ନିପାତିତମହାଵୀରାଂ ଵାନରାଣାଂ ମହାଚମୂମ୍। ରାଘଵସ୍ତୁ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବନରାଜ ମହାବୀରମାନେ ପଡ଼ି ଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ ଦେଖି, ରାମ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଥୈନମନୁସଂକ୍ରମ୍ଯ ହନୂମାନ୍ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ମମ ପୃଷ୍ଠଂ ସମାରୁହ୍ଯ ରାକ୍ଷସଂ ଶାସ୍ତୁମର୍ହସି
ତାପରେ ହନୁମାନ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ, "ମୋ ପିଠି ଉପରେ ଚଢ଼, ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ଦମନ କର।"
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଥା ଗରୁତ୍ମନ୍ତମାରୁହ୍ଯାମରଵୈରିଣମ୍। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵାଯୁପୁତ୍ରେଣ ଭାଷିତମ୍
"ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ।" ବାୟୁପୁତ୍ର ଏହି କଥା କହିବାକୁ ଶୁଣି,
ଅଥାରୁରୋହ ସହସା ହନୂମନ୍ତଂ ମହାକପିମ୍। ରଥସ୍ଥଂ ରାଵଣଂ ସଂଖ୍ଯେ ଦଦର୍ଶ ମନୁଜାଧିପଃ
ତାପରେ ରାଘବ ତୁରନ୍ତ ମହାବୀର ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତମାଲୋକ୍ଯ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ସ ରାଵଣମ୍। ଵୈରୋଚନମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିଷ୍ଣୁରଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାଯୁଧଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ତେଜରେ ଭରି ଚଢ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧରେ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ଜ୍ଯାଶବ୍ଦମକରୋତ୍ ତୀଵ୍ରଂ ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷନିଷ୍ଠୁରମ୍। ଗିରା ଗମ୍ଭୀରଯା ରାମୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମୁଵାଚ ହ
ତାଙ୍କ ଧନୁର ତାରରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଯେଉଁଟି ବଜ୍ର ପଡ଼ିବା ଭଳି କଠୋର ଥିଲା। ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ ରାମ ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ:
ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠ ମମ ତ୍ଵଂ ହି କୃତ୍ଵା ଵିପ୍ରିଯମୀଦୃଶମ୍। କ୍ଵ ନୁ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲ ଗତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ସ୍ଯସି
"ଥମ, ଥମ! ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, କେଉଁଠି ପଳାଇ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବୁ?"
ଯଦୀନ୍ଦ୍ରଵୈଵସ୍ଵତଭାସ୍କରାନ୍ ଵା ସ୍ଵଯଂଭୁଵୈଶ୍ଵାନରଶଂକରାନ୍ ଵା। ଗମିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଦଶଧା ଦିଶୋ ଵା ତଥାପି ମେ ନାଦ୍ଯ ଗତୋ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
"ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନି, ଶିବ କିମ୍ବା ଦଶ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।"
ଯଶ୍ଚୈଷ ଶକ୍ତ୍ଯା ନିହତସ୍ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ଗଚ୍ଛନ୍ ଵିଷାଦଂ ସହସାଭ୍ଯୁପେତ୍ଯ। ସ ଏଷ ରକ୍ଷୋଗଣରାଜ ମୃତ୍ଯୁଃ ସପୁତ୍ରପୌତ୍ରସ୍ଯ ତଵାଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ
"ଯାହାକୁ ତୁମେ ଆଜି ତୁମ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଘାତ କଲ, ହଠାତ୍ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ—ସେଇ ଲୋକ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରାଜା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ, ତୁମ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ।"
ଏତେନ ଚାତ୍ଯଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନାନି ଶରୈର୍ଜନସ୍ଥାନକୃତାଲଯାନି। ଚତୁର୍ଦଶାନ୍ଯାତ୍ତଵରାଯୁଧାନି ରକ୍ଷଃସହସ୍ରାଣି ନିଷୂଦିତାନି
"ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପଧାରୀ ଲୋକେ, ଜନସ୍ଥାନରେ ତୁମ ଦୁର୍ଗମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ, ଚୌଦ ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ତୀରରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।"
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଵାଯୁପୁତ୍ରଂ ମହାଵେଗଂ ଵହନ୍ତଂ ରାଘଵଂ ରଣେ
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବାହନ କରୁଥିବା ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ରୋଷେଣ ମହତାଽଽଵିଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍। ଆଜଘାନ ଶରୈର୍ଦୀପ୍ତୈଃ କାଲାନଲଶିଖୋପମୈଃ
ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେ ପକାଇ, ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତୀବ୍ର ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ରାକ୍ଷସେନାହଵେ ତସ୍ଯ ତାଡିତସ୍ଯାପି ସାଯକୈଃ। ସ୍ଵଭାଵତେଜୋଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଭୂଯସ୍ତେଜୋଽଭ୍ଯଵର୍ଧତ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ହନୁମାନଙ୍କ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ତେଜ ଆଉ ବଢ଼ିଗଲା।
ତତୋ ରାମୋ ମହାତେଜା ରାଵଣେନ କୃତଵ୍ରଣମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲଵଗଶାର୍ଦୂଲଂ କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମେଯିଵାନ୍
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ତୀରରେ ଆହତ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମ, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
ତସ୍ଯାଭିସଂକ୍ରମ୍ଯ ରଥଂ ସଚକ୍ରଂ ସାଶ୍ଵଧ୍ଵଜଚ୍ଛତ୍ରମହାପତାକମ୍। ସସାରଥିଂ ସାଶନିଶୂଲଖଡ୍ଗଂ ରାମଃ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ଶିତୈଃ ଶରାଗ୍ରୈଃ
ସେ ରାବଣଙ୍କ ରଥ—ଚକ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା, ଛତା, ବଡ଼ ଝଣ୍ଡା, ସାରଥି, ବଜ୍ର, ଶୂଳ, ତଳୱାର—ଏସବୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସବୁ କଟିଦେଲେ।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଂ ତରସା ଜଘାନ ବାଣେନ ଵଜ୍ରାଶନିସଂନିଭେନ। ଭୁଜାନ୍ତରେ ଵ୍ଯୂଢସୁଜାତରୂପେ ଵଜ୍ରେଣ ମେରୁଂ ଭଗଵାନିଵେନ୍ଦ୍ରଃ
ତାପରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ବଜ୍ର ସମାନ ତୀରରେ ଦୁଇ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ଘାତ କଲେ, ଯେପରି ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି।
ଯୋ ଵଜ୍ରପାତାଶନିସଂନିପାତା- ନ୍ନ ଚୁକ୍ଷୁଭେ ନାପି ଚଚାଲ ରାଜା। ସ ରାମବାଣାଭିହତୋ ଭୃଶାର୍ତ- ଶ୍ଚଚାଲ ଚାପଂ ଚ ମୁମୋଚ ଵୀରଃ
ଯିଏ ବଜ୍ର ଓ ବିଜୁଳିର ଆଘାତରେ ଅଚଳ ଥିଲେ, ସେଇ ରାଜା ଏବେ ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରି, ଲ଼ଡ଼ିଯାଇଲେ ଓ ଧନୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତଂ ଵିହ୍ଵଲନ୍ତଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମଃ ସମାଦଦେ ଦୀପ୍ତମଥାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରମ୍। ତେନାର୍କଵର୍ଣଂ ସହସା କିରୀଟଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ରକ୍ଷୋଧିପତେର୍ମହାତ୍ମା
ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ ଦେଖି, ରାମ ଜଳନ୍ତା ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ବାଣ ଧରିଲେ ଏବଂ ସେଇ ବାଣରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାଳାକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ତଂ ନିର୍ଵିଷାଶୀଵିଷସଂନିକାଶଂ ଶାନ୍ତାର୍ଚିଷଂ ସୂର୍ଯମିଵାପ୍ରକାଶମ୍। ଗତଶ୍ରିଯଂ କୃତ୍ତକିରୀଟକୂଟ- ମୁଵାଚ ରାମୋ ଯୁଧି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମ୍
ମୁଣ୍ଡମାଳା ହୀନ, ମହିମା ହାରାଇଥିବା, ବିଷ ବିନା ସାପ ପରି, ଶାନ୍ତ ତେଜ ଓ ଆଲୋକ ହୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ରାମ କହିଲେ।
କୃତଂ ତ୍ଵଯା କର୍ମ ମହତ୍ ସୁଭୀମଂ ହତପ୍ରଵୀରଶ୍ଚ କୃତସ୍ତ୍ଵଯାହମ୍। ତସ୍ମାତ୍ ପରିଶ୍ରାନ୍ତ ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ନ ତ୍ଵାଂ ଶରୈର୍ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ନଯାମି
ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତୁମେ ମୋତେ ତୁମର ଶୂରବୀରମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛ। ଏହିପରି ହେବାରୁ, ତୁମେ ଥକିଯାଇଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ବାଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବିନାହିଁ।
ପ୍ରଯାହି ଜାନାମି ରଣାର୍ଦିତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ରାତ୍ରିଂଚରରାଜ ଲଙ୍କାମ୍। ଆଶ୍ଵସ୍ଯ ନିର୍ଯାହି ରଥୀ ଚ ଧନ୍ଵୀ ତଦା ବଲଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯସି ମେ ରଥସ୍ଥଃ
ଚାଲ, ମୁଁ ଜାଣେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଛ। ରାତିରେ ଚଳାମାନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ତୁମର ରଥ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ ବାହାରିଯାଅ; ତାପରେ ତୁମେ ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖିପାରିବ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ହତଦର୍ପହର୍ଷୋ ନିକୃତ୍ତଚାପଃ ସ ହତାଶ୍ଵସୂତଃ। ଶରାର୍ଦିତୋ ଭଗ୍ନମହାକିରୀଟୋ ଵିଵେଶ ଲଙ୍କାଂ ସହସା ସ୍ମ ରାଜା
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଧନୁଷ୍ୟ କଟିଗଲା, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ, ବାଣରେ ଆହତ ଓ ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡମାଳା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ରଜନୀଚରେନ୍ଦ୍ରେ ମହାବଲେ ଦାନଵଦେଵଶତ୍ରୌ। ହରୀନ୍ ଵିଶଲ୍ଯାନ୍ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚକାର ରାମଃ ପରମାହଵାଗ୍ରେ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତିରେ ଚଳାମାନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ମାଝରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବନରାଜୀଙ୍କୁ ଆହତ ହେବାରୁ ଠିକ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଭଗ୍ନେ ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୌ ସୁରାସୁରା ଭୂତଗଣା ଦିଶଶ୍ଚ। ସସାଗରାଃ ସର୍ଷିମହୋରଗାଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଭୂମ୍ଯମ୍ବୁଚରାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ
ଦେବତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଭଙ୍ଗ ହେବା ସହିତ, ଦେବ, ଦାନବ, ଭୂତ, ଦିଗ୍ବଳୟ, ସମୁଦ୍ର, ଋଷି, ମହାନାଗ ଓ ଭୂମି ଓ ଜଳରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
thumb|ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସାଠିଏଁ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରାମବାଣଭଯାର୍ଦିତଃ। ଭଗ୍ନଦର୍ପସ୍ତଦା ରାଜା ବଭୂଵ ଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସେ ରାମଙ୍କ ବାଣର ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ରାଜା ମନେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ମାତଂଗ ଇଵ ସିଂହେନ ଗରୁଡେନେଵ ପନ୍ନଗଃ। ଅଭିଭୂତୋଽଭଵଦ୍ ରାଜା ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା
ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମାତଙ୍ଗ ଯେପରି ଦମିତ, କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପ ଯେପରି ହାରିଯାଏ, ସେହିପରି ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଅଧିନ ହୋଇଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡପ୍ରତୀକାନାଂ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚଲିତଵର୍ଚସାମ୍। ସ୍ମରନ୍ ରାଘଵବାଣାନାଂ ଵିଵ୍ଯଥେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଏବଂ ବିଜୁଳି ଚମକ ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଥିବା ରାଘବଙ୍କ ବାଣମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାୟକ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ସ କାଞ୍ଚନମଯଂ ଦିଵ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପରମାସନମ୍। ଵିପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ରକ୍ଷାଂସି ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସୁନାର ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ବସି, ରାବଣ ଚାରିପାଖରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵଂ ତତ୍ ଖଲୁ ମେ ମୋଘଂ ଯତ୍ ତପ୍ତଂ ପରମଂ ତପଃ। ଯତ୍ ସମାନୋ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମାନୁଷେଣ ଵିନିର୍ଜିତଃ
ମୋର ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲି ବି, ଏବେ ଏକ ମଣିଷ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲି।