ମହୀଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମହାଵେଗା ରୋଷିତା ଇଵ ପନ୍ନଗାଃ। ନୀଲଃ ଶରୈରଭିହତୋ ନିଶିତୈର୍ଜ୍ଵଲନୋପମୈଃ
ବଡ଼ ତେଜରେ, ରାଗିଥିବା ସାପମାନେ ପରି, ସେମାନେ ଭୂମିକୁ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ। ନୀଳଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କରାଗଲା।
ସ ତଂ ପରମଦୁର୍ଧର୍ଷମାପତନ୍ତଂ ମହାକପିଃ। ପ୍ରହସ୍ତଂ ତାଡଯାମାସ ଵୃକ୍ଷମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରା, ନୀଳ, ଏକ ବୃକ୍ଷ ଉପଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆସୁଥିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତେନାଭିହତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନର୍ଦନ୍ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ପ୍ଲଵଂଗାନାଂ ଚମୂପତୌ
ସେଇ ଆଘାତରେ ରାଗିଯାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରହସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ବନରା ସେନା ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣଗଣାନେଵ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଅପାରଯନ୍ ଵାରଯିତୁଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାନ୍ନିମୀଲିତଃ। ଯଥୈଵ ଗୋଵୃଷୋ ଵର୍ଷଂ ଶାରଦଂ ଶୀଘ୍ରମାଗତମ୍
ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ବାଣର ଝୁଣ୍ଡକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, ନୀଳ ଚକୁ ବନ୍ଦ କରି, ଏମିତି ସହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଳଦ ଶୀଘ୍ର ଶରତ୍କାଳୀନ ବର୍ଷା ସହିଥାଏ।
ଏଵମେଵ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ଶରଵର୍ଷାନ୍ ଦୁରାସଦାନ୍। ନିମୀଲିତାକ୍ଷଃ ସହସା ନୀଲଃ ସେହେ ଦୁରାସଦାନ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଦୁର୍ଜୟ ବାଣବର୍ଷାକୁ ନୀଳ ଅଚାନକ ଚକୁ ବନ୍ଦ କରି ସହିଲେ।
ରୋଷିତଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ସାଲେନ ମହତା ମହାନ୍। ପ୍ରଜଘାନ ହଯାନ୍ ନୀଲଃ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ମହାବଲଃ
ବାଣର ବର୍ଷାରେ ରାଗିଯାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ଏକ ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ନେଇ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତତୋ ରୋଷପରୀତାତ୍ମା ଧନୁସ୍ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ବଭଞ୍ଜ ତରସା ନୀଲୋ ନନାଦ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ନୀଳ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରହସ୍ତ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଵିଧନୁଃ ସ କୃତସ୍ତେନ ପ୍ରହସ୍ତୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମୁସଲଂ ଘୋରଂ ସ୍ଯନ୍ଦନାଦଵପୁପ୍ଲୁଵେ
ଧନୁଷ ହାରାଇ, ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ିଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଵାହିନୀମୁଖ୍ଯୌ ଜାତଵୈରୌ ତରସ୍ଵିନୌ। ସ୍ଥିତୌ କ୍ଷତଜସିକ୍ତାଙ୍ଗୌ ପ୍ରଭିନ୍ନାଵିଵ କୁଞ୍ଜରୌ
ଉଭୟ ସେନାର ନେତା, ଏବେ ଶତ୍ରୁ ହୋଇ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହରେ, ଭଙ୍ଗା ଦାନ୍ତ ଥିବା ଦୁଇ ହାତୀ ପରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଉଲ୍ଲିଖନ୍ତୌ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଭିର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଭିରିତରେତରମ୍। ସିଂହଶାର୍ଦୂଲସଦୃଶୌ ସିଂହଶାର୍ଦୂଲଚେଷ୍ଟିତୌ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚିରିଉଥିବା, ସିଂହ ଓ ବାଘ ପରି, ସିଂହ ବାଘଙ୍କ ଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ।
ଵିକ୍ରାନ୍ତଵିଜଯୌ ଵୀରୌ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନୌ। କାଙ୍କ୍ଷମାଣୌ ଯଶଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ
ଦୁଇ ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଜୟୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ପଛୁଆନଥିଲେ, ଯଶ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି।
ଆଜଘାନ ତଦା ନୀଲଂ ଲଲାଟେ ମୁସଲେନ ସଃ। ପ୍ରହସ୍ତଃ ପରମାଯତ୍ତସ୍ତତଃ ସୁସ୍ରାଵ ଶୋଣିତମ୍
ତାପରେ, ପ୍ରହସ୍ତ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲାଗି, ଗଦା ଦ୍ୱାରା ନୀଳଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ରକ୍ତ ବହିଗଲା।
ତତଃ ଶୋଣିତଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ମହାତରୁମ୍। ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିସସର୍ଜ ମହାକପିଃ
ତାପରେ, ଦେହ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରା ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତମଚିନ୍ତ୍ଯପ୍ରହାରଂ ସ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମୁସଲଂ ମହତ୍। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ବଲିନଂ ବଲାନ୍ନୀଲଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମମ୍
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଘାତ ପରେ, ପ୍ରହସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ଶକ୍ତିରେ ନୀଳଙ୍କ ଉପରେ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ।
ତମୁଗ୍ରଵେଗଂ ସଂରବ୍ଧମାପତନ୍ତଂ ମହାକପିଃ। ତତଃ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ମହାଵେଗୋ ମହାଶିଲାମ୍
ପ୍ରହସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ତେଜ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଦୌଡ଼ିଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଓ ବଡ଼ ବନରା ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧାଭିକାମସ୍ଯ ମୃଧେ ମୁସଲଯୋଧିନଃ। ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ଶିଲାଂ ନୀଲୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ତୂର୍ଣମପାତଯତ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ଏବଂ ଗଦା ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ପ୍ରହସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଆସୁଥିବାବେଳେ, ନୀଳ ତୁରନ୍ତ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ନୀଲେନ କପିମୁଖ୍ଯେନ ଵିମୁକ୍ତା ମହତୀ ଶିଲା। ବିଭେଦ ବହୁଧା ଘୋରା ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ଶିରସ୍ତଦା
ବନରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ନୀଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେଇ ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଅନେକ ଟୁକୁଡ଼ାରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।
ସ ଗତାସୁର୍ଗତଶ୍ରୀକୋ ଗତସତ୍ତ୍ଵୋ ଗତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପପାତ ସହସା ଭୂମୌ ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ, ତେଜ, ଶକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେ ଏକ ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି ହଠାତ୍ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ଵିଭିନ୍ନଶିରସସ୍ତସ୍ଯ ବହୁ ସୁସ୍ରାଵ ଶୋଣିତମ୍। ଶରୀରାଦପି ସୁସ୍ରାଵ ଗିରେଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଯଥା
ତାହାର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡରୁ ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଶରୀରରୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଯେପରି ଗିରିରୁ ଝରଣା ବହେ।
ହତେ ପ୍ରହସ୍ତେ ନୀଲେନ ତଦକମ୍ପ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍। ରାକ୍ଷସାନାମହୃଷ୍ଟାନାଂ ଲଙ୍କାମଭିଜଗାମ ହ
ନୀଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହସ୍ତ ବଧ ହେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଅକମ୍ପ୍ୟ ପ୍ରହସ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ, ଖୁସି ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ହତେ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚମୂମୁଖ୍ଯେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ନିରୁଦ୍ଯମାଃ। ରକ୍ଷଃପତିଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଧ୍ଯାନମୂକତ୍ଵମାଗତାଃ
ସେ ସେନାପତି ବଧ ହେବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଶ୍ରମିତ ହୋଇ ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ମୌନ ହୋଇ ରହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶୋକାର୍ଣଵଂ ତୀଵ୍ରଂ ଵିସଂଜ୍ଞା ଇଵ ତେଽଭଵନ୍
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶୋକର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଅଚେତନ ଭଳି ହୋଇଗଲେ।
ତତସ୍ତୁ ନୀଲୋ ଵିଜଯୀ ମହାବଲଃ ପ୍ରଶସ୍ଯମାନଃ ସୁକୃତେନ କର୍ମଣା। ସମେତ୍ଯ ରାମେଣ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପସ୍ତୁ ବଭୂଵ ଯୂଥପଃ
ତାପରେ ବିଜୟୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଲେ ଏବଂ ସେ ଯୁଦ୍ଧପତି ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଯାଇଲେ।
thumb|ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଉଣସାଠିଏ ଶର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ମିନ୍ ହତେ ରାକ୍ଷସସୈନ୍ଯପାଲେ ପ୍ଲଵଂଗମାନାମୃଷଭେଣ ଯୁଦ୍ଧେ। ଭୀମାଯୁଧଂ ସାଗରଵେଗତୁଲ୍ଯଂ ଵିଦୁଦ୍ରୁଵେ ରାକ୍ଷସରାଜସୈନ୍ଯମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ସାଗର ତରଙ୍ଗ ପରି ତୀବ୍ର ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଭଗିଗଲା।
ଗତ୍ଵା ତୁ ରକ୍ଷୋଧିପତେଃ ଶଶଂସୁଃ ସେନାପତିଂ ପାଵକସୂନୁଶସ୍ତମ୍। ତଚ୍ଚାପି ତେଷାଂ ଵଚନଂ ନିଶମ୍ଯ ରକ୍ଷୋଧିପଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ଜଗାମ
ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେନାପତି ବଧ ହେବାର କଥା କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାକ୍ଷସ ପତି କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ।
ସଂଖ୍ଯେ ପ୍ରହସ୍ତଂ ନିହତଂ ନିଶମ୍ଯ କ୍ରୋଧାର୍ଦିତଃ ଶୋକପରୀତଚେତାଃ। ଉଵାଚ ତାନ୍ ରାକ୍ଷସଯୂଥମୁଖ୍ଯା- ନିନ୍ଦ୍ରୋ ଯଥା ନିର୍ଜରଯୂଥମୁଖ୍ଯାନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହସ୍ତ ବଧ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ରାକ୍ଷସ ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ବର୍ଷାଦେବ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦେବସେନାପତିମାନଙ୍କୁ କହନ୍ତି, ସେପରି କହିଲେ।
ନାଵଜ୍ଞା ରିପଵେ କାର୍ଯା ଯୈରିନ୍ଦ୍ରବଲସାଦନଃ। ସୂଦିତଃ ସୈନ୍ଯପାଲୋ ମେ ସାନୁଯାତ୍ରଃ ସକୁଞ୍ଜରଃ
ଶତ୍ରୁକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେ ମୋର ସେନାପତି, ତାଙ୍କ ସହ ସାଥୀ ଓ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ରିପୁଵିନାଶାଯ ଵିଜଯାଯାଵିଚାରଯନ୍। ସ୍ଵଯମେଵ ଗମିଷ୍ଯାମି ରଣଶୀର୍ଷଂ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ, ମୁଁ ନିଜେ କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧର ମୁଖ୍ୟ ମଞ୍ଚକୁ ଯିବି।
ଅଦ୍ଯ ତଦ୍ ଵାନରାନୀକଂ ରାମଂ ଚ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ନିର୍ଦହିଷ୍ଯାମି ବାଣୌଘୈର୍ଵନଂ ଦୀପ୍ତୈରିଵାଗ୍ନିଭିଃ। ଅଦ୍ଯ ସଂତର୍ପଯିଷ୍ଯାମି ପୃଥିଵୀଂ କପିଶୋଣିତୈଃ
ଆଜି ମୁଁ ସେଇ ବନରାଜ ସେନା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି। ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ବନରାଜମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ତୃପ୍ତ କରିଦେବି।