ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ସଂରକ୍ତନଯନଃ କ୍ରୋଧାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ହନୁମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ରାବଣ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରହର ନିଃଶଙ୍କଂ ସ୍ଥିରାଂ କୀର୍ତିମଵାପ୍ନୁହି। ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଞାତଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ଵାନର
ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କର, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ । ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ଲଭ । ପରେ ତୋର ପ୍ରତାପ ଜାଣି, ମୁଁ ତୁମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି, ଭାନର ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଆଜଘାନାନିଲସୁତଂ ତଲେନୋରସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ ।
ସ ତଲାଭିହତସ୍ତେନ ଚଚାଲ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ସ୍ଥିତୋ ମୁହୂର୍ତଂ ତେଜସ୍ଵୀ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହାମତିଃ
ସେ ତାଳ ଘାତରେ ବାରମ୍ବାର ଅସ୍ଥିର ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହି, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ।
ଆଜଘାନ ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଲେନୈଵାମରଦ୍ଵିଷମ୍। ତତଃ ସ ତେନାଭିହତୋ ଵାନରେଣ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହନୁମାନ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ । ଏଭଳି, ମହାତ୍ମା ଭାନରଙ୍କର ଘାତରେ ରାବଣ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ।
ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସମାଧୂତୋ ଯଥା ଭୂମିତଲେଽଚଲଃ। ସଂଗ୍ରାମେ ତଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣଂ ତଲତାଡିତମ୍
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଭୂମିରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ହଲେ, ଅସ୍ଥିର ହେଇ ହଲେ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଭଳି ତାଳ ଘାତରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଋଷଯୋ ଵାନରାଃ ସିଦ୍ଧା ନେଦୁର୍ଦେଵାଃ ସହାସୁରୈଃ। ଅଥାଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାତେଜା ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଋଷି, ଭାନର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ; ଦେବମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ । ତାପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱକୁ କଥା କହିଲେ ।
ସାଧୁ ଵାନର ଵୀର୍ଯେଣ ଶ୍ଲାଘନୀଯୋଽସି ମେ ରିପୁଃ। ରାଵଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମାରୁତିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଭାନର, ତୁମର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଗର୍ବ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରୁଛି । ଏଭଳି ରାବଣ କହିବା ପରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଉତ୍ତର କହିଲେ ।
ଧିଗସ୍ତୁ ମମ ଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଜୀଵସି ରାଵଣ। ସକୃତ୍ ତୁ ପ୍ରହରେଦାନୀଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କିଂ ଵିକତ୍ଥସେ
ମୋର ପ୍ରତାପର ଲଜ୍ଜା, କାରଣ ତୁମେ ଏଯାଁ ଜୀବନ୍ତ ଅଛ । ଏବେ ମୁଁ ଏକଥର ଘାତ କରିଦେଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ, କାହିଁକି ଏତେ ଗର୍ବ କରୁଛ ?
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ମାମକୋ ମୁଷ୍ଟିର୍ନଯିଷ୍ଯତି ଯମକ୍ଷଯମ୍। ତତୋ ମାରୁତିଵାକ୍ଯେନ କୋପସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜଜ୍ଵଲେ
ତାପରେ, ମୋର ମୁଷ୍ଟି ତୁମକୁ ଯମଙ୍କର ଘରକୁ ପଠାଇଦେବ । ହନୁମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେହରେ ଜ୍ୱାଳା ଲାଗିଗଲା ।
ସଂରକ୍ତନଯନୋ ଯତ୍ନାନ୍ମୁଷ୍ଟିମାଵୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ପାତଯାମାସ ଵେଗେନ ଵାନରୋରସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଆଖି ରକ୍ତାକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ହାତକୁ ଭଲଭାବେ ମୁଟି ଧରି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ବନରାଜର ଛାତି ଉପରେ ଜୋରେ ଘାତ କଲେ।
ହନୂମାନ୍ ଵକ୍ଷସି ଵ୍ଯୂଢେ ସଂଚଚାଲ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵିହ୍ଵଲଂ ତୁ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍
ହନୁମାନଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଉପରେ ଘାତ ପଡ଼ି, ସେ ପୁନିପୁନି ଗଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ମହାବଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି—
ରଥେନାତିରଥଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନୀଲଂ ପ୍ରତି ସମଭ୍ଯଗାତ୍। ରାକ୍ଷସାନାମଧିପତିର୍ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଶୀଘ୍ର ରଥ ଚଳାଇ ନୀଳଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପନ୍ନଗପ୍ରତିମୈର୍ଭୀମୈଃ ପରମର୍ମାଭିଭେଦନୈଃ। ଶରୈରାଦୀପଯାମାସ ନୀଲଂ ହରିଚମୂପତିମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର, ସର୍ପ ସଦୃଶ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାରାଳୁ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବନରାଜ ସେନାପତି ନୀଳଙ୍କୁ ଦାହି ଦେଲେ।
ସ ଶରୌଘସମାଯସ୍ତୋ ନୀଲୋ ହରିଚମୂପତିଃ। କରେଣୈକେନ ଶୈଲାଗ୍ରଂ ରକ୍ଷୋଧିପତଯେଽସୃଜତ୍
ବାଣମାଳାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ବନରାଜ ସେନାପତି ନୀଳ ଏକ ହାତରେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉଠାଇ ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ହନୂମାନପି ତେଜସ୍ଵୀ ସମାଶ୍ଵସ୍ତୋ ମହାମନାଃ। ଵିପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଯୁଦ୍ଧେପ୍ସୁଃ ସରୋଷମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ଥିବା ହନୁମାନ, ଆତ୍ମସ୍ଥିରତା ଫେରାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ନୀଲେନ ସହ ସଂଯୁକ୍ତଂ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍। ଅନ୍ଯେନ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ନ ଯୁକ୍ତମଭିଧାଵନମ୍
ନୀଳ ସହ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସନାୟକ ରାବଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାଵଣୋଽଥ ମହାତେଜାସ୍ତଂ ଶୃଙ୍ଗଂ ସପ୍ତଭିଃ ଶରୈଃ। ଆଜଘାନ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୈସ୍ତଦ୍ ଵିକୀର୍ଣଂ ପପାତ ହ
ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ସେଇ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ସତଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ, ଏହା ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତଦ୍ ଵିକୀର୍ଣଂ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଚମୂପତିଃ। କାଲାଗ୍ନିରିଵ ଜଜ୍ଵାଲ କୋପେନ ପରଵୀରହା
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ବନରାଜ ସେନାପତି କ୍ରୋଧରେ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦହିଉଠିଲେ, ଶତ୍ରୁବଳକୁ ନଶ୍ୱନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ସୋଽଶ୍ଵକର୍ଣଦ୍ରୁମାନ୍ ଶାଲାଂଶ୍ଚୂତାଂଶ୍ଚାପି ସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍। ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ନୀଲଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ସଂଯୁଗେ
ନୀଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଶାଳ, ଫୁଲ ଲଗା ଆମ୍ବ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଉଠାଇ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ତାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରତିଚିଚ୍ଛେଦ ରାଵଣଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷଚ୍ଚ ଘୋରେଣ ଶରଵର୍ଷେଣ ପାଵକିମ୍
ରାବଣ ସେଇ ଗଛମାନେକୁ ଆଗରେ ପାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣବୃଷ୍ଟି କରିଲେ।
ଅଭିଵୃଷ୍ଟଃ ଶରୌଘେଣ ମେଘେନେଵ ମହାଚଲଃ। ହ୍ରସ୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ତତୋ ରୂପଂ ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେ ନିପପାତ ହ
ବାଣମାଳାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ମେଘର ବୃଷ୍ଟିରେ ଯେପରି, ସେ ତାଙ୍କର ଆକାର ଛୋଟ କରି, ଧ୍ୱଜର ଶିଖର ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ।
ପାଵକାତ୍ମଜମାଲୋକ୍ଯ ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେ ସମଵସ୍ଥିତମ୍। ଜଜ୍ଵାଲ ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ତତୋ ନୀଲୋ ନନାଦ ଚ
ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୱଜର ଶିଖରରେ ଦେଖି, ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ, ତାପରେ ନୀଳ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେ ଧନୁଷଶ୍ଚାଗ୍ରେ କିରୀଟାଗ୍ରେ ଚ ତଂ ହରିମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଥ ହନୂମାଂଶ୍ଚ ରାମଶ୍ଚାପି ସୁଵିସ୍ମିତାଃ
ଧ୍ୱଜର ଶିଖର, ଧନୁଷର ଶିଖର ଓ ମୁକୁଟର ଶିଖରରେ ସେଇ ବନରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହନୁମାନ ଏବଂ ରାମ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ମିତ ହୋଇଗଲେ।
ରାଵଣୋଽପି ମହାତେଜାଃ କପିଲାଘଵଵିସ୍ମିତଃ। ଅସ୍ତ୍ରମାହାରଯାମାସ ଦୀପ୍ତମାଗ୍ନେଯମଦ୍ଭୁତମ୍
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ, ବନରାଜଙ୍କ ଚାପଳ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ତାପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନିାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ।
ତତସ୍ତେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ହୃଷ୍ଟା ଲବ୍ଧଲକ୍ଷାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ନୀଲଲାଘଵସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣମାହଵେ
ତାପରେ ବନରାଜମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନୀଳଙ୍କ ଚାପଳ୍ୟରେ ରାବଣ ଭ୍ରମିତ ହେବାକୁ ଦେଖି।
ଵାନରାଣାଂ ଚ ନାଦେନ ସଂରବ୍ଧୋ ରାଵଣସ୍ତଦା। ସମ୍ଭ୍ରମାଵିଷ୍ଟହୃଦଯୋ ନ କିଂଚିତ୍ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ସେଇ ସମୟରେ ବନରାଜମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ରାବଣ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଭୟ ଓ ଭ୍ରମରେ ହୃଦୟ ଆବୃତ ହୋଇ, କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଆଗ୍ନେଯେନାପି ସଂଯୁକ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ରାଵଣଃ ଶରମ୍। ଧ୍ଵଜଶୀର୍ଷସ୍ଥିତଂ ନୀଲମୁଦୈକ୍ଷତ ନିଶାଚରଃ
ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ଅଗ୍ନିାସ୍ତ୍ର ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ବାଣ ନେଇ, ଧ୍ୱଜର ଶିଖରରେ ଦଢ଼ିଥିବା ନୀଳଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। କପେ ଲାଘଵଯୁକ୍ତୋଽସି ମାଯଯା ପରଯା ସହ
ତାପରେ ବିଶାଳ ତେଜଉଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣ କହିଲେ, "ବନର, ତୁମେ ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।"
ଜୀଵିତଂ ଖଲୁ ରକ୍ଷସ୍ଵ ଯଦି ଶକ୍ତୋଽସି ଵାନର। ତାନି ତାନ୍ଯାତ୍ମରୂପାଣି ସୃଜସି ତ୍ଵମନେକଶଃ
"ବନର, ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ ହେଉଛ, ତେବେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ନିଜ ଆକୃତି ଦେଖାଇ ଅନେକ ରୂପ ନିର୍ମାଣ କରୁଛ।"