ସେଯଂ ସୀତା ମହାଭାଗା ଜାତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ। ଉମା ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରଶ୍ଚାପି ରମ୍ଭା ଵରୁଣକନ୍ଯକା
ଏହି ସୀତା, ଯିଏ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଏବଂ ଜନକଙ୍କର ଝିଅ, ତିଏ ଯେପରିକି ଉମା, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, ରମ୍ଭା ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେପରି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ଯଥୋକ୍ତାସ୍ତନ୍ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ମିଥ୍ଯା ଋଷିଭାଷିତମ୍। ଏତଦେଵ ସମାଗମ୍ଯ ଯତ୍ନଂ କର୍ତୁମିହାର୍ହଥ
ଯେପରି ଋଷିମାନେ କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ଘଟିଛି; ତାଙ୍କର କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚାପି ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଚର୍ଯାଗୋପୁରମୂର୍ଧସୁ। ସ ଚାପ୍ରତିମଗାମ୍ଭୀର୍ଯୋ ଦେଵଦାନଵଦର୍ପହା
ରାକ୍ଷସମାନେ ଗୋପୁର ଓ ଦ୍ୱାର ଉପରେ ରକ୍ଷା କରି ରୁହନ୍ତୁ; କାରଣ, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗମ୍ଭୀରତା ଅପାର, ସେ ଏଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଶାପାଭିଭୂତସ୍ତୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଵିବୋଧ୍ଯତାମ୍। ସମରେ ଜିତମାତ୍ମାନଂ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଚ ନିଷୂଦିତମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇଦିଅ; ସମରେ ପ୍ରହସ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି ଏବଂ ଆମର ସେନା ପରାଜିତ ହୋଇଛି।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରକ୍ଷୋବଲଂ ଭୀମମାଦିଦେଶ ମହାବଲଃ। ଦ୍ଵାରେଷୁ ଯତ୍ନଃ କ୍ରିଯତାଂ ପ୍ରାକାରଶ୍ଚାଧିରୁହ୍ଯତାମ୍
ରାକ୍ଷସ ସେନାର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ: 'ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବରେ ରକ୍ଷା କର ଏବଂ ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଚଢ଼।'
ନିଦ୍ରାଵଶସମାଵିଷ୍ଟଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଵିବୋଧ୍ଯତାମ୍। ସୁଖଂ ସ୍ଵପିତି ନିଶ୍ଚିନ୍ତଃ କାମୋପହତଚେତନଃ
ନିଦ୍ରାରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇଦିଅ; ସେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବରେ ସୁଏ, ତାଙ୍କର ମନ ଇଚ୍ଛାରେ ଆବୃତ।
ନଵ ସପ୍ତ ଦଶାଷ୍ଟୌ ଚ ମାସାନ୍ ସ୍ଵପିତି ରାକ୍ଷସଃ। ମନ୍ତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରସୁପ୍ତୋଽଯମିତସ୍ତୁ ନଵମେଽହନି
ଏହି ରାକ୍ଷସ ନଅ, ସାତ, ଦଶ କିମ୍ବା ଆଠ ମାସ ଧରି ସୁଏ; ଏବେ ଏକ ନିୟମ କରି ସେ ଶୋଇଛି, ଏହା ନବମ ଦିନ।
ତଂ ତୁ ବୋଧଯତ କ୍ଷିପ୍ରଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍। ସ ହି ସଂଖ୍ଯେ ମହାବାହୁଃ କକୁଦଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍। ଵାନରାନ୍ ରାଜପୁତ୍ରୌ ଚ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ହନିଷ୍ଯତି
ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଜଗାଇଦିଅ; କାରଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ମହାବାହୁ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାନରମାନେ ଓ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେବେ।
ଏଷ କେତୁଃ ପରଂ ସଂଖ୍ଯେ ମୁଖ୍ଯୋ ଵୈ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ସଦା ଶେତେ ମୂଢୋ ଗ୍ରାମ୍ଯସୁଖେ ରତଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଧାନ ପତାକା, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ; କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସଦା ଶୋଇ ରହନ୍ତି, ମୂଢ଼ ଏବଂ ମୂଳ ଭୋଗରେ ଲିନ।
ରାମେଣାଭିନିରସ୍ତସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେଽସ୍ମିନ୍ ସୁଦାରୁଣେ। ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ମେ ଶୋକଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣେ ଵିବୋଧିତେ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜଗାଯିବେ, ତେବେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ରହିବ ନାହିଁ।
କିଂ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତେନ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯବଲେନ ହି। ଈଦୃଶେ ଵ୍ଯସନେ ଘୋରେ ଯୋ ନ ସାହ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ
ସେ ଶକ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟାରେ ଯଦି ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଉପକାର?
ତେ ତୁ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ। ଜଗ୍ମୁଃ ପରମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣନିଵେଶନମ୍
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେ ବହୁତ ଘବରାଇ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ରାଵଣସମାଦିଷ୍ଟା ମାଂସଶୋଣିତଭୋଜନାଃ। ଗନ୍ଧଂ ମାଲ୍ଯଂ ମହଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାଦାଯ ସହସା ଯଯୁଃ
ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେଇ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୀଘ୍ର ଗନ୍ଧ ମାଳା ଓ ବହୁତ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ତାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମହାଦ୍ଵାରାଂ ସର୍ଵତୋ ଯୋଜନାଯତାମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣଗୁହାଂ ରମ୍ଯାଂ ପୁଷ୍ପଗନ୍ଧପ୍ରଵାହିନୀମ୍
ସେମାନେ ସେଇ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଏକ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଭରା, ଆନନ୍ଦଦାୟକ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ନିଃଶ୍ଵାସାଦଵଧୂତା ମହାବଲାଃ। ପ୍ରତିଷ୍ଠମାନାଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଯତ୍ନାତ୍ ପ୍ରଵିଵିଶୁର୍ଗୁହାମ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଶ୍ୱାସରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ହଲିଗଲେ; ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଏବଂ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେମାନେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଗୁହାଂ ରମ୍ଯାଂ ରତ୍ନକାଞ୍ଚନକୁଟ୍ଟିମାମ୍। ଦଦୃଶୁର୍ନୈର୍ଋତଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ଶଯାନଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍
ସେମାନେ ରତ୍ନ ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ତଳା ଥିବା, ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଶୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ବାଘମାନେ ଦେଖିଲେ।
ତେ ତୁ ତଂ ଵିକୃତଂ ସୁପ୍ତଂ ଵିକୀର୍ଣମିଵ ପର୍ଵତମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାନିଦ୍ରଂ ସମେତାଃ ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯନ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ, ଅସାଧାରଣ ଆକାର ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା, ପାହାଡ଼ ପରି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ଶୋଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵଲୋମାଞ୍ଚିତତନୁଂ ଶ୍ଵସନ୍ତମିଵ ପନ୍ନଗମ୍। ଭ୍ରାମଯନ୍ତଂ ଵିନିଃଶ୍ଵାସୈଃ ଶଯାନଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ସେ ସର୍ପ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରେ ପବନ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ସେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ଶୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ଭୀମନାସାପୁଟଂ ତଂ ତୁ ପାତାଲଵିପୁଲାନନମ୍। ଶଯନେ ନ୍ଯସ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ମେଦୋରୁଧିରଗନ୍ଧିନମ୍
ଭୟଙ୍କର ନାକ ଓ ପାତାଳ ପରି ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଶରୀର ଶୋଇଥିବା, ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତର ଗନ୍ଧ ମାଡ଼ୁଥିବା ସେଠାରେ ଥିଲେ ।
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦନଦ୍ଧାଙ୍ଗଂ କିରୀଟେନାର୍କଵର୍ଚସମ୍। ଦଦୃଶୁର୍ନୈର୍ଋତଵ୍ଯାଘ୍ରଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣମରିଂଦମମ୍
ସୁନାର କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ତୀବ୍ର ଆଲୋକ ମାଡ଼ୁଥିବା ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ତତଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ। ଭୂତାନାଂ ମେରୁସଂକାଶଂ ରାଶିଂ ପରମତର୍ପଣମ୍
ତାପରେ ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼ ଭୋଗର ଢେର ରଖିଲେ, ଯାହା ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଅତି ତୃପ୍ତି ଦେଉଥିଲା ।
ମୃଗାଣାଂ ମହିଷାଣାଂ ଚ ଵରାହାଣାଂ ଚ ସଂଚଯାନ୍। ଚକ୍ରୁର୍ନୈର୍ଋତଶାର୍ଦୂଲା ରାଶିମନ୍ନସ୍ଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ ହରିଣ, ମହିଷ ଓ ବନ୍ଦର ମାଂସର ଢେର ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଖାଦ୍ୟର ଢେର ତିଆରି କଲେ ।
ତତଃ ଶୋଣିତକୁମ୍ଭାଂଶ୍ଚ ମାଂସାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ପୁରସ୍ତାତ୍ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଚକ୍ରୁସ୍ତ୍ରିଦଶଶତ୍ରଵଃ
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରକ୍ତର କୁଏଁଁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଂସ ରଖିଲେ ।
ଲିଲିପୁଶ୍ଚ ପରାର୍ଘ୍ଯେନ ଚନ୍ଦନେନ ପରଂତପମ୍। ଦିଵ୍ଯୈରାଶ୍ଵାସଯାମାସୁର୍ମାଲ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧିଭିଃ
ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଲେ ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କଲେ ।
ଧୂପଗନ୍ଧାଂଶ୍ଚ ସସୃଜୁସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚ ପରଂତପମ୍। ଜଲଦା ଇଵ ଚାନେଦୁର୍ଯାତୁଧାନାସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେମାନେ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ଛଡ଼ାଇଲେ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଯାତୁଧାନମାନେ ମେଘ ପରି ଏଠା ସେଠା ଗର୍ଜନ କଲେ ।
ଶଙ୍ଖାଂଶ୍ଚ ପୂରଯାମାସୁଃ ଶଶାଙ୍କସଦୃଶପ୍ରଭାନ୍। ତୁମୁଲଂ ଯୁଗପଚ୍ଚାପି ଵିନେଦୁଶ୍ଚାପ୍ଯମର୍ଷିତାଃ
ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କଲେ ।
ନେଦୁରାସ୍ଫୋଟଯାମାସୁଶ୍ଚିକ୍ଷିପୁସ୍ତେ ନିଶାଚରାଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣଵିବୋଧାର୍ଥଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ତାଳି ମାରିଲେ ଓ ଚିତ୍କାର କଲେ; ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କଲେ ।
ସଶଙ୍ଖଭେରୀପଣଵପ୍ରଣାଦଂ ସାସ୍ଫୋଟିତକ୍ଷ୍ଵେଲିତସିଂହନାଦମ୍। ଦିଶୋ ଦ୍ରଵନ୍ତସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ କିରନ୍ତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିହଂଗାଃ ସହସା ନିପେତୁଃ
ଶଂଖ, ଢୋଳ ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ, ତାଳି, ଛିଙ୍କା ଓ ସିଂହ ଦହାଡ଼ରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଡ଼ି ଦେବତା ଲୋକକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ହଠାତ୍ ଭୂଇଁକୁ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ଯଦା ଭୃଶଂ ତୈର୍ନିନଦୈର୍ମହାତ୍ମା ନ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ବୁବୁଧେ ପ୍ରସୁପ୍ତଃ। ତତୋ ଭୁଶୁଣ୍ଡୀର୍ମୁସଲାନି ସର୍ଵେ ରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ତେ ଜଗୃହୁର୍ଗଦାଶ୍ଚ
ସେମାନଙ୍କର ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଗଭୀର ଘୁମରୁ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଗଦା, ମୁସଳ ଓ ଭୁଶୁଣ୍ଡି ନେଇଲେ ।
ତଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗୈର୍ମୁସଲୈର୍ଗଦାଭି- ର୍ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ମୁଦ୍ଗରମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚ। ସୁଖପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଭୁଵି କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ରକ୍ଷାଂସ୍ଯୁଦଗ୍ରାଣି ତଦା ନିଜଘ୍ନୁଃ
ତାପରେ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂଇଁରେ ସୁଖରେ ଶୋଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ମୁସଳ, ଗଦା, ଡାଣ୍ଡା ଓ ମୁଠି ଦେଇ ଘାତ କଲେ ।