ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜା ଵସିଷ୍ଠୋ ଜପତାଂ ଵରଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ସରୋଷମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ପ୍ରଥମ ବଶିଷ୍ଠ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆଶ୍ରମଂ ଚିରସଂଵୃଦ୍ଧଂ ଯଦ୍ ଵିନାଶିତଵାନସି। ଦୁରାଚାରୋ ହି ଯନ୍ମୂଢସ୍ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯସି
'ଏତେ ବର୍ଷ ଧରି ଲାଲିତ ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ତୁମେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲ, ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ହେବାରୁ ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ନଶ୍ୱ ହେବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଣ୍ଡମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ। ଵିଧୂମ ଇଵ କାଲାଗ୍ନିର୍ଯମଦଣ୍ଡମିଵାପରମ୍
ଏହିପରି କହି ବଶିଷ୍ଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯମଦଣ୍ଡ ପରି ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ଧୂମ ନଥିବା ବିନାଶକାରୀ ଅଗ୍ନି।
thumb|ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଛପନ ତମ ସର୍ଗ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଆଗ୍ନେଯମସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ' ବୋଲି କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଂ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କାଲଦଣ୍ଡମିଵାପରମ୍। ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ କ୍ରୋଧାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବଶିଷ୍ଠ ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ହୋଇ, କାଳଦଣ୍ଡ ପରି ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୋ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମ୍ଯେଷ ଯଦ୍ ବଲଂ ତଦ୍ ଵିଦର୍ଶଯ। ନାଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତେ ଦର୍ପଂ ଶସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଗାଧିଜ
'କ୍ଷତ୍ରିୟ ଝାଡ଼ର ନାଶକ, ମୁଁ ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ। ଗାଧିପୁତ୍ର, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ରର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି।'
କ୍ଵ ଚ ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯବଲଂ କ୍ଵ ଚ ବ୍ରହ୍ମବଲଂ ମହତ୍। ପଶ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମବଲଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମମ କ୍ଷତ୍ରିଯପାଂସନ
'ତୁମର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି, ଏଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ମୋର ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଶକ୍ତି ଦେଖ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧୂଳି।'
ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ରଂ ଗାଧିପୁତ୍ରସ୍ଯ ଘୋରମାଗ୍ନେଯମୁତ୍ତମମ୍। ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡେନ ତଚ୍ଛାନ୍ତମଗ୍ନେର୍ଵେଗ ଇଵାମ୍ଭସା
ଗାଧିପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ତୀବ୍ରତାକୁ ପାଣି ଶାନ୍ତ କରେ।
ଵାରୁଣଂ ଚୈଵ ରୌଦ୍ରଂ ଚ ଐନ୍ଦ୍ରଂ ପାଶୁପତଂ ତଥା। ଐଷୀକଂ ଚାପି ଚିକ୍ଷେପ କୁପିତୋ ଗାଧିନନ୍ଦନଃ
ତାପରେ ଗାଧିନନ୍ଦନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବାରୁଣ, ରୌଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶୁପତ ଏବଂ ଐଷୀକ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ମାନଵଂ ମୋହନଂ ଚୈଵ ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ସ୍ଵାପନଂ ତଥା। ଜୃମ୍ଭଣଂ ମାଦନଂ ଚୈଵ ସଂତାପନଵିଲାପନେ
ସେ ମାନବ, ମୋହନ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସ୍ୱାପନ, ଜୃମ୍ଭଣ, ମାଦନ, ସଂତାପନ ଓ ବିଳାପନ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶୋଷଣଂ ଦାରଣଂ ଚୈଵ ଵଜ୍ରମସ୍ତ୍ରଂ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମପାଶଂ କାଲପାଶଂ ଵାରୁଣଂ ପାଶମେଵ ଚ
ସେ ଶୋଷଣ, ଦାରଣ, ଅଜୟ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମପାଶ, କାଳପାଶ ଓ ବାରୁଣପାଶ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ପିନାକମସ୍ତ୍ରଂ ଦଯିତଂ ଶୁଷ୍କାର୍ଦ୍ରେ ଅଶନୀ ତଥା। ଦଣ୍ଡାସ୍ତ୍ରମଥ ପୈଶାଚଂ କ୍ରୌଞ୍ଚମସ୍ତ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ପ୍ରିୟ ପିନାକ ଅସ୍ତ୍ର, ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ଅଶନୀ, ଦଣ୍ଡଅସ୍ତ୍ର, ପୈଶାଚ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଧର୍ମଚକ୍ରଂ କାଲଚକ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ। ଵାଯଵ୍ଯଂ ମଥନଂ ଚୈଵ ଅସ୍ତ୍ରଂ ହଯଶିରସ୍ତଥା
ସେ ଧର୍ମଚକ୍ର, କାଳଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଚକ୍ର, ବାୟୁବାଣ, ମଥନାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ହୟଶିରା ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଶକ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ଚ ଚିକ୍ଷେପ କଙ୍କାଲଂ ମୁସଲଂ ତଥା। ଵୈଦ୍ଯାଧରଂ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ଚ କାଲାସ୍ତ୍ରମଥ ଦାରୁଣମ୍
ସେ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି, କଙ୍କାଳ ଓ ମୁସଳ ଅସ୍ତ୍ର, ବିଦ୍ୟାଧର ମହାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦାରୁଣ କାଳାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ।
ତ୍ରିଶୂଲମସ୍ତ୍ରଂ ଘୋରଂ ଚ କାପାଲମଥ କଙ୍କଣମ୍। ଏତାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଚିକ୍ଷେପ ସର୍ଵାଣି ରଘୁନନ୍ଦନ
ସେ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଅସ୍ତ୍ର, କପାଳ ଓ କଙ୍କଣ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ; ରଘୁବଂଶୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠେ ଜପତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦଣ୍ଡେନ ଗ୍ରସତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ
ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିଗଳିଦେଲେ।
ତେଷୁ ଶାନ୍ତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷିପ୍ତଵାନ୍ ଗାଧିନନ୍ଦନଃ। ତଦସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଯତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ; ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଉତ୍ତୋଳିତ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ,
ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସମହୋରଗାଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମାସୀତ୍ ସଂତ୍ରସ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେ ସମୁଦୀରିତେ
ଦେବଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ସହିତ ତିନି ଲୋକ କମ୍ପିଗଲା।
ତଦପ୍ଯସ୍ତ୍ରଂ ମହାଘୋରଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ତେଜସା। ଵସିଷ୍ଠୋ ଗ୍ରସତେ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡେନ ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ସେ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଗଳିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଗ୍ରସମାନସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନଂ ରୌଦ୍ରଂ ରୂପମାସୀତ୍ ସୁଦାରୁଣମ୍
ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ହେଲା ଯେ, ତିନି ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲା।
ରୋମକୂପେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମରୀଚ୍ଯ ଇଵ ନିଷ୍ପେତୁରଗ୍ନେର୍ଧୂମାକୁଲାର୍ଚିଷଃ
ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ରୋମକୁପରୁ ଅଗ୍ନିର ଧୂମ ନଥିବା ଜ୍ୱାଳା ପରି କିରଣ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
ପ୍ରାଜ୍ଵଲଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ କରୋଦ୍ଯତଃ। ଵିଧୂମ ଇଵ କାଲାଗ୍ନେର୍ଯମଦଣ୍ଡ ଇଵାପରଃ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହାତରେ ଉଠାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦହିଉଠିଲା, ଯେପରି ବିନା ଧୂମ ଥିବା କାଳାଗ୍ନି, ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦଣ୍ଡ।
ତତୋଽସ୍ତୁଵନ୍ ମୁନିଗଣା ଵସିଷ୍ଠଂ ଜପତାଂ ଵରମ୍। ଅମୋଘଂ ତେ ବଲଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତେଜୋ ଧାରଯ ତେଜସା
ତାପରେ ମୁନିମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଜପକାରୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ: 'ତୁମର ଶକ୍ତି ଅଚୁକ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମ ତେଜସ୍ଵୀତାକୁ ତୁମ ତେଜରେ ଧାରଣ କର।'
ନିଗୃହୀତସ୍ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଅମୋଘଂ ତେ ବଲଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକାଃ ସନ୍ତୁ ଗତଵ୍ଯଥାଃ
'ତୁମେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କରିଛ; ତୁମର ଶକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଅଚୁକ—ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଉ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜାଃ ଶମଂ ଚକ୍ରେ ମହାବଲଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଵିନିକୃତୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ବସିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାରିଗଲେ, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧିଗ୍ ବଲଂ କ୍ଷତ୍ରିଯବଲଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜୋବଲଂ ବଲମ୍। ଏକେନ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡେନ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରାଣି ହତାନି ମେ
'କ୍ଷତ୍ରିୟର ବଳ କିଛି ନୁହେଁ, ସତ୍ୟ ବଳ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍; ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମୋ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।'
ତଦେତତ୍ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯାହଂ ପ୍ରସନ୍ନେନ୍ଦ୍ରିଯମାନସଃ। ତପୋ ମହତ୍ ସମାସ୍ଥାସ୍ଯେ ଯଦ୍ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵକାରଣମ୍
ଏହି ଘଟଣା ବିଚାର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଶାନ୍ତ କରି, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର କାରଣ।'
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତ୍ତାବନ୍ତି ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ସଂତପ୍ତହୃଦଯଃ ସ୍ମରନ୍ନିଗ୍ରହମାତ୍ମନଃ। ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ କୃତଵୈରୋ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ, ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ, ନିଜ ପରାଜୟକୁ ମନେପକାଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ବିରୋଧୀ ହେଇଗଲେ।