ତସ୍ଯ ନିଃଶ୍ଵାସଵାତେନ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ରାକ୍ଷସାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ସ୍ଥାତୁଂ ଶେକୁର୍ନ ଚାଗ୍ରତଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶ୍ୱାସର ବାତାସ ଏତେ ତୀବ୍ର ଥିଲା ଯେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିପାରୁନାହାନ୍ତି ।
ତତଃ ପରିହିତା ଗାଢଂ ରାକ୍ଷସା ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ। ମୃଦଙ୍ଗପଣଵାନ୍ ଭେରୀଃ ଶଙ୍ଖକୁମ୍ଭଗଣାଂସ୍ତଥା
ତାପରେ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭଲଭାବେ ଢୋଳ, ପଣବା, ଢାକ, ଶଂଖ ଓ ଜଳଘଣ୍ଟି ଏକଠା କଲେ ।
ଦଶ ରାକ୍ଷସସାହସ୍ରଂ ଯୁଗପତ୍ପର୍ଯଵାରଯତ୍। ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯାକାରଂ ତେ ତୁ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯନ୍
ଦଶ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଏକାସାଥିରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ, ଯାହା ଦେହ କାଳି ଅଞ୍ଜନ ଝାମୁକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ଅଭିଘ୍ନନ୍ତୋ ନଦନ୍ତଶ୍ଚ ନ ଚ ସମ୍ବୁବୁଧେ ତଦା। ଯଦା ଚୈନଂ ନ ଶେକୁସ୍ତେ ପ୍ରତିବୋଧଯିତୁଂ ତଦା
ସେମାନେ ଘାତ କଲେ ଓ ଚିତ୍କାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇପାରିଲେ ନାହିଁ,
ତତୋ ଗୁରୁତରଂ ଯତ୍ନଂ ଦାରୁଣଂ ସମୁପାକ୍ରମନ୍। ଅଶ୍ଵାନୁଷ୍ଟ୍ରାନ୍ ଖରାନ୍ ନାଗାଞ୍ଜଘ୍ନୁର୍ଦଣ୍ଡକଶାଙ୍କୁଶୈଃ
ତେବେ ସେମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା ଓ ହାତୀକୁ ଛଡ଼ି ଏବଂ ଦାଣ୍ଡା ଓ ଆଙ୍କୁଶ ଦେଇ ମାରିଲେ ।
ଭେରୀଶଙ୍ଖମୃଦଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵପ୍ରାଣୈରଵାଦଯନ୍। ନିଜଘ୍ନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଗାତ୍ରାଣି ମହାକାଷ୍ଠକଟଂକରୈଃ
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ସେମାନେ ଢାକ, ଶଂଖ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ବଜାଇଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ କାଠର ଲଠି ଦେଇ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ମାରିଲେ ।
ମୁଦ୍ଗରୈର୍ମୁସଲୈଶ୍ଚାପି ସର୍ଵପ୍ରାଣସମୁଦ୍ଯତୈଃ। ତେନ ନାଦେନ ମହତା ଲଙ୍କା ସର୍ଵା ପ୍ରପୂରିତା। ସପର୍ଵତଵନା ସର୍ଵା ସୋଽପି ନୈଵ ପ୍ରବୁଧ୍ଯତେ
ମୁଦଗର ଓ ମୁସଳ ନେଇ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦରେ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ସମଗ୍ର ଲଙ୍କା ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା, ତଥାପି ସେ ଜଗା ନହେଲେ।
ତତୋ ଭେରୀସହସ୍ରଂ ତୁ ଯୁଗପତ୍ ସମହନ୍ଯତ। ମୃଷ୍ଟକାଞ୍ଚନକୋଣାନାମସକ୍ତାନାଂ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ସହସ୍ର ଟା ଶଣ୍ଡା ଡ଼ାକରା ଏକାସାଥିରେ ବଜିଗଲା, ସୁନାରେ ମାଡ଼ିଥିବା ତାଲ ଚାରିପଟେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ଏଵମପ୍ଯତିନିଦ୍ରସ୍ତୁ ଯଦା ନୈଵ ପ୍ରବୁଧ୍ଯତେ। ଶାପସ୍ଯ ଵଶମାପନ୍ନସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ନିଶାଚରାଃ
ଏଭଳି ବଡ଼ ଘୁମ ରେ ଡୁବିଥିବା ସେ ତଥାପି ଜଗା ହେଲେ ନାହିଁ; ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ତତଃ କୋପସମାଵିଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ଭୀମପରାକ୍ରମାଃ। ତଦ୍ ରକ୍ଷୋ ବୋଧଯିଷ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ରୁରନ୍ଯେ ପରାକ୍ରମମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ କ୍ରୋଧରେ ପୁରି, ସେଇ ଦାନବକୁ ଜଗାଇବାକୁ ଆଉ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଭେରୀଃ ସମାଜଘ୍ନୁରନ୍ଯେ ଚକ୍ରୁର୍ମହାସ୍ଵନମ୍। କେଶାନନ୍ଯେ ପ୍ରଲୁଲୁପୁଃ କର୍ଣାନନ୍ଯେ ଦଶନ୍ତି ଚ
କିଏ ଶଣ୍ଡା ବଜାଇଲେ, କିଏ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କଲେ; କିଏ ତାଙ୍କର କେଶ ଟାଣିଲେ, କିଏ କାନ କଟିଲେ।
ଉଦକୁମ୍ଭଶତାନନ୍ଯେ ସମସିଞ୍ଚନ୍ତ କର୍ଣଯୋଃ। ନ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପସ୍ପନ୍ଦେ ମହାନିଦ୍ରାଵଶଂ ଗତଃ
କିଏ ଶତଶଃ ଘଡ଼ି ଜଳ ତାଙ୍କର କାନ ଉପରେ ଢାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଘୁମରେ ଡୁବିଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଚିଞ୍ଚିମାଟି ମଧ୍ୟ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ବଲିନସ୍ତସ୍ଯ କୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ। ମୂର୍ଧ୍ନି ଵକ୍ଷସି ଗାତ୍ରେଷୁ ପାତଯନ୍ କୂଟମୁଦ୍ଗରାନ୍
ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଲୋହାର ମୁଦଗର ନେଇ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ ଶରୀରରେ ଭାରି ଘାଁ ମାରିଲେ।
ରଜ୍ଜୁବନ୍ଧନବଦ୍ଧାଭିଃ ଶତଘ୍ନୀଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ଵଧ୍ଯମାନୋ ମହାକାଯୋ ନ ପ୍ରାବୁଧ୍ଯତ ରାକ୍ଷସଃ
ରସିରେ ବାନ୍ଧା ଶତଘ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମାଡ଼ିଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବଡ଼ ଦେହୀ ରାକ୍ଷସ ଜଗା ହେଲେ ନାହିଁ।
ଵାରଣାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ଶରୀରେଽସ୍ଯ ପ୍ରଧାଵିତମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତଦା ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ୍ପର୍ଶଂ ପରମବୁଧ୍ଯତ
ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଉପରେ ହଜାର ହାତୀ ଦୌଡ଼ିଗଲା; ଏହି ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କିଛି ସଚେତନ ହେଲେ।
ସ ପାତ୍ଯମାନୈର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗଵୃକ୍ଷୈ- ରଚିନ୍ତଯଂସ୍ତାନ୍ ଵିପୁଲାନ୍ ପ୍ରହାରାନ୍। ନିଦ୍ରାକ୍ଷଯାତ୍ କ୍ଷୁଦ୍ଭଯପୀଡିତଶ୍ଚ ଵିଜୃମ୍ଭମାଣଃ ସହସୋତ୍ପପାତ
ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଓ ଗଛ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପକାଇ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ସେଇ ଭାରି ଘାଁ ବିଚାର କରୁଥିଲେ; ଘୁମ କମିବା ସହ ଭୋକ ଓ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ହେଠାତ୍ ହାଡ଼ି ଦେଇ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ନାଗଭୋଗାଚଲଶୃଙ୍ଗକଲ୍ପୌ ଵିକ୍ଷିପ୍ଯ ବାହୂ ଜିତଵଜ୍ରସାରୌ। ଵିଵୃତ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଵଡଵାମୁଖାଭଂ ନିଶାଚରୋଽସୌ ଵିକୃତଂ ଜଜୃମ୍ଭେ
ସେ, ଯାହାଙ୍କର ବାହୁ ନାଗର ଚକ୍ର ବା ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ପରି, ଦୁଇ ବାହୁକୁ ଟାଣିଲେ, ଯାହା ବଜ୍ର ପରି କଠିନ; ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ, ଯାହା ଅଗ୍ନିମୁଖୀ ଘୋଡ଼ା ପରି, ସେ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ହାଡ଼ି ଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଜାଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରଂ ପାତାଲସଂନିଭମ୍। ଦଦୃଶେ ମେରୁଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରେ ଦିଵାକର ଇଵୋଦିତଃ
ସେ ହାଡ଼ି ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପାତାଳ ଭିତର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ସେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ଜୃମ୍ଭମାଣୋଽତିବଲଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ନିଶାଚରଃ। ନିଃଶ୍ଵାସଶ୍ଚାସ୍ଯ ସଂଜଜ୍ଞେ ପର୍ଵତାଦିଵ ମାରୁତଃ
ସେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତିର ଦାନବ, ଏବେ ଜଗା ଓ ହାଡ଼ି ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ପାହାଡ଼ର ବାୟୁ ପରି ବେଗରେ ବାହାରିଲା।
ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସଦୃଶେ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସଦୃଶଵର୍ଚସୀ। ଦଦୃଶାତେ ମହାନେତ୍ରେ ଦୀପ୍ତାଵିଵ ମହାଗ୍ରହୌ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଏବଂ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲା; ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତସ୍ତ୍ଵଦର୍ଶଯନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ବହୂନ୍। ଵରାହାନ୍ ମହିଷାଂଶ୍ଚୈଵ ବଭକ୍ଷ ସ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେଖାଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ବହୁ ଶୁଆଁ ଓ ମହିଷ ଖାଇଲେ।
ଆଦଦ୍ ବୁଭୁକ୍ଷିତୋ ମାଂସଂ ଶୋଣିତଂ ତୃଷିତୋଽପିବତ୍। ମେଦଃକୁମ୍ଭାଂଶ୍ଚ ମଦ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପପୌ ଶକ୍ରରିପୁସ୍ତଦା
ଭୋକରେ ସେ ମାଂସ ନେଲେ; ତରସରେ ରକ୍ତ ପିଲେ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ ସେ ସମୟରେ ଚର୍ବି ଓ ମଦ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର ପିଲେ।
ତତସ୍ତୃପ୍ତ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସମୁତ୍ପେତୁର୍ନିଶାଚରାଃ। ଶିରୋଭିଶ୍ଚ ପ୍ରଣମ୍ଯୈନଂ ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ଦାନବମାନେ ଉଠିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ନିଦ୍ରାଵିଶଦନେତ୍ରସ୍ତୁ କଲୁଷୀକୃତଲୋଚନଃ। ଚାରଯନ୍ ସର୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟିଂ ତାନ୍ ଦଦର୍ଶ ନିଶାଚରାନ୍
ଘୁମରେ ଭାରି ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ଆଖି, ଦୃଷ୍ଟି ଧୁସରିତ, ସେ ଚାରିପଟେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ସର୍ଵାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ନୈର୍ଋତାନ୍ ନୈର୍ଋତର୍ଷଭଃ। ବୋଧନାଦ୍ ଵିସ୍ମିତଶ୍ଚାପି ରାକ୍ଷସାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ନିର୍ଋତମାନେଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ନିର୍ଋତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ସେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଜାଗ୍ରତ ହେବା ପରେ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
କିମର୍ଥମହମାଦୃତ୍ଯ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ। କଚ୍ଚିତ୍ ସୁକୁଶଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ଭଯଂ ଵା ନେହ କିଂଚନ
ମୋତେ ଏପରି ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବରେ କାହିଁକି ଜାଗେଇଲେ? ରାଜାଙ୍କ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛିନା? ଏଠାରେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ ତୋ?
ଅଥଵା ଧ୍ରୁଵମନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଭଯଂ ପରମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଯଦର୍ଥମେଵ ତ୍ଵରିତୈର୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ନାହିଁଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଛି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାରେ ମୋତେ ଜାଗେଇଛ।
ଅଦ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ଭଯମୁତ୍ପାଟଯାମ୍ଯହମ୍। ଦାରଯିଷ୍ଯେ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଵା ଶୀତଯିଷ୍ଯେ ତଥାନଲମ୍
ଆଜି ମୁଁ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଭୟକୁ ଶେଷ କରିଦେବି; ମୁଁ ଚାହିଲେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିରିଦେବି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଶିତଳ କରିଦେବି।
ନ ହ୍ଯଲ୍ପକାରଣେ ସୁପ୍ତଂ ବୋଧଯିଷ୍ଯତି ମାଦୃଶମ୍। ତଦାଖ୍ଯାତାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵେନ ମତ୍ପ୍ରବୋଧନକାରଣମ୍
ମୋପରି ଏପରି ଅଲ୍ପ କାରଣରେ କେହି ମୋତେ ଜାଗେଇବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସତ୍ୟ କଥା କହ, କାହିଁକି ମୋତେ ଜାଗେଇଲେ?
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସଂରବ୍ଧଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣମରିଂଦମମ୍। ଯୂପାକ୍ଷଃ ସଚିଵୋ ରାଜ୍ଞଃ କୃତାଞ୍ଜଲିରଭାଷତ
ଏପରି କ୍ରୋଧରେ କହୁଥିବା ଶତ୍ରୁନାଶକ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଯୂପାକ୍ଷ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।