ତଚ୍ଛୈଲଶୃଙ୍ଗଂ ବହୁଵୃକ୍ଷସାନୁଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ନିଶାଚରାଯ। ତମାପତନ୍ତଂ ସହସା ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣୈସ୍ତପନୀଯପୁଙ୍ଖୈଃ
ବହୁ ଗଛ ଥିବା ସେଇ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଧରି, ସେ ରାତିର ଚରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାହା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାବଣ ସୁନା ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣରେ ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋତ୍ତମସାନୁଵୃକ୍ଷେ ଶୃଙ୍ଗେ ଵିଦୀର୍ଣେ ପତିତେ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍। ମହାହିକଲ୍ପଂ ଶରମନ୍ତକାଭଂ ସମାଦଧେ ରାକ୍ଷସଲୋକନାଥଃ
ସେଇ ବଡ଼ ଢାଳ ଓ ଗଛ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଭୂମିରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲାପରେ, ରାକ୍ଷସ ଲୋକର ନାଥ ମୃତ୍ୟୁ ସଦୃଶ ବଡ଼ ସର୍ପ ଭଳି ଏକ ବାଣ ଧରିଲେ।
ସ ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵାନିଲତୁଲ୍ଯଵେଗଂ ସଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଜ୍ଵଲନପ୍ରକାଶମ୍। ବାଣଂ ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିତୁଲ୍ଯଵେଗଂ ଚିକ୍ଷେପ ସୁଗ୍ରୀଵଵଧାଯ ରୁଷ୍ଟଃ
ସେଇ ବାଣକୁ ଧରି, ଯେଉଁଥିରେ ପବନ ସମ ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଝଲମଲାହଟ ଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ସମ ତୀବ୍ରତା ଥିଲା, ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ସାଯକୋ ରାଵଣବାହୁମୁକ୍ତଃ ଶକ୍ରାଶନିପ୍ରଖ୍ଯଵପୁଃପ୍ରକାଶମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵମାସାଦ୍ଯ ବିଭେଦ ଵେଗାଦ୍ ଗୁହେରିତା କ୍ରୌଞ୍ଚମିଵୋଗ୍ରଶକ୍ତିଃ
ରାବଣଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟିଥିବା ସେଇ ବାଣ, ବଜ୍ର ସମ ଆକୃତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଯେପରି କଉଁଚକୁ ବେଧିଦିଏ, ସେପରି ବେଧିଦେଲା।
ସ ସାଯକାର୍ତୋ ଵିପରୀତଚେତାଃ କୂଜନ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନିପପାତ ଵୀରଃ। ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂମୌ ପତିତଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ନେଦୁଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଯୁଧି ଯାତୁଧାନାଃ
ସେଇ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ଶୂର ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଖୁସି ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ସୁଷେଣ- ସ୍ତ୍ଵଥର୍ଷଭୋ ଜ୍ଯୋତିମୁଖୋ ନଲଶ୍ଚ। ଶୈଲାନ୍ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧକାଯାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତଂ ପ୍ରତି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମ୍
ତାପରେ ଗଭାକ୍ଷ, ଗଭୟ, ସୁଷେଣ, ଋଷଭ, ଜ୍ୟୋତିମୁଖ, ନଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ବଡ଼ ବଡ଼ ବାନରମାନେ ପାହାଡ଼ ଉଖଳି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରହାରାନ୍ ସ ଚକାର ମୋଘାନ୍ ରକ୍ଷୋଧିପୋ ବାଣଶତୈଃ ଶିତାଗ୍ରୈଃ। ତାନ୍ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାନପି ବାଣଜାଲୈ- ର୍ବିଭେଦ ଜାମ୍ବୂନଦଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖୈଃ
ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜ ଶତଶତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେ ଙ୍କୁ ସୁନା ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣର ଝଡ଼ରେ ବେଧିଦେଲେ।
ତେ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରିଦଶାରିବାଣୈ- ର୍ଭିନ୍ନା ନିପେତୁର୍ଭୁଵି ଭୀମକାଯାଃ। ତତସ୍ତୁ ତଦ୍ ଵାନରସୈନ୍ଯମୁଗ୍ରଂ ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯାମାସ ସ ବାଣଜାଲୈଃ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଥିବା ବାନର ନାୟକମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ବାଣରେ ବେଧିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନା ବାଣର ଝଡ଼ରେ ଢାକିଗଲା।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପତିତାଶ୍ଚ ଵୀରା ନାନଦ୍ଯମାନା ଭଯଶଲ୍ଯଵିଦ୍ଧାଃ। ଶାଖାମୃଗା ରାଵଣସାଯକାର୍ତା ଜଗ୍ମୁଃ ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ସ୍ମ ରାମମ୍
ମାରାଯାଉଥିବା ଓ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଶୂରମାନେ, ଭୟ ଓ ବେଦନାରେ ଆକ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା, ରାବଣଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେଇ ବାନର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ରାମଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତତୋ ମହାତ୍ମା ସ ଧନୁର୍ଧନୁଷ୍ମା- ନାଦାଯ ରାମଃ ସହସା ଜଗାମ। ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରଭ୍ଯୁପେତ୍ଯ ଉଵାଚ ରାମଂ ପରମାର୍ଥଯୁକ୍ତମ୍
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଧନୁର୍ଧରୀ ରାମ ଧନୁଷ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡ଼ି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଥିବା କଥା କହିଲେ।
କାମମାର୍ଯ ସୁପର୍ଯାପ୍ତୋ ଵଧାଯାସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଵିଧମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଚୈତମନୁଜାନୀହି ମାଂ ଵିଭୋ
"ମହାନୁଭାବ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ। ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି।"
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଗଚ୍ଛ ଯତ୍ନପରଶ୍ଚାପି ଭଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂଯୁଗେ
ତାଙ୍କୁ ମହାତ୍ଜ୍ଵଳ ଓ ସତ୍ୟବୀର ରାମ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ଓ ଦୃଢ଼ ହେଉ।"
ରାଵଣୋ ହି ମହାଵୀର୍ଯୋ ରଣେଽଦ୍ଭୁତପରାକ୍ରମଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେନାପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରସହ୍ଯୋ ନ ସଂଶଯଃ
ରାବଣ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପୀ । ସେ ଯଦି କ୍ରୋଧିତ ହେଇଯାଏ, ତାହାକୁ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତସ୍ଯଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ମାର୍ଗସ୍ଵ ସ୍ଵଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ଚ ଲକ୍ଷଯ। ଚକ୍ଷୁଷା ଧନୁଷାଽଽତ୍ମାନଂ ଗୋପାଯସ୍ଵ ସମାହିତଃ
ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଏବଂ ନିଜ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ରଖ । ଚକ୍ଷୁ ଓ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ସଚେତନ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷିତ କର ।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପୂଜ୍ଯ ଚ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ରାମାଯ ଯଯୌ ସୌମିତ୍ରିରାହଵେ
ରାଘବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ସ ରାଵଣଂ ଵାରଣହସ୍ତବାହୁଂ ଦଦର୍ଶ ଭୀମୋଦ୍ଯତଦୀପ୍ତଚାପମ୍। ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯନ୍ତଂ ଶରଵୃଷ୍ଟିଜାଲୈ- ସ୍ତାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଭିନ୍ନଵିକୀର୍ଣଦେହାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ — ରାବଣଙ୍କର ବାହୁ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଭଳି, ତିନ୍ତି ଧରି ତୀବ୍ର ଧନୁଷ ଉଠାଇଛନ୍ତି । ସେ ଶରବୃଷ୍ଟିରେ ଭାନରମାନେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଆହତ ହେଇ ଚାଉଁଛନ୍ତି ।
ତମାଲୋକ୍ଯ ମହାତେଜା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ନିଵାର୍ଯ ଶରଜାଲାନି ଵିଦୁଦ୍ରାଵ ସ ରାଵଣମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଶାଳ ତେଜସ୍ୱୀ ହନୁମାନ — ବାୟୁପୁତ୍ର — ଶରବୃଷ୍ଟିକୁ ରୋକି ରାବଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ରଥଂ ତସ୍ଯ ସମାସାଦ୍ଯ ବାହୁମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ତ୍ରାସଯନ୍ ରାଵଣଂ ଧୀମାନ୍ ହନୂମାନ୍ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ରାବଣଙ୍କର ରଥ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁ ଉଠାଇ, ଜ୍ଞାନୀ ହନୁମାନ ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷୈଶ୍ଚ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ। ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵାନରେଭ୍ଯସ୍ତୁ ତେ ଭଯମ୍
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଠାରୁ ତୁମେ ଅଜୟ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛ । କିନ୍ତୁ ଭାନରମାନେ ଠାରୁ ତୁମେ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡିବ ।
ଏଷ ମେ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁଃ ପଞ୍ଚଶାଖଃ ସମୁଦ୍ଯତଃ। ଵିଧମିଷ୍ଯତି ତେ ଦେହେ ଭୂତାତ୍ମାନଂ ଚିରୋଷିତମ୍
ଏହା ମୋର ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁ — ପାଞ୍ଚ ଶାଖା ଥିବା — ଉଠାଇଛି । ଏହି ବାହୁ ତୁମ ଶରୀରକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଅନେକ ଦିନ ରହିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ସଂରକ୍ତନଯନଃ କ୍ରୋଧାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ହନୁମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ରାବଣ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରହର ନିଃଶଙ୍କଂ ସ୍ଥିରାଂ କୀର୍ତିମଵାପ୍ନୁହି। ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଞାତଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ଵାନର
ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କର, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ । ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ଲଭ । ପରେ ତୋର ପ୍ରତାପ ଜାଣି, ମୁଁ ତୁମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି, ଭାନର ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଆଜଘାନାନିଲସୁତଂ ତଲେନୋରସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ ।
ସ ତଲାଭିହତସ୍ତେନ ଚଚାଲ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ସ୍ଥିତୋ ମୁହୂର୍ତଂ ତେଜସ୍ଵୀ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହାମତିଃ
ସେ ତାଳ ଘାତରେ ବାରମ୍ବାର ଅସ୍ଥିର ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହି, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ।
ଆଜଘାନ ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଲେନୈଵାମରଦ୍ଵିଷମ୍। ତତଃ ସ ତେନାଭିହତୋ ଵାନରେଣ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହନୁମାନ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ । ଏଭଳି, ମହାତ୍ମା ଭାନରଙ୍କର ଘାତରେ ରାବଣ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ।
ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସମାଧୂତୋ ଯଥା ଭୂମିତଲେଽଚଲଃ। ସଂଗ୍ରାମେ ତଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣଂ ତଲତାଡିତମ୍
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଭୂମିରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ହଲେ, ଅସ୍ଥିର ହେଇ ହଲେ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଭଳି ତାଳ ଘାତରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଋଷଯୋ ଵାନରାଃ ସିଦ୍ଧା ନେଦୁର୍ଦେଵାଃ ସହାସୁରୈଃ। ଅଥାଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାତେଜା ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଋଷି, ଭାନର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ; ଦେବମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ । ତାପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱକୁ କଥା କହିଲେ ।
ସାଧୁ ଵାନର ଵୀର୍ଯେଣ ଶ୍ଲାଘନୀଯୋଽସି ମେ ରିପୁଃ। ରାଵଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମାରୁତିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଭାନର, ତୁମର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଗର୍ବ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରୁଛି । ଏଭଳି ରାବଣ କହିବା ପରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଉତ୍ତର କହିଲେ ।
ଧିଗସ୍ତୁ ମମ ଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଜୀଵସି ରାଵଣ। ସକୃତ୍ ତୁ ପ୍ରହରେଦାନୀଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କିଂ ଵିକତ୍ଥସେ
ମୋର ପ୍ରତାପର ଲଜ୍ଜା, କାରଣ ତୁମେ ଏଯାଁ ଜୀବନ୍ତ ଅଛ । ଏବେ ମୁଁ ଏକଥର ଘାତ କରିଦେଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ, କାହିଁକି ଏତେ ଗର୍ବ କରୁଛ ?
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ମାମକୋ ମୁଷ୍ଟିର୍ନଯିଷ୍ଯତି ଯମକ୍ଷଯମ୍। ତତୋ ମାରୁତିଵାକ୍ଯେନ କୋପସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜଜ୍ଵଲେ
ତାପରେ, ମୋର ମୁଷ୍ଟି ତୁମକୁ ଯମଙ୍କର ଘରକୁ ପଠାଇଦେବ । ହନୁମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେହରେ ଜ୍ୱାଳା ଲାଗିଗଲା ।