ଅନ୍ଯେ ଭେରୀଃ ସମାଜଘ୍ନୁରନ୍ଯେ ଚକ୍ରୁର୍ମହାସ୍ଵନମ୍। କେଶାନନ୍ଯେ ପ୍ରଲୁଲୁପୁଃ କର୍ଣାନନ୍ଯେ ଦଶନ୍ତି ଚ
କିଏ ଶଣ୍ଡା ବଜାଇଲେ, କିଏ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କଲେ; କିଏ ତାଙ୍କର କେଶ ଟାଣିଲେ, କିଏ କାନ କଟିଲେ।
ଉଦକୁମ୍ଭଶତାନନ୍ଯେ ସମସିଞ୍ଚନ୍ତ କର୍ଣଯୋଃ। ନ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପସ୍ପନ୍ଦେ ମହାନିଦ୍ରାଵଶଂ ଗତଃ
କିଏ ଶତଶଃ ଘଡ଼ି ଜଳ ତାଙ୍କର କାନ ଉପରେ ଢାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଘୁମରେ ଡୁବିଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଚିଞ୍ଚିମାଟି ମଧ୍ୟ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ବଲିନସ୍ତସ୍ଯ କୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ। ମୂର୍ଧ୍ନି ଵକ୍ଷସି ଗାତ୍ରେଷୁ ପାତଯନ୍ କୂଟମୁଦ୍ଗରାନ୍
ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଲୋହାର ମୁଦଗର ନେଇ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ ଶରୀରରେ ଭାରି ଘାଁ ମାରିଲେ।
ରଜ୍ଜୁବନ୍ଧନବଦ୍ଧାଭିଃ ଶତଘ୍ନୀଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ଵଧ୍ଯମାନୋ ମହାକାଯୋ ନ ପ୍ରାବୁଧ୍ଯତ ରାକ୍ଷସଃ
ରସିରେ ବାନ୍ଧା ଶତଘ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମାଡ଼ିଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବଡ଼ ଦେହୀ ରାକ୍ଷସ ଜଗା ହେଲେ ନାହିଁ।
ଵାରଣାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ଶରୀରେଽସ୍ଯ ପ୍ରଧାଵିତମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତଦା ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ୍ପର୍ଶଂ ପରମବୁଧ୍ଯତ
ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଉପରେ ହଜାର ହାତୀ ଦୌଡ଼ିଗଲା; ଏହି ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କିଛି ସଚେତନ ହେଲେ।
ସ ପାତ୍ଯମାନୈର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗଵୃକ୍ଷୈ- ରଚିନ୍ତଯଂସ୍ତାନ୍ ଵିପୁଲାନ୍ ପ୍ରହାରାନ୍। ନିଦ୍ରାକ୍ଷଯାତ୍ କ୍ଷୁଦ୍ଭଯପୀଡିତଶ୍ଚ ଵିଜୃମ୍ଭମାଣଃ ସହସୋତ୍ପପାତ
ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଓ ଗଛ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପକାଇ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ସେଇ ଭାରି ଘାଁ ବିଚାର କରୁଥିଲେ; ଘୁମ କମିବା ସହ ଭୋକ ଓ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ହେଠାତ୍ ହାଡ଼ି ଦେଇ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ନାଗଭୋଗାଚଲଶୃଙ୍ଗକଲ୍ପୌ ଵିକ୍ଷିପ୍ଯ ବାହୂ ଜିତଵଜ୍ରସାରୌ। ଵିଵୃତ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଵଡଵାମୁଖାଭଂ ନିଶାଚରୋଽସୌ ଵିକୃତଂ ଜଜୃମ୍ଭେ
ସେ, ଯାହାଙ୍କର ବାହୁ ନାଗର ଚକ୍ର ବା ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ପରି, ଦୁଇ ବାହୁକୁ ଟାଣିଲେ, ଯାହା ବଜ୍ର ପରି କଠିନ; ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ, ଯାହା ଅଗ୍ନିମୁଖୀ ଘୋଡ଼ା ପରି, ସେ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ହାଡ଼ି ଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଜାଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରଂ ପାତାଲସଂନିଭମ୍। ଦଦୃଶେ ମେରୁଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରେ ଦିଵାକର ଇଵୋଦିତଃ
ସେ ହାଡ଼ି ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପାତାଳ ଭିତର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ସେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ଜୃମ୍ଭମାଣୋଽତିବଲଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ନିଶାଚରଃ। ନିଃଶ୍ଵାସଶ୍ଚାସ୍ଯ ସଂଜଜ୍ଞେ ପର୍ଵତାଦିଵ ମାରୁତଃ
ସେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତିର ଦାନବ, ଏବେ ଜଗା ଓ ହାଡ଼ି ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ପାହାଡ଼ର ବାୟୁ ପରି ବେଗରେ ବାହାରିଲା।
ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସଦୃଶେ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସଦୃଶଵର୍ଚସୀ। ଦଦୃଶାତେ ମହାନେତ୍ରେ ଦୀପ୍ତାଵିଵ ମହାଗ୍ରହୌ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଏବଂ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲା; ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତସ୍ତ୍ଵଦର୍ଶଯନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ବହୂନ୍। ଵରାହାନ୍ ମହିଷାଂଶ୍ଚୈଵ ବଭକ୍ଷ ସ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେଖାଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ବହୁ ଶୁଆଁ ଓ ମହିଷ ଖାଇଲେ।
ଆଦଦ୍ ବୁଭୁକ୍ଷିତୋ ମାଂସଂ ଶୋଣିତଂ ତୃଷିତୋଽପିବତ୍। ମେଦଃକୁମ୍ଭାଂଶ୍ଚ ମଦ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପପୌ ଶକ୍ରରିପୁସ୍ତଦା
ଭୋକରେ ସେ ମାଂସ ନେଲେ; ତରସରେ ରକ୍ତ ପିଲେ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ ସେ ସମୟରେ ଚର୍ବି ଓ ମଦ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର ପିଲେ।
ତତସ୍ତୃପ୍ତ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସମୁତ୍ପେତୁର୍ନିଶାଚରାଃ। ଶିରୋଭିଶ୍ଚ ପ୍ରଣମ୍ଯୈନଂ ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ଦାନବମାନେ ଉଠିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ନିଦ୍ରାଵିଶଦନେତ୍ରସ୍ତୁ କଲୁଷୀକୃତଲୋଚନଃ। ଚାରଯନ୍ ସର୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟିଂ ତାନ୍ ଦଦର୍ଶ ନିଶାଚରାନ୍
ଘୁମରେ ଭାରି ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ଆଖି, ଦୃଷ୍ଟି ଧୁସରିତ, ସେ ଚାରିପଟେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ସର୍ଵାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ନୈର୍ଋତାନ୍ ନୈର୍ଋତର୍ଷଭଃ। ବୋଧନାଦ୍ ଵିସ୍ମିତଶ୍ଚାପି ରାକ୍ଷସାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ନିର୍ଋତମାନେଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ନିର୍ଋତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ସେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଜାଗ୍ରତ ହେବା ପରେ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
କିମର୍ଥମହମାଦୃତ୍ଯ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ। କଚ୍ଚିତ୍ ସୁକୁଶଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ଭଯଂ ଵା ନେହ କିଂଚନ
ମୋତେ ଏପରି ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବରେ କାହିଁକି ଜାଗେଇଲେ? ରାଜାଙ୍କ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛିନା? ଏଠାରେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ ତୋ?
ଅଥଵା ଧ୍ରୁଵମନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଭଯଂ ପରମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଯଦର୍ଥମେଵ ତ୍ଵରିତୈର୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ନାହିଁଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଛି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାରେ ମୋତେ ଜାଗେଇଛ।
ଅଦ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ଭଯମୁତ୍ପାଟଯାମ୍ଯହମ୍। ଦାରଯିଷ୍ଯେ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଵା ଶୀତଯିଷ୍ଯେ ତଥାନଲମ୍
ଆଜି ମୁଁ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଭୟକୁ ଶେଷ କରିଦେବି; ମୁଁ ଚାହିଲେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିରିଦେବି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଶିତଳ କରିଦେବି।
ନ ହ୍ଯଲ୍ପକାରଣେ ସୁପ୍ତଂ ବୋଧଯିଷ୍ଯତି ମାଦୃଶମ୍। ତଦାଖ୍ଯାତାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵେନ ମତ୍ପ୍ରବୋଧନକାରଣମ୍
ମୋପରି ଏପରି ଅଲ୍ପ କାରଣରେ କେହି ମୋତେ ଜାଗେଇବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସତ୍ୟ କଥା କହ, କାହିଁକି ମୋତେ ଜାଗେଇଲେ?
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସଂରବ୍ଧଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣମରିଂଦମମ୍। ଯୂପାକ୍ଷଃ ସଚିଵୋ ରାଜ୍ଞଃ କୃତାଞ୍ଜଲିରଭାଷତ
ଏପରି କ୍ରୋଧରେ କହୁଥିବା ଶତ୍ରୁନାଶକ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଯୂପାକ୍ଷ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।
ନ ନୋ ଦେଵକୃତଂ କିଂଚିଦ୍ ଭଯମସ୍ତି କଦାଚନ। ମାନୁଷାନ୍ନୋ ଭଯଂ ରାଜଂସ୍ତୁମୁଲଂ ସମ୍ପ୍ରବାଧତେ
ଆମେ କେବେ ଦେବତାମାନେଠାରୁ କିଛି ଭୟ ପାଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାଜା, ଏବେ ମାନବମାନେଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଆପଦ ଆସିଛି।
ନ ଦୈତ୍ଯଦାନଵେଭ୍ଯୋ ଵା ଭଯମସ୍ତି ନ ନଃ କ୍ଵଚିତ୍। ଯାଦୃଶଂ ମାନୁଷଂ ରାଜନ୍ ଭଯମସ୍ମାନୁପସ୍ଥିତମ୍
ଦାନବ କିମ୍ବା ଦେତ୍ୟମାନେଠାରୁ ଆମେ କେଉଁଠି ଭୟ ପାଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାଜା, ମାନବଠାରୁ ଯେଉଁ ଭୟ ଆସିଛି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଅଛି।
ଵାନରୈଃ ପର୍ଵତାକାରୈର୍ଲଙ୍କେଯଂ ପରିଵାରିତା। ସୀତାହରଣସଂତପ୍ତାଦ୍ ରାମାନ୍ନସ୍ତୁମୁଲଂ ଭଯମ୍
ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାନରମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଛନ୍ତି; ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ପାଇଁ ଆମେ ରାମଠାରୁ ବଡ଼ ଭୟରେ ଅଛୁ।
ଏକେନ ଵାନରେଣେଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଦଗ୍ଧା ମହାପୁରୀ। କୁମାରୋ ନିହତଶ୍ଚାକ୍ଷଃ ସାନୁଯାତ୍ରଃ ସକୁଞ୍ଜରଃ
ଗତକାଲି ଏହି ବଡ଼ ସହରକୁ ଏକ ମାତ୍ର ବାନର ଜଳାଇଦେଇଥିଲା; ଏବଂ କୁମାର ଅକ୍ଷ, ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ହାତୀମାନେ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷୋଧିପଶ୍ଚାପି ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ଦେଵକଣ୍ଟକଃ। ଵ୍ରଜେତି ସଂଯୁଗେ ମୁକ୍ତୋ ରାମେଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା
ସ୍ୱୟଂ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତିର ମାଲିକ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ଦେବମାନେଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ।
ଯନ୍ନ ଦେଵୈଃ କୃତୋ ରାଜା ନାପି ଦୈତ୍ଯୈର୍ନ ଦାନଵୈଃ। କୃତଃ ସ ଇହ ରାମେଣ ଵିମୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଣସଂଶଯାତ୍
ଦେବତା, ଦେତ୍ୟ କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ଯାହା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ରାମ ଏଠି କରିଦେଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଭୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ସ ଯୂପାକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୁର୍ଯୁଧି ପରାଭଵମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଵିଵୃତ୍ତାକ୍ଷୋ ଯୂପାକ୍ଷମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଯୂପାକ୍ଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭାଇଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜୟ ଦେଖି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ କରି, ଯୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ସର୍ଵମଦ୍ଯୈଵ ଯୂପାକ୍ଷ ହରିସୈନ୍ଯଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ରାଘଵଂ ଚ ରଣେ ଜିତ୍ଵା ତତୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ରାଵଣମ୍
ଏହି ଦିନେ, ଯୂପାକ୍ଷ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାଘବଙ୍କୁ ଜିତିବି; ତାପରେ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି।
ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତର୍ପଯିଷ୍ଯାମି ହରୀଣାଂ ମାଂସଶୋଣିତୈଃ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଶ୍ଚାପି ସ୍ଵଯଂ ପାସ୍ଯାମି ଶୋଣିତମ୍
ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ବାନରମାନେର ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରିବି; ଏବଂ ମୁଁ ନିଜେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବି।
ତତ୍ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵତୋ ନିଶମ୍ଯ ସଗର୍ଵିତଂ ରୋଷଵିଵୃଦ୍ଧଦୋଷମ୍। ମହୋଦରୋ ନୈର୍ଋତଯୋଧମୁଖ୍ଯଃ କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ
ତାଙ୍କର ଗର୍ବିତ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ମହୋଦର ହାତ ଜୋଡି ଏହିପରି କହିଲେ।