ରାକ୍ଷସୀତର୍ଜନଂ ଚୈଵ ଚ୍ଛାଯାଗ୍ରାହସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍ ସିଂହିକାଯାଶ୍ଚ ନିଧନଂ ଲଙ୍କାମଲଯଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇବା, ଛାୟା ଧରିବା ଦେଖିବା, ସିଂହିକାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଓ ଲଙ୍କା ଓ ମଲୟ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିବା।
ରାତ୍ରୌ ଲଙ୍କାପ୍ରଵେଶଂ ଚ ଏକସ୍ଯାପି ଵିଚିନ୍ତନମ୍ ଆପାନଭୂମିଗମନମଵରୋଧସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ରାତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ଏକା ଭାବନା କରିବା, ପାନ ଭୂମିକୁ ଯିବା ଓ ରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିବା।
ଦର୍ଶନଂ ରାଵଣସ୍ଯାପି ପୁଷ୍ପକସ୍ଯ ଚ ଦର୍ଶନମ୍ ଅଶୋକଵନିକାଯାନଂ ସୀତାଯାଶ୍ଚାପି ଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ଦେଖିବା, ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା।
ଅଭିଜ୍ଞାନପ୍ରଦାନଂ ଚ ସୀତାଯାଶ୍ଚାପି ଭାଷଣମ୍ ରାକ୍ଷସୀତର୍ଜନଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଜଟାସ୍ଵପ୍ନଦର୍ଶନମ୍ ॥୧-୩-
ପରିଚୟ ଚିହ୍ନ ଦେଇବା, ସୀତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା, ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇବା ଓ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା।
ମଣିପ୍ରଦାନଂ ସୀତାଯା ଵୃକ୍ଷଭଙ୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ ରାକ୍ଷସୀଵିଦ୍ରଵଂ ଚୈଵ କିଂକରାଣାଂ ନିବର୍ହଣମ୍ ॥୧-୩-
ସୀତାଙ୍କୁ ମଣି ଦେଇବା, ଗଛ ଭଙ୍ଗ କରିବା, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଭାଗିବା ଓ କିଙ୍କରମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା।
ଗ୍ରହଣଂ ଵାଯୁସୂନୋଶ୍ଚ ଲଙ୍କାଦାହାଭିଗର୍ଜନମ୍ ପ୍ରତିପ୍ଲଵନମେଵାଥ ମଧୂନାଂ ହରଣଂ ତଥା ॥୧-୩-
ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧରିବା, ଲଙ୍କାକୁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଇ ଦେଇ ଗର୍ଜନ କରିବା, ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଯାତ୍ରା ଓ ମଧ ନେଇବା।
ରାଘଵାଶ୍ଵାସନଂ ଚୈଵ ମଣିନିର୍ଯାତନଂ ତଥା ସଂଗମଂ ଚ ସମୁଦ୍ରେଣ ନଲସେତୋଶ୍ଚ ବନ୍ଧନମ୍ ॥୧-୩-
ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବା, ମଣି ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା, ସାଗର ସହ ମିଳିବା ଓ ନଳ ସେତୁ ତିଆରି କରିବା।
ପ୍ରତାରଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ଲଙ୍କାଵରୋଧନମ୍ ଵିଭୀଷଣେନ ସଂସର୍ଗଂ ଵଧୋପାଯନିଵେଦନମ୍ ॥୧-୩-
ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ରାତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ଘେରିବା, ବିଭୀଷଣ ସହ ମିଳିବା ଓ ବଧ ପାଇଁ ଉପାୟ ଦେବା।
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ନିଧନଂ ମେଘନାଦନିବର୍ହଣମ୍ ରାଵଣସ୍ଯ ଵିନାଶଂ ଚ ସୀତାଵାପ୍ତିମରେଃ ପୁରେ ॥୧-୩-
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା, ମେଘନାଦଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିବା, ରାବଣଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଓ ସମୁଦ୍ର ସହରେ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇବା।
ବିଭୀଷଣାଭିଷେକଂ ଚ ପୁଷ୍ପକସ୍ଯ ଚ ଦର୍ଶନମ୍ ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଶ୍ଚ ଗମନଂ ଭରଦ୍ଵାଜସମାଗମମ୍ ॥୧-୩-
ବିଭୀଷଣଙ୍କର ଅଭିଷେକ, ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ଦେଖିବା, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାତ୍ରା ଓ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସହ ମିଳିବା।
ପ୍ରେଷଣଂ ଵାଯୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭରତେନ ସମାଗମମ୍ ରାମାଭିଷେକାଭ୍ଯୁଦଯଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯଵିସର୍ଜନମ୍ ସ୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରରଞ୍ଜନଂ ଚୈଵ ଵୈଦେହ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିସର୍ଜନମ୍ ॥୧-୩-
ବାୟୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଠାଇବା, ଭରତଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଶୁଭ ଅବସର, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରାଇବା, ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣିବା ଏବଂ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପଠାଇବା—
ଅନାଗତଂ ଚ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ରାମସ୍ଯ ଵସୁଧାତଲେ ତଚ୍ଚକାରୋତ୍ତରେ କାଵ୍ଯେ ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଭଗଵାନୃଷିଃ ॥୧-୩-
ରାମଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏଯାଁ ଭୂମିରେ ଯାହା କି ଆସିବାକୁ ବାକି ଥିଲା, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ଭଗବତ୍ ମୁନି ଵାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କ କବିତାର ଉତ୍ତର ଅଂଶରେ ଲେଖିଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଏହି ଅଂଶ।
ପ୍ରାପ୍ତରାଜ୍ଯସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଭଗଵାନୃଷିଃ । ଚକାର ଚରିତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵିଚିତ୍ରପଦମର୍ଥଵତ୍ ॥୧-୪-
ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, ଭଗବତ୍ ମୁନି ଵାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ କଥାକୁ ଅତି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ଅନୁଭୂତିମୟ ଶବ୍ଦରେ ରଚନା କଲେ।
ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଶ୍ଲୋକାନାମୁକ୍ତଵାନୃଷିଃ । ତଥା ସର୍ଗଶତାନ୍ ପଞ୍ଚ ଷଟ୍କାଣ୍ଡାନି ତଥୋତ୍ତରମ୍ ॥୧-୪-
ଏହି ମୁନି ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ପାଞ୍ଚ ଶତ ସର୍ଗ, ଛଉ କାଣ୍ଡ ଏବଂ ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ତନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଭଵିଷ୍ଯଂ ସହୋତ୍ତରମ୍ । ଚିନ୍ତଯାମାସ କୋ ନ୍ଵେତତ୍ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀଯାଦିତି ପ୍ରଭୁଃ ॥୧-୪-
ଏହି ବିଶାଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ଅଂଶ ଯୋଡି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି କବିତା କିଏ ପଢିବେ?'
କୁଶୀଲଵୌ ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ଯଶସ୍ଵିନୌ । ଭ୍ରାତରୌ ସ୍ଵରସଂପନ୍ନୌ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମଵାସିନୌ ॥୧-୪-
ତାହାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଦେଖିଲେ—ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମଧୁର ସ୍ୱର ଥିବା ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର କୁଶ ଓ ଲବ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଛନ୍ତି।
ସ ତୁ ମେଧାଵିନୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵେଦେଷୁ ପରିନିଷ୍ଠିତୌ । ଵେଦୋପବୃଂହ୍ମଣାର୍ଥାଯ ତାଵଗ୍ରାହଯତ ପ୍ରଭୁଃ ॥୧-୪-
ମୁନି ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବେଦରେ ପ୍ରବୀଣ; ବେଦର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସେମାନେ ଏହି କବିତା ଶିଖାଇଲେ।
କାଵ୍ଯଂ ରାମାଯଣଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ସୀତାଯାଶ୍ଚରିତଂ ମହତ୍ । ପୌଲସ୍ତ୍ଯଵଧମିତ୍ଯେଵଂ ଚକାର ଚରିତଵ୍ରତଃ ॥୧-୪-
ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ମୁନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାମାୟଣ, ମହାନ ସୀତାଙ୍କ ଜୀବନ କଥା ଓ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ ରଚନା କଲେ।
ପାଠ୍ଯେ ଗେଯେ ଚ ମଧୁରଂ ପ୍ରମାଣୈସ୍ତ୍ରିଭିରନ୍ଵିତମ୍ । ଜାତିଭିଃ ସପ୍ତଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମନ୍ଵିତମ୍ ॥୧-୪-
ଏହି କବିତା ପଠିବା ଓ ଗାଇବାରେ ମଧୁର, ତିନି ପ୍ରମାଣ, ସାତ ପ୍ରକାର ଛନ୍ଦ ଓ ତାନ୍ତ୍ରୀ ଲୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
ରସୈଃ ଶୃଙ୍ଗାରକରୁଣହାସ୍ଯରୌଦ୍ରଭଯାନକୈଃ । ଵୀରାଦିଭୀ ରସୈର୍ଯୁକ୍ତଂ କାଵ୍ଯମେତଦଗାଯତାମ୍ ॥୧-୪-
ଏହି କବିତା ରାଗ, କରୁଣା, ହାସ୍ୟ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ବୀରତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେମାନେ ଏହାକୁ ଗାଇଲେ।
ତୌ ତୁ ଗାନ୍ଧର୍ଵତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୌ ସ୍ଥାନମୂର୍ଚ୍ଛନକୋଵିଦୌ । ଭ୍ରାତରୌ ସ୍ଵରସମ୍ପନ୍ନୌ ଗନ୍ଧର୍ଵାଵିଵ ରୂପିଣୌ ॥୧-୪-
ଦୁଇ ଭାଇ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ, ସ୍ଥାନ ଓ ମୂର୍ଚ୍ଛନାରେ ଦକ୍ଷ, ମଧୁର ସ୍ୱର ଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ରୂପଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନୌ ମଧୁରସ୍ଵରଭାଷିଣୌ । ବିମ୍ବାଦିଵୋତ୍ଥିତୌ ବିମ୍ବୌ ରାମଦେହାତ୍ ତଥାପରୌ ॥୧-୪-
ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କଥା କରୁଥିବା, ଦୁଇ ଜଣ ରାମଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିମା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ତୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଧର୍ମ୍ଯମାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାଚୋଵିଧେଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା କାଵ୍ଯମନିନ୍ଦିତୌ ॥୧-୪-
ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମମୟ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତ କବିତା ପଢିଲେ।
ଋଷୀଣାଂ ଚ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସାଧୂନାଂ ଚ ସମାଗମେ । ଯଥୋପଦେଶଂ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୌ ଜଗତୁଃ ସୁସମାହିତୌ ॥୧-୪-
ଋଷି, ଦ୍ୱିଜାତି ଓ ସାଧୁମାନେ ଏକଠା ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି କବିତାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଗାଇଲେ।
ମହାତ୍ମାନୌ ମହାଭାଗୌ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତୌ । ତୌ କଦାଚିତ୍ ସମେତାନାମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ ॥୧-୪-
ମହାତ୍ମା ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଦୁଇ ଭାଇ କେବେ ଏକ ସମୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ମଧ୍ଯେ ସଭଂ ସମୀପସ୍ଥାଵିଦଂ କାଵ୍ଯମଗାଯତାମ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣାଃ ॥୧-୪-
ସଭାର ମଧ୍ୟରେ, ସମୀପରେ ଦଉଁ ଭାଇ ଏହି କବିତା ଗାଇଲେ; ଶୁଣି ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ତାଵୂଚୁଃ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ । ତେ ପ୍ରୀତମନସଃ ସର୍ଵେ ମୁନଯୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲାଃ ॥୧-୪-
ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ 'ସାଧୁ! ସାଧୁ!' ବୋଲି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ପ୍ରଶସ୍ତଵ୍ଯୌ ଗାଯମାନୌ କୁଶୀଲଵୌ । ଅହୋ ଗୀତସ୍ଯ ମାଧୁର୍ଯଂ ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ॥୧-୪-
ଗାୟକ ଦୁଇଜଣ କୁଶୀଳବଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, କହିଲେ—‘ଆହା, ଏହି ଗୀତର ମାଧୁର୍ୟ କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ! ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକ ବିଶେଷ ଭାବରେ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।’
ଚିରନିର୍ଵୃତ୍ତମପ୍ଯେତତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମିଵ ଦର୍ଶିତମ୍ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତାଵୁଭୌ ସୁଷ୍ଠୁ ତଥାଭାଵମଗାଯତାମ୍ ॥୧-୪-
ଏହି ଘଟଣାଗୁଡିକ ବହୁଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମିତି ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା ଯେ, ଦେଖୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲାଗିଲା; ଦୁଇଜଣ ଗାୟକ ଏହି କଥାକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଗାଇଥିଲେ।