ବାଲେନ ଜାତମାତ୍ରେଣ କ୍ଷୁଧାର୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଭକ୍ଷିତାନି ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଜାନାଂ ସୁବହୂନ୍ଯପି
ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଏବଂ ଭୋକରେ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀ ଖାଇଦେଇଥିଲେ।
ତେଷୁ ସମ୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣେଷୁ ପ୍ରଜା ଭଯନିପୀଡିତାଃ। ଯାନ୍ତ ସ୍ମ ଶରଣଂ ଶକ୍ରଂ ତମପ୍ଯର୍ଥଂ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସେମାନେ ଖାଇଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ପ୍ରଜାମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେ ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ କୁପିତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଜଘାନ ଵଜ୍ରେଣ ଶିତେନ ଵଜ୍ରୀ। ସ ଶକ୍ରଵଜ୍ରାଭିହତୋ ମହାତ୍ମା ଚଚାଲ କୋପାଚ୍ଚ ଭୃଶଂ ନନାଦ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ମହେନ୍ଦ୍ର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଶକ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଲାଗିଲାପରେ, ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା କମ୍ପିଗଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଗଜଗଜାଇ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତସ୍ଯ ନାନଦ୍ଯମାନସ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନାଦଂ ଵିତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରଜା ଭୂଯୋ ଵିତତ୍ରସୁଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସ ଗଜଗଜାଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ପ୍ରଜାମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ। ନିଷ୍କୃଷ୍ଯୈରାଵତାଦ୍ ଦନ୍ତଂ ଜଘାନୋରସି ଵାସଵମ୍
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏଇରାବତ ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଉଖଳି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ବାସବଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣପ୍ରହାରାର୍ତୋ ଵିଜଜ୍ଵାଲ ସ ଵାସଵଃ। ତତୋ ଵିଷେଦୁଃ ସହସା ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଦାନଵାଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ବାସବ ବେଦନାରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ। ତାପରେ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଦାନବମାନେ ହଠାତ୍ ନିରାଶ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ପ୍ରଜାଭିଃ ସହ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ଯଯୌ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯଂ ଶଶଂସୁସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତେଃ
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ଶକ୍ର ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ବିବରଣୀ ଦେଲେ।
ପ୍ରଜାନାଂ ଭକ୍ଷଣଂ ଚାପି ଦେଵାନାଂ ଚାପି ଧର୍ଷଣମ୍। ଆଶ୍ରମଧ୍ଵଂସନଂ ଚାପି ପରସ୍ତ୍ରୀହରଣଂ ଭୃଶମ୍
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଖାଇଯିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ, ଆଶ୍ରମ ଧ୍ଵଂସ କରିବା ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ହରଣ କରିବା—
ଏଵଂ ପ୍ରଜା ଯଦି ତ୍ଵେଷ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ନିତ୍ଯଶଃ। ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ଶୂନ୍ଯୋ ଲୋକୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଭଳି ଯଦି ସେ ସବୁବେଳେ ଲୋକମାନୋଁକୁ ଖାଇଯିବ, ତେବେ ଅତି ଶୀଘ୍ରରେ ଏହି ସଂସାର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବ।
ଵାସଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ। ରକ୍ଷାଂସ୍ଯାଵାହଯାମାସ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ଦଦର୍ଶ ହ
ବାସବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ରାକ୍ଷସମାନୋଁକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଵିତତ୍ରାସ ପ୍ରଜାପତିଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣମଥାଶ୍ଵାସ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂଭୂରିଦମବ୍ରଵୀତ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାପତି ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ପରେ ସ୍ୱୟଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧ୍ରୁଵଂ ଲୋକଵିନାଶାଯ ପୌଲସ୍ତ୍ଯେନାସି ନିର୍ମିତଃ। ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵମଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ମୃତକଲ୍ପଃ ଶଯିଷ୍ଯସେ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ତୁମକୁ ଜଗତର ନାଶ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ମୃତ ଭଳି ଶୋଇ ରହିବ।
ବ୍ରହ୍ମଶାପାଭିଭୂତୋଽଥ ନିପପାତାଗ୍ରତଃ ପ୍ରଭୋଃ। ତତଃ ପରମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ରାବଣ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ କାଞ୍ଚନୋ ଵୃକ୍ଷଃ ଫଲକାଲେ ନିକୃତ୍ଯତେ। ନ ନପ୍ତାରଂ ସ୍ଵକଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ଶପ୍ତୁମେଵଂ ପ୍ରଜାପତେ
ଫଳ ଆସିଲେ ବଡ଼ ହୋଇଥିବା ସୁନା ଗଛକୁ କାଟିଦିଅନ୍ତି; ପ୍ରଜାପତି, ଏଭଳି ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନାତିକୁ ଶାପ ଦେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମିଥ୍ଯାଵଚନଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ। କାଲସ୍ତୁ କ୍ରିଯତାମସ୍ଯ ଶଯନେ ଜାଗରେ ତଥା
ଆପଣ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶୋଇପାରିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶୋଇବା ଓ ଜାଗିବା ପାଇଁ ଏକ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଉ।
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂଭୂରିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଶଯିତା ହ୍ଯେଷ ଷଣ୍ମାସମେକାହଂ ଜାଗରିଷ୍ଯତି
ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସ୍ୱୟଂଭୂ କହିଲେ: ସେ ଛଅ ମାସ ଶୋଇ ରହିବେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଦିନ ମାତ୍ର ଜାଗିବେ।
ଏକେନାହ୍ନା ତ୍ଵସୌ ଵୀରଶ୍ଚରନ୍ ଭୂମିଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ। ଵ୍ଯାତ୍ତାସ୍ଯୋ ଭକ୍ଷଯେଲ୍ଲୋକାନ୍ ସଂଵୃଦ୍ଧ ଇଵ ପାଵକଃ
କିନ୍ତୁ ସେ ଏକ ଦିନ ଭୂମିରେ ଭୂଖା ହୋଇ ଘୁରିବାବେଳେ, ବଡ଼ ଆଗ୍ନି ଭଳି ମୁହଁ ଖୋଲି ଲୋକମାନୋଁକୁ ଖାଇଯିବ।
ସୋଽସୌ ଵ୍ଯସନମାପନ୍ନଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣମବୋଧଯତ୍। ତ୍ଵତ୍ପରାକ୍ରମଭୀତଶ୍ଚ ରାଜା ସମ୍ପ୍ରତି ରାଵଣଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଯାଇଥିଲା; ଏବେ ରାବଣ ରାଜା ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ।
ସ ଏଷ ନିର୍ଗତୋ ଵୀରଃ ଶିବିରାଦ୍ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ଵାନରାନ୍ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭକ୍ଷଯନ୍ ପରିଧାଵତି
ଏହି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ବୀର ଶିବିରରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି ଏବଂ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାନରମାନୋଁକୁ ଧରି ଧରି ଖାଉଛନ୍ତି।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ହରଯୋଽଦ୍ଯ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। କଥମେନଂ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଵାରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାନରାଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଜି ବାନରମାନୋଁ ଭାଗିଗଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥିବା ଏହିଠାରେ ବାନରମାନୋଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବେ?
ଉଚ୍ଯନ୍ତାଂ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଯନ୍ତ୍ରମେତତ୍ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ଇତି ଵିଜ୍ଞାଯ ହରଯୋ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀହ ନିର୍ଭଯାଃ
ସମସ୍ତ ବାନରମାନୋଁକୁ କୁହନ୍ତୁ: ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ର ଉପରକୁ ଉଠାଯାଇଛି; ଏହି କଥା ଜାଣି ବାନରମାନୋଁ ଏଠାରେ ଭୟହୀନ ହେବେ।
ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହେତୁମତ୍ ସୁମୁଖୋଦ୍ଗତମ୍। ଉଵାଚ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ନୀଲଂ ସେନାପତିଂ ତଦା
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଯୁକ୍ତିସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ତାପରେ ସେନାପତି ନୀଳଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ସୈନ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ପାଵକେ। ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯାଦାଯ ଲଙ୍କାଯାଶ୍ଚର୍ଯାଶ୍ଚାସ୍ଯାଥ ସଂକ୍ରମାନ୍
ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଗଠନ କରି ତୁମେ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ତାଲି ଦେଖ; ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପଥ ଧରି ରଖ।
ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାଣି ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଶିଲାଶ୍ଚାପ୍ଯୁପସଂହରନ୍। ଭଵନ୍ତଃ ସାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଵାନରାଃ ଶୈଲପାଣଯଃ
ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଗଛ ଓ ପାଥର ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କର; ସମସ୍ତ ବାନରମାନୋଁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ହାତରେ ଧରନ୍ତୁ।
ରାଘଵେଣ ସମାଦିଷ୍ଟୋ ନୀଲୋ ହରିଚମୂପତିଃ। ଶଶାସ ଵାନରାନୀକଂ ଯଥାଵତ୍ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ହରିସେନାପତି ନୀଳ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବାନର ସେନାକୁ ଗଠନ କଲେ, ସେ ଏକ ବଡ଼ ବାନର ପ୍ରମୁଖ ଭଳି।
ତତୋ ଗଵାକ୍ଷଃ ଶରଭୋ ହନୂମାନଙ୍ଗଦସ୍ତଥା। ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାଣି ଶୈଲାଭା ଗୃହୀତ୍ଵା ଦ୍ଵାରମଭ୍ଯଯୁଃ
ତାପରେ ଗଭାକ୍ଷ, ଶରଭ, ହନୁମାନ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉଠାଇ ଗିରିସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦ୍ୱାର ଦିଗକୁ ଆସିଲେ।
ରାମଵାକ୍ଯମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ହରଯୋ ଜିତକାଶିନଃ। ପାଦପୈରର୍ଦଯନ୍ ଵୀରା ଵାନରାଃ ପରଵାହିନୀମ୍
ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଜିତିଥିବା ବୀର ବାନରମାନେ ବିପକ୍ଷ ସେନାକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ନେଇ ଭଲି ମାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ହରୀଣାଂ ତଦନୀକମୁଗ୍ରଂ ରରାଜ ଶୈଲୋଦ୍ଯତଵୃକ୍ଷହସ୍ତମ୍। ଗିରେଃ ସମୀପାନୁଗତଂ ଯଥୈଵ ମହନ୍ମହାମ୍ଭୋଧରଜାଲମୁଗ୍ରମ୍
ତାପରେ, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଧରିଥିବା ବାନରମାନେ, ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ କଳା ମେଘ ଝୁମୁଡ଼ି ଆସିଛି।
thumb|ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ବାଉଷଠିଏ ଶ୍ଲୋକ।
ସ ତୁ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲୋ ନିଦ୍ରାମଦସମାକୁଲଃ। ରାଜମାର୍ଗଂ ଶ୍ରିଯା ଜୁଷ୍ଟଂ ଯଯୌ ଵିପୁଲଵିକ୍ରମଃ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ, ନିଦ୍ରା ଓ ମଦରେ ମତ୍ତ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ରଜପଥରେ ତାଜା ଶୋଭା ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ।