଇ, ସେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଁକୁ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣମୁପସ୍ଥିତମ୍। ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥାଯ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ସଂନିକର୍ଷମୁପାନଯତ୍
ତାପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦଶମୁଖ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ।
ଅଥାସୀନସ୍ଯ ପର୍ଯଙ୍କେ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ। ଭ୍ରାତୁର୍ଵଵନ୍ଦେ ଚରଣୌ କିଂ କୃତ୍ଯମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ପରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ଭାଇଙ୍କ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇ, 'କଣ କରିବାକୁ ହେବ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।
ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚୈନଂ ମୁଦିତୋ ରାଵଣଃ ପରିଷସ୍ଵଜେ। ସ ଭ୍ରାତ୍ରା ସମ୍ପରିଷ୍ଵକ୍ତୋ ଯଥାଵଚ୍ଚାଭିନନ୍ଦିତଃ
ରାବଣ ଖୁସିରେ ଉଠି, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏବଂ ଭାଇଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ସେ ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ଶୁଭଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରତିପେଦେ ଵରାସନମ୍। ସ ତଦାସନମାଶ୍ରିତ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଆସନରେ ବସିଲେ।
ସଂରକ୍ତନଯନଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ରାଵଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। କିମର୍ଥମହମାଦୃତ୍ଯ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ପ୍ରବୋଧିତଃ
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି କରି, ସେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଏତେ ତ୍ୱରା ମୋତେ କାହିଁକି ଜଗାଇଲେ?'