କାମମାର୍ଯ ସୁପର୍ଯାପ୍ତୋ ଵଧାଯାସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଵିଧମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଚୈତମନୁଜାନୀହି ମାଂ ଵିଭୋ
"ମହାନୁଭାବ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ। ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି।"
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଗଚ୍ଛ ଯତ୍ନପରଶ୍ଚାପି ଭଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂଯୁଗେ
ତାଙ୍କୁ ମହାତ୍ଜ୍ଵଳ ଓ ସତ୍ୟବୀର ରାମ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ଓ ଦୃଢ଼ ହେଉ।"
ରାଵଣୋ ହି ମହାଵୀର୍ଯୋ ରଣେଽଦ୍ଭୁତପରାକ୍ରମଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେନାପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରସହ୍ଯୋ ନ ସଂଶଯଃ
ରାବଣ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପୀ । ସେ ଯଦି କ୍ରୋଧିତ ହେଇଯାଏ, ତାହାକୁ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତସ୍ଯଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ମାର୍ଗସ୍ଵ ସ୍ଵଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ଚ ଲକ୍ଷଯ। ଚକ୍ଷୁଷା ଧନୁଷାଽଽତ୍ମାନଂ ଗୋପାଯସ୍ଵ ସମାହିତଃ
ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଏବଂ ନିଜ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ରଖ । ଚକ୍ଷୁ ଓ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ସଚେତନ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷିତ କର ।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପୂଜ୍ଯ ଚ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ରାମାଯ ଯଯୌ ସୌମିତ୍ରିରାହଵେ
ରାଘବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ସ ରାଵଣଂ ଵାରଣହସ୍ତବାହୁଂ ଦଦର୍ଶ ଭୀମୋଦ୍ଯତଦୀପ୍ତଚାପମ୍। ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯନ୍ତଂ ଶରଵୃଷ୍ଟିଜାଲୈ- ସ୍ତାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଭିନ୍ନଵିକୀର୍ଣଦେହାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ — ରାବଣଙ୍କର ବାହୁ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଭଳି, ତିନ୍ତି ଧରି ତୀବ୍ର ଧନୁଷ ଉଠାଇଛନ୍ତି । ସେ ଶରବୃଷ୍ଟିରେ ଭାନରମାନେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଆହତ ହେଇ ଚାଉଁଛନ୍ତି ।
ତମାଲୋକ୍ଯ ମହାତେଜା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ନିଵାର୍ଯ ଶରଜାଲାନି ଵିଦୁଦ୍ରାଵ ସ ରାଵଣମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଶାଳ ତେଜସ୍ୱୀ ହନୁମାନ — ବାୟୁପୁତ୍ର — ଶରବୃଷ୍ଟିକୁ ରୋକି ରାବଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ରଥଂ ତସ୍ଯ ସମାସାଦ୍ଯ ବାହୁମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ତ୍ରାସଯନ୍ ରାଵଣଂ ଧୀମାନ୍ ହନୂମାନ୍ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ରାବଣଙ୍କର ରଥ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁ ଉଠାଇ, ଜ୍ଞାନୀ ହନୁମାନ ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷୈଶ୍ଚ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ। ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵାନରେଭ୍ଯସ୍ତୁ ତେ ଭଯମ୍
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଠାରୁ ତୁମେ ଅଜୟ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛ । କିନ୍ତୁ ଭାନରମାନେ ଠାରୁ ତୁମେ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡିବ ।
ଏଷ ମେ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁଃ ପଞ୍ଚଶାଖଃ ସମୁଦ୍ଯତଃ। ଵିଧମିଷ୍ଯତି ତେ ଦେହେ ଭୂତାତ୍ମାନଂ ଚିରୋଷିତମ୍
ଏହା ମୋର ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁ — ପାଞ୍ଚ ଶାଖା ଥିବା — ଉଠାଇଛି । ଏହି ବାହୁ ତୁମ ଶରୀରକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଅନେକ ଦିନ ରହିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ସଂରକ୍ତନଯନଃ କ୍ରୋଧାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ହନୁମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ରାବଣ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରହର ନିଃଶଙ୍କଂ ସ୍ଥିରାଂ କୀର୍ତିମଵାପ୍ନୁହି। ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଞାତଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ଵାନର
ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କର, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ । ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ଲଭ । ପରେ ତୋର ପ୍ରତାପ ଜାଣି, ମୁଁ ତୁମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି, ଭାନର ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଆଜଘାନାନିଲସୁତଂ ତଲେନୋରସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ ।
ସ ତଲାଭିହତସ୍ତେନ ଚଚାଲ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ସ୍ଥିତୋ ମୁହୂର୍ତଂ ତେଜସ୍ଵୀ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହାମତିଃ
ସେ ତାଳ ଘାତରେ ବାରମ୍ବାର ଅସ୍ଥିର ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହି, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ।
ଆଜଘାନ ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଲେନୈଵାମରଦ୍ଵିଷମ୍। ତତଃ ସ ତେନାଭିହତୋ ଵାନରେଣ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହନୁମାନ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ । ଏଭଳି, ମହାତ୍ମା ଭାନରଙ୍କର ଘାତରେ ରାବଣ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ।
ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସମାଧୂତୋ ଯଥା ଭୂମିତଲେଽଚଲଃ। ସଂଗ୍ରାମେ ତଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣଂ ତଲତାଡିତମ୍
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଭୂମିରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ହଲେ, ଅସ୍ଥିର ହେଇ ହଲେ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଭଳି ତାଳ ଘାତରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଋଷଯୋ ଵାନରାଃ ସିଦ୍ଧା ନେଦୁର୍ଦେଵାଃ ସହାସୁରୈଃ। ଅଥାଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାତେଜା ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଋଷି, ଭାନର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ; ଦେବମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ । ତାପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱକୁ କଥା କହିଲେ ।
ସାଧୁ ଵାନର ଵୀର୍ଯେଣ ଶ୍ଲାଘନୀଯୋଽସି ମେ ରିପୁଃ। ରାଵଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମାରୁତିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଭାନର, ତୁମର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଗର୍ବ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରୁଛି । ଏଭଳି ରାବଣ କହିବା ପରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଉତ୍ତର କହିଲେ ।
ଧିଗସ୍ତୁ ମମ ଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଜୀଵସି ରାଵଣ। ସକୃତ୍ ତୁ ପ୍ରହରେଦାନୀଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କିଂ ଵିକତ୍ଥସେ
ମୋର ପ୍ରତାପର ଲଜ୍ଜା, କାରଣ ତୁମେ ଏଯାଁ ଜୀବନ୍ତ ଅଛ । ଏବେ ମୁଁ ଏକଥର ଘାତ କରିଦେଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ, କାହିଁକି ଏତେ ଗର୍ବ କରୁଛ ?
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ମାମକୋ ମୁଷ୍ଟିର୍ନଯିଷ୍ଯତି ଯମକ୍ଷଯମ୍। ତତୋ ମାରୁତିଵାକ୍ଯେନ କୋପସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜଜ୍ଵଲେ
ତାପରେ, ମୋର ମୁଷ୍ଟି ତୁମକୁ ଯମଙ୍କର ଘରକୁ ପଠାଇଦେବ । ହନୁମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେହରେ ଜ୍ୱାଳା ଲାଗିଗଲା ।
ସଂରକ୍ତନଯନୋ ଯତ୍ନାନ୍ମୁଷ୍ଟିମାଵୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ପାତଯାମାସ ଵେଗେନ ଵାନରୋରସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଆଖି ରକ୍ତାକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ହାତକୁ ଭଲଭାବେ ମୁଟି ଧରି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ବନରାଜର ଛାତି ଉପରେ ଜୋରେ ଘାତ କଲେ।
ହନୂମାନ୍ ଵକ୍ଷସି ଵ୍ଯୂଢେ ସଂଚଚାଲ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵିହ୍ଵଲଂ ତୁ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍
ହନୁମାନଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଉପରେ ଘାତ ପଡ଼ି, ସେ ପୁନିପୁନି ଗଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ମହାବଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି—
ରଥେନାତିରଥଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନୀଲଂ ପ୍ରତି ସମଭ୍ଯଗାତ୍। ରାକ୍ଷସାନାମଧିପତିର୍ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଶୀଘ୍ର ରଥ ଚଳାଇ ନୀଳଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପନ୍ନଗପ୍ରତିମୈର୍ଭୀମୈଃ ପରମର୍ମାଭିଭେଦନୈଃ। ଶରୈରାଦୀପଯାମାସ ନୀଲଂ ହରିଚମୂପତିମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର, ସର୍ପ ସଦୃଶ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାରାଳୁ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବନରାଜ ସେନାପତି ନୀଳଙ୍କୁ ଦାହି ଦେଲେ।
ସ ଶରୌଘସମାଯସ୍ତୋ ନୀଲୋ ହରିଚମୂପତିଃ। କରେଣୈକେନ ଶୈଲାଗ୍ରଂ ରକ୍ଷୋଧିପତଯେଽସୃଜତ୍
ବାଣମାଳାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ବନରାଜ ସେନାପତି ନୀଳ ଏକ ହାତରେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉଠାଇ ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ହନୂମାନପି ତେଜସ୍ଵୀ ସମାଶ୍ଵସ୍ତୋ ମହାମନାଃ। ଵିପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଯୁଦ୍ଧେପ୍ସୁଃ ସରୋଷମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ଥିବା ହନୁମାନ, ଆତ୍ମସ୍ଥିରତା ଫେରାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ନୀଲେନ ସହ ସଂଯୁକ୍ତଂ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍। ଅନ୍ଯେନ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ନ ଯୁକ୍ତମଭିଧାଵନମ୍
ନୀଳ ସହ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସନାୟକ ରାବଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାଵଣୋଽଥ ମହାତେଜାସ୍ତଂ ଶୃଙ୍ଗଂ ସପ୍ତଭିଃ ଶରୈଃ। ଆଜଘାନ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୈସ୍ତଦ୍ ଵିକୀର୍ଣଂ ପପାତ ହ
ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ସେଇ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ସତଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ, ଏହା ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତଦ୍ ଵିକୀର୍ଣଂ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଚମୂପତିଃ। କାଲାଗ୍ନିରିଵ ଜଜ୍ଵାଲ କୋପେନ ପରଵୀରହା
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ବନରାଜ ସେନାପତି କ୍ରୋଧରେ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦହିଉଠିଲେ, ଶତ୍ରୁବଳକୁ ନଶ୍ୱନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ସୋଽଶ୍ଵକର୍ଣଦ୍ରୁମାନ୍ ଶାଲାଂଶ୍ଚୂତାଂଶ୍ଚାପି ସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍। ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ନୀଲଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ସଂଯୁଗେ
ନୀଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଶାଳ, ଫୁଲ ଲଗା ଆମ୍ବ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଉଠାଇ ଛାଡ଼ିଲେ।