ହତେ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚମୂମୁଖ୍ଯେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ନିରୁଦ୍ଯମାଃ। ରକ୍ଷଃପତିଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଧ୍ଯାନମୂକତ୍ଵମାଗତାଃ
ସେ ସେନାପତି ବଧ ହେବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଶ୍ରମିତ ହୋଇ ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ମୌନ ହୋଇ ରହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶୋକାର୍ଣଵଂ ତୀଵ୍ରଂ ଵିସଂଜ୍ଞା ଇଵ ତେଽଭଵନ୍
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶୋକର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଅଚେତନ ଭଳି ହୋଇଗଲେ।
ତତସ୍ତୁ ନୀଲୋ ଵିଜଯୀ ମହାବଲଃ ପ୍ରଶସ୍ଯମାନଃ ସୁକୃତେନ କର୍ମଣା। ସମେତ୍ଯ ରାମେଣ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପସ୍ତୁ ବଭୂଵ ଯୂଥପଃ
ତାପରେ ବିଜୟୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଲେ ଏବଂ ସେ ଯୁଦ୍ଧପତି ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଯାଇଲେ।
thumb|ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଉଣସାଠିଏ ଶର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ମିନ୍ ହତେ ରାକ୍ଷସସୈନ୍ଯପାଲେ ପ୍ଲଵଂଗମାନାମୃଷଭେଣ ଯୁଦ୍ଧେ। ଭୀମାଯୁଧଂ ସାଗରଵେଗତୁଲ୍ଯଂ ଵିଦୁଦ୍ରୁଵେ ରାକ୍ଷସରାଜସୈନ୍ଯମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ସାଗର ତରଙ୍ଗ ପରି ତୀବ୍ର ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଭଗିଗଲା।
ଗତ୍ଵା ତୁ ରକ୍ଷୋଧିପତେଃ ଶଶଂସୁଃ ସେନାପତିଂ ପାଵକସୂନୁଶସ୍ତମ୍। ତଚ୍ଚାପି ତେଷାଂ ଵଚନଂ ନିଶମ୍ଯ ରକ୍ଷୋଧିପଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ଜଗାମ
ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେନାପତି ବଧ ହେବାର କଥା କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାକ୍ଷସ ପତି କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ।
ସଂଖ୍ଯେ ପ୍ରହସ୍ତଂ ନିହତଂ ନିଶମ୍ଯ କ୍ରୋଧାର୍ଦିତଃ ଶୋକପରୀତଚେତାଃ। ଉଵାଚ ତାନ୍ ରାକ୍ଷସଯୂଥମୁଖ୍ଯା- ନିନ୍ଦ୍ରୋ ଯଥା ନିର୍ଜରଯୂଥମୁଖ୍ଯାନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହସ୍ତ ବଧ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ରାକ୍ଷସ ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ବର୍ଷାଦେବ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦେବସେନାପତିମାନଙ୍କୁ କହନ୍ତି, ସେପରି କହିଲେ।
ନାଵଜ୍ଞା ରିପଵେ କାର୍ଯା ଯୈରିନ୍ଦ୍ରବଲସାଦନଃ। ସୂଦିତଃ ସୈନ୍ଯପାଲୋ ମେ ସାନୁଯାତ୍ରଃ ସକୁଞ୍ଜରଃ
ଶତ୍ରୁକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେ ମୋର ସେନାପତି, ତାଙ୍କ ସହ ସାଥୀ ଓ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ରିପୁଵିନାଶାଯ ଵିଜଯାଯାଵିଚାରଯନ୍। ସ୍ଵଯମେଵ ଗମିଷ୍ଯାମି ରଣଶୀର୍ଷଂ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ, ମୁଁ ନିଜେ କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧର ମୁଖ୍ୟ ମଞ୍ଚକୁ ଯିବି।
ଅଦ୍ଯ ତଦ୍ ଵାନରାନୀକଂ ରାମଂ ଚ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ନିର୍ଦହିଷ୍ଯାମି ବାଣୌଘୈର୍ଵନଂ ଦୀପ୍ତୈରିଵାଗ୍ନିଭିଃ। ଅଦ୍ଯ ସଂତର୍ପଯିଷ୍ଯାମି ପୃଥିଵୀଂ କପିଶୋଣିତୈଃ
ଆଜି ମୁଁ ସେଇ ବନରାଜ ସେନା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି। ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ବନରାଜମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ତୃପ୍ତ କରିଦେବି।
ସ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଵଲନପ୍ରକାଶଂ ରଥଂ ତୁରଂଗୋତ୍ତମରାଜିଯୁକ୍ତମ୍। ପ୍ରକାଶମାନଂ ଵପୁଷା ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ସମାରୁରୋହାମରରାଜଶତ୍ରୁଃ
ଏପରି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଥିଲା।
ସ ଶଙ୍ଖଭେରୀପଣଵପ୍ରଣାଦୈ- ରାସ୍ଫୋଟିତକ୍ଷ୍ଵେଡିତସିଂହନାଦୈଃ । ପୁଣ୍ଯୈଃ ସ୍ତଵୈଶ୍ଚାପି ସୁପୂଜ୍ଯମାନ- ସ୍ତଦା ଯଯୌ ରାକ୍ଷସରାଜମୁଖ୍ଯଃ
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ଶଙ୍ଖ, ଢୋଳ, ପଣବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି, ହସ, ତାଳି, ସିଟି ଓ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ସହିତ, ଶୁଭ ଷ୍ଟୁତି ଓ ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ ଶୈଲଜୀମୂତନିକାଶରୂପୈ- ର୍ମାଂସାଶନୈଃ ପାଵକଦୀପ୍ତନେତ୍ରୈଃ। ବଭୌ ଵୃତୋ ରାକ୍ଷସରାଜମୁଖ୍ଯୋ ଭୂତୈର୍ଵୃତୋ ରୁଦ୍ର ଇଵାମରେଶଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ପାହାଡ଼ ଓ ମେଘ ପରି ଦେହ ଥିବା, ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଅଗ୍ନି ପରି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ତତୋ ନଗର୍ଯାଃ ସହସା ମହୌଜା ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ତଦ୍ ଵାନରସୈନ୍ଯମୁଗ୍ରମ୍। ମହାର୍ଣଵାଭ୍ରସ୍ତନିତଂ ଦଦର୍ଶ ସମୁଦ୍ଯତଂ ପାଦପଶୈଲହସ୍ତମ୍
ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକାଏକି ନଗରରୁ ବାହାରି ଆସି, ହାତରେ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଥିବା, ସମୁଦ୍ର ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଉଚ୍ଚ୍ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ବନରାଜ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଦ୍ ରାକ୍ଷସାନୀକମତିପ୍ରଚଣ୍ଡ- ମାଲୋକ୍ଯ ରାମୋ ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରବାହୁଃ। ଵିଭୀଷଣଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରିଷ୍ଠ- ମୁଵାଚ ସେନାନୁଗତଃ ପୃଥୁଶ୍ରୀଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଦେଖି, ନାଗରାଜ ପରି ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଥିବା ରାମ, ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଓ ଅପାର ତେଜ ଥିବା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନାନାପତାକାଧ୍ଵଜଛତ୍ରଜୁଷ୍ଟଂ ପ୍ରାସାସିଶୂଲାଯୁଧଶସ୍ତ୍ରଜୁଷ୍ଟମ୍। କସ୍ଯେଦମକ୍ଷୋଭ୍ଯମଭୀରୁଜୁଷ୍ଟଂ ସୈନ୍ଯଂ ମହେନ୍ଦ୍ରୋପମନାଗଜୁଷ୍ଟମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପତାକା, ଧ୍ୱଜ ଓ ଛତ୍ରରେ ସୁଶୋଭିତ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅକମ୍ପ୍ୟ ଓ ଭୟହୀନ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେନା ପରି ଏହି ସେନା କାହାର?
ତତସ୍ତୁ ରାମସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଭୀଷଣଃ ଶକ୍ରସମାନଵୀର୍ଯଃ। ଶଶଂସ ରାମସ୍ଯ ବଲପ୍ରଵେକଂ ମହାତ୍ମନାଂ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵାନାମ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ କିଏ କିଏ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନାପତିମାନେ କିଏ, ଏହି ସବୁ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଯୋଽସୌ ଗଜସ୍କନ୍ଧଗତୋ ମହାତ୍ମା ନଵୋଦିତାର୍କୋପମତାମ୍ରଵକ୍ତ୍ରଃ। ସଂକମ୍ପଯନ୍ନାଗଶିରୋଽଭ୍ଯୁପୈତି ହ୍ଯକମ୍ପନଂ ତ୍ଵେନମଵେହି ରାଜନ୍
ଯିଏ ହାତୀର ପিঠିରେ ବସିଛନ୍ତି, ମୁହଁ ନୂତନ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର, ଯିଏ ଆସୁଥିବାବେଳେ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଉଁଜାଳି ଦେଉଛନ୍ତି—ହେ ରାଜା, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଅକମ୍ପନ।
ଯୋଽସୌ ରଥସ୍ଥୋ ମୃଗରାଜକେତୁ- ର୍ଧୁନ୍ଵନ୍ ଧନୁଃ ଶକ୍ରଧନୁଃପ୍ରକାଶମ୍। କରୀଵ ଭାତ୍ଯୁଗ୍ରଵିଵୃତ୍ତଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ ସ ଇନ୍ଦ୍ରଜିନ୍ନାମ ଵରପ୍ରଧାନଃ
ଯିଏ ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି, ସିଂହଧ୍ୱଜ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ହାତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ପରି ଚମକୁଥିବା ଧନୁଷ୍ ଧରିଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ମୁଡ଼ିଆ ଦାଢ଼ି ଥିବା ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବରମାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ।
ଯଶ୍ଚୈଷ ଵିନ୍ଧ୍ଯାସ୍ତମହେନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପୋ ଧନ୍ଵୀ ରଥସ୍ଥୋଽତିରଥୋଽତିଵୀରଃ। ଵିସ୍ଫାରଯଂଶ୍ଚାପମତୁଲ୍ଯମାନଂ ନାମ୍ନାତିକାଯୋଽତିଵିଵୃଦ୍ଧକାଯଃ
ଯିଏ ବିନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି, ଅତିବୀର ଓ ଅତିରଥୀ, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିର ଧନୁଷ୍ ଟାଣୁଛନ୍ତି—ସେ ଅତିକାୟ ନାମର ଅତିବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ବୀର।
ଯୋଽସୌ ନଵାର୍କୋଦିତତାମ୍ରଚକ୍ଷୁ- ରାରୁହ୍ଯ ଘଣ୍ଟାନିନଦପ୍ରଣାଦମ୍। ଗଜଂ ଖରଂ ଗର୍ଜତି ଵୈ ମହାତ୍ମା ମହୋଦରୋ ନାମ ସ ଏଷ ଵୀରଃ
ଯିଏ ନୂତନ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା ଖର ନାମକ ହାତୀରେ ବସିଛନ୍ତି, ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି—ସେ ମହୋଦର ନାମର ମହାବୀର।
ଯୋଽସୌ ହଯଂ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରଭାଣ୍ଡ- ମାରୁହ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଭ୍ରଗିରିପ୍ରକାଶମ୍। ପ୍ରାସଂ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମରୀଚିନଦ୍ଧଂ ପିଶାଚ ଏଷୋଽଶନିତୁଲ୍ଯଵେଗଃ
ଯିଏ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ଘୋଡ଼ାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସଞ୍ଧ୍ୟାବେଳିର ମେଘ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ହାତରେ ସୁନା ଲଗାଇଥିବା ବଣ୍ଡ ଉଠାଇଛନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବେଗ ଥିବା ପିଶାଚ।
ଯଶ୍ଚୈଷ ଶୂଲଂ ନିଶିତଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭଂ କିଂକରଵଜ୍ରଵେଗମ୍। ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରମାସ୍ଥାଯ ଶଶିପ୍ରକାଶ- ମାଯାତି ଯୋଽସୌ ତ୍ରିଶିରା ଯଶସ୍ଵୀ
ଯିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚମକୁଥିବା ଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି, କିଂକରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ତୀବ୍ର ବେଗ ଥିବା, ବୃଷଭରାଜାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି—ସେ ଯଶସ୍ବୀ ତ୍ରିଶିରା।
ଅସୌ ଚ ଜୀମୂତନିକାଶରୂପଃ କୁମ୍ଭଃ ପୃଥୁଵ୍ଯୂଢସୁଜାତଵକ୍ଷାଃ। ସମାହିତଃ ପନ୍ନଗରାଜକେତୁ- ର୍ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ଯାତି ଧନୁର୍ଵିଧୁନ୍ଵନ୍
ଏଠି ମେଘ ପରି ଦେହ ଥିବା ଯିଏ, ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ଗଢ଼ା ଛାତି ଥିବା କୁମ୍ଭ, ସେ ଗମ୍ଭୀର ମନେ ରହି, ନାଗରାଜ ଧ୍ୱଜ ଉଠାଇ, ଧନୁଷ୍ ଟାଣି ଓ ହଲାଇ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚୈଷ ଜାମ୍ବୂନଦଵଜ୍ରଜୁଷ୍ଟଂ ଦୀପ୍ତଂ ସଧୂମଂ ପରିଘଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ। ଆଯାତି ରକ୍ଷୋବଲକେତୁଭୂତୋ ଯୋଽସୌ ନିକୁମ୍ଭୋଽଦ୍ଭୁତଘୋରକର୍ମା
ଯିଏ ସୁନା ଓ ବଜ୍ର ଲଗାଇଥିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଓ ଧୂମାଉଠୁଥିବା ଲୋହା ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି, ରାକ୍ଷସ ସେନାର ଧ୍ୱଜ ପରି ଆସୁଛନ୍ତି—ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ନିକୁମ୍ଭ।
ଯଶ୍ଚୈଷ ଚାପାସିଶରୌଘଜୁଷ୍ଟଂ ପତାକିନଂ ପାଵକଦୀପ୍ତରୂପମ୍। ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଵିଭାତ୍ଯୁଦଗ୍ରୋ ନରାନ୍ତକୋଽସୌ ନଗଶୃଙ୍ଗଯୋଧୀ
ଯିଏ ଧନୁଷ୍, ତଳୱାର ଓ ଅନେକ ବାଣ ସଜାଇଛନ୍ତି, ପତାକା ଲଗାଇଥିବା ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି—ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ନରାନ୍ତକ।
ଯଶ୍ଚୈଷ ନାନାଵିଧଘୋରରୂପୈ- ର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରନାଗେନ୍ଦ୍ରମୃଗାଶ୍ଵଵକ୍ତ୍ରୈଃ । ଭୂତୈର୍ଵୃତୋ ଭାତି ଵିଵୃତ୍ତନେତ୍ରୈ- ର୍ଯୋଽସୌ ସୁରାଣାମପି ଦର୍ପହନ୍ତା
ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ପ୍ରାଣୀମାନେ—ବାଘ, ଉଷ୍ଟ୍ର, ହାତୀ, ମୃଗ, ଘୋଡ଼ା ମୁହଁ ଥିବା—ଏମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ସେ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଯତ୍ରୈତଦିନ୍ଦୁପ୍ରତିମଂ ଵିଭାତି ଛତ୍ରଂ ସିତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଶଲାକମଗ୍ର୍ଯମ୍। ଅତ୍ରୈଷ ରକ୍ଷୋଧିପତିର୍ମହାତ୍ମା ଭୂତୈର୍ଵୃତୋ ରୁଦ୍ର ଇଵାଵଭାତି
ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିବା, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଛତା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଠି ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା, ଭୂତମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଅସୌ କିରୀଟୀ ଚଲକୁଣ୍ଡଲାସ୍ଯୋ ନଗେନ୍ଦ୍ରଵିନ୍ଧ୍ଯୋପମଭୀମକାଯଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରଵୈଵସ୍ଵତଦର୍ପହନ୍ତା ରକ୍ଷୋଧିପଃ ସୂର୍ଯ ଇଵାଵଭାତି
ଏହି କିରିଟ୍ ଧାରୀ, ଡୋଳୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ମୁହଁ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେହ ହିମାଳୟ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯମଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ରାମୋ ଵିଭୀଷଣମରିଂଦମଃ। ଅହୋ ଦୀପ୍ତମହାତେଜା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହଁ! ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା ରାବଣ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ବିଶାଳ ତେଜ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।'