ଶୋଷଣଂ ଦାରଣଂ ଚୈଵ ଵଜ୍ରମସ୍ତ୍ରଂ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମପାଶଂ କାଲପାଶଂ ଵାରୁଣଂ ପାଶମେଵ ଚ
ସେ ଶୋଷଣ, ଦାରଣ, ଅଜୟ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମପାଶ, କାଳପାଶ ଓ ବାରୁଣପାଶ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ପିନାକମସ୍ତ୍ରଂ ଦଯିତଂ ଶୁଷ୍କାର୍ଦ୍ରେ ଅଶନୀ ତଥା। ଦଣ୍ଡାସ୍ତ୍ରମଥ ପୈଶାଚଂ କ୍ରୌଞ୍ଚମସ୍ତ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ପ୍ରିୟ ପିନାକ ଅସ୍ତ୍ର, ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ଅଶନୀ, ଦଣ୍ଡଅସ୍ତ୍ର, ପୈଶାଚ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଧର୍ମଚକ୍ରଂ କାଲଚକ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ। ଵାଯଵ୍ଯଂ ମଥନଂ ଚୈଵ ଅସ୍ତ୍ରଂ ହଯଶିରସ୍ତଥା
ସେ ଧର୍ମଚକ୍ର, କାଳଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଚକ୍ର, ବାୟୁବାଣ, ମଥନାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ହୟଶିରା ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଶକ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ଚ ଚିକ୍ଷେପ କଙ୍କାଲଂ ମୁସଲଂ ତଥା। ଵୈଦ୍ଯାଧରଂ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ଚ କାଲାସ୍ତ୍ରମଥ ଦାରୁଣମ୍
ସେ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି, କଙ୍କାଳ ଓ ମୁସଳ ଅସ୍ତ୍ର, ବିଦ୍ୟାଧର ମହାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦାରୁଣ କାଳାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ।
ତ୍ରିଶୂଲମସ୍ତ୍ରଂ ଘୋରଂ ଚ କାପାଲମଥ କଙ୍କଣମ୍। ଏତାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଚିକ୍ଷେପ ସର୍ଵାଣି ରଘୁନନ୍ଦନ
ସେ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଅସ୍ତ୍ର, କପାଳ ଓ କଙ୍କଣ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ; ରଘୁବଂଶୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠେ ଜପତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦଣ୍ଡେନ ଗ୍ରସତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ
ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିଗଳିଦେଲେ।
ତେଷୁ ଶାନ୍ତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷିପ୍ତଵାନ୍ ଗାଧିନନ୍ଦନଃ। ତଦସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଯତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ; ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଉତ୍ତୋଳିତ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ,
ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସମହୋରଗାଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମାସୀତ୍ ସଂତ୍ରସ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେ ସମୁଦୀରିତେ
ଦେବଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ସହିତ ତିନି ଲୋକ କମ୍ପିଗଲା।
ତଦପ୍ଯସ୍ତ୍ରଂ ମହାଘୋରଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ତେଜସା। ଵସିଷ୍ଠୋ ଗ୍ରସତେ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡେନ ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ସେ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଗଳିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଗ୍ରସମାନସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନଂ ରୌଦ୍ରଂ ରୂପମାସୀତ୍ ସୁଦାରୁଣମ୍
ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ହେଲା ଯେ, ତିନି ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲା।
ରୋମକୂପେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମରୀଚ୍ଯ ଇଵ ନିଷ୍ପେତୁରଗ୍ନେର୍ଧୂମାକୁଲାର୍ଚିଷଃ
ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ରୋମକୁପରୁ ଅଗ୍ନିର ଧୂମ ନଥିବା ଜ୍ୱାଳା ପରି କିରଣ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
ପ୍ରାଜ୍ଵଲଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ କରୋଦ୍ଯତଃ। ଵିଧୂମ ଇଵ କାଲାଗ୍ନେର୍ଯମଦଣ୍ଡ ଇଵାପରଃ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହାତରେ ଉଠାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦହିଉଠିଲା, ଯେପରି ବିନା ଧୂମ ଥିବା କାଳାଗ୍ନି, ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦଣ୍ଡ।
ତତୋଽସ୍ତୁଵନ୍ ମୁନିଗଣା ଵସିଷ୍ଠଂ ଜପତାଂ ଵରମ୍। ଅମୋଘଂ ତେ ବଲଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତେଜୋ ଧାରଯ ତେଜସା
ତାପରେ ମୁନିମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଜପକାରୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ: 'ତୁମର ଶକ୍ତି ଅଚୁକ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମ ତେଜସ୍ଵୀତାକୁ ତୁମ ତେଜରେ ଧାରଣ କର।'
ନିଗୃହୀତସ୍ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଅମୋଘଂ ତେ ବଲଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକାଃ ସନ୍ତୁ ଗତଵ୍ଯଥାଃ
'ତୁମେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କରିଛ; ତୁମର ଶକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଅଚୁକ—ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଉ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜାଃ ଶମଂ ଚକ୍ରେ ମହାବଲଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଵିନିକୃତୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ବସିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାରିଗଲେ, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧିଗ୍ ବଲଂ କ୍ଷତ୍ରିଯବଲଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜୋବଲଂ ବଲମ୍। ଏକେନ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡେନ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରାଣି ହତାନି ମେ
'କ୍ଷତ୍ରିୟର ବଳ କିଛି ନୁହେଁ, ସତ୍ୟ ବଳ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍; ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମୋ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।'
ତଦେତତ୍ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯାହଂ ପ୍ରସନ୍ନେନ୍ଦ୍ରିଯମାନସଃ। ତପୋ ମହତ୍ ସମାସ୍ଥାସ୍ଯେ ଯଦ୍ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵକାରଣମ୍
ଏହି ଘଟଣା ବିଚାର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଶାନ୍ତ କରି, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର କାରଣ।'
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତ୍ତାବନ୍ତି ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ସଂତପ୍ତହୃଦଯଃ ସ୍ମରନ୍ନିଗ୍ରହମାତ୍ମନଃ। ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ କୃତଵୈରୋ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ, ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ, ନିଜ ପରାଜୟକୁ ମନେପକାଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ବିରୋଧୀ ହେଇଗଲେ।
ସ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶଂ ଗତ୍ଵା ମହିଷ୍ଯା ସହ ରାଘଵ। ତତାପ ପରମଂ ଘୋରଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ
ସେ ତାଙ୍କର ରାନୀ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ହେ ରାଘବ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଫଲମୂଲାଶନୋ ଦାନ୍ତଶ୍ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ। ଅଥାସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ପୁତ୍ରାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣାଃ
ସେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରି, ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହା ପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ।
ହଵିଷ୍ପନ୍ଦୋ ମଧୁଷ୍ପନ୍ଦୋ ଦୃଢନେତ୍ରୋ ମହାରଥଃ। ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ହବିଷ୍ପନ୍ଦ, ମଧୁଷ୍ପନ୍ଦ ଓ ଦୃଢନେତ୍ର ନାମକ ମହାବୀର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହିପରି, ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀନ୍ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତପୋଧନମ୍। ଜିତା ରାଜର୍ଷିଲୋକାସ୍ତେ ତପସା କୁଶିକାତ୍ମଜ
ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମିଠା କଥା କହିଲେ, 'ହେ କୁଶିକନନ୍ଦନ, ତୁମେ ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜାର୍ଷି ଲୋକକୁ ଜୟ କରିଛ।'
ଅନେନ ତପସା ତ୍ଵାଂ ହି ରାଜର୍ଷିରିତି ଵିଦ୍ମହେ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜା ଜଗାମ ସହ ଦୈଵତୈଃ
'ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ରାଜାର୍ଷି ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ।' ଏପରି କହି, ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଲୋକାନାଂ ପରମେଶ୍ଵରଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ହ୍ରିଯା କିଂଚିଦଵାଙ୍ମୁଖଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଈଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ଲୋକର ମହାନ ନିବାସ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜାରେ କିଛି ମୂଖ ନମାଇ ରହିଲେ।
ଦୁଃଖେନ ମହତାଵିଷ୍ଟଃ ସମନ୍ଯୁରିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ତପଶ୍ଚ ସୁମହତ୍ ତପ୍ତଂ ରାଜର୍ଷିରିତି ମାଂ ଵିଦୁଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭାରି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏତେ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କଲି, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋତେ କେବଳ ରାଜାର୍ଷି ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ।'
ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ନାସ୍ତି ମନ୍ଯେ ତପଃ ଫଲମ୍। ଏଵଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଭୂଯ ଏଵ ମହାତପାଃ
'ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତପସ୍ୟାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ।' ଏପରି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ପୁଣି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଗଲେ।
ତପଶ୍ଚଚାର ଧର୍ମାତ୍ମା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପରମାତ୍ମଵାନ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଏକ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ଜଣେ ଅନ୍ୟ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତ୍ରିଶଙ୍କୁରିତି ଵିଖ୍ଯାତ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵର୍ଧନଃ। ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଯଜେଯମିତି ରାଘଵ
ତିନି ଶଙ୍କୁ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ, ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବି, ହେ ରଘୁବଂଶୀ।'
ଗଚ୍ଛେଯଂ ସ୍ଵଶରୀରେଣ ଦେଵତାନାଂ ପରାଂ ଗତିମ୍। ଵସିଷ୍ଠଂ ସ ସମାହୂଯ କଥଯାମାସ ଚିନ୍ତିତମ୍
'ମୁଁ ମୋ ଦେହ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିବି।' ଏପରି ଭାବି, ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କହିଲେ।