ଯାନି ଦେଵେଷୁ ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଦାନଵେଷୁ ମହର୍ଷିଷୁ। ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷରକ୍ଷଃସୁ ପ୍ରତିଭାନ୍ତୁ ମମାନଘ
“ଦେବମାନେ, ଦାନବମାନେ, ମହାର୍ଷିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଅସ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେମାନେ ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉ।”
ତଵ ପ୍ରସାଦାଦ୍ ଭଵତୁ ଦେଵଦେଵ ମମେପ୍ସିତମ୍। ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ଦେଵେଶୋ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତସ୍ତଦା
“ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ଦେବଦେବ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ।” ଦେବଦେବ ଏହି କଥା କହି, “ଏହିପରି ହେଉ,” ବୋଲି ଚାଲିଗଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଦେଵେଶାଦ୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଦର୍ପେଣ ମହତା ଯୁକ୍ତୋ ଦର୍ପପୂର୍ଣୋଽଭଵତ୍ ତଦା
ଦେବଦେବଙ୍କଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର ମିଳିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଵିଵର୍ଧମାନୋ ଵୀର୍ଯେଣ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି। ହତଂ ମେନେ ତଦା ରାମ ଵସିଷ୍ଠମୃଷିସତ୍ତମମ୍
ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରର ସମୁଦ୍ର ପରି, ସେ ସମୟରେ, ରାମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତ ହତ ଭାବିଲେ।
ତତୋ ଗତ୍ଵାଽଽଶ୍ରମପଦଂ ମୁମୋଚାସ୍ତ୍ରାଣି ପାର୍ଥିଵଃ। ଯୈସ୍ତତ୍ ତପୋଵନଂ ନାମ ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ଚାସ୍ତ୍ରତେଜସା
ତାପରେ ରାଜା ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତପୋବନ ନାମକ ସେ ମୁନିମାନଙ୍କର ଅଟାଳିକା ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ସେହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଉଦୀର୍ଯମାଣମସ୍ତ୍ରଂ ତଦ୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତା ଭୀତା ମୁନଯଃ ଶତଶୋ ଦିଶଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଶତଶଃ ମୁନିମାନେ ଭୟରେ ଚମକି ଚାରିପଟେ ପଳାଇଗଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ ଯେ ଶିଷ୍ଯା ଯେ ଚ ଵୈ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଭଯାଦ୍ ଭୀତା ନାନାଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ ସହସ୍ରଶଃ
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ମୃଗ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାରେ ନାନା ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଶୂନ୍ଯମାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ମୁହୂର୍ତମିଵ ନିଃଶବ୍ଦମାସୀଦୀରିଣସଂନିଭମ୍
ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିରବ ହୋଇଗଲା, ମଣେ ହେଉଛି କଣ୍ଟାଘାସର ମରୁଭୂମି ପରି।
ଵଦତୋ ଵୈ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମା ଭୈରିତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ନାଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଗାଧେଯଂ ନୀହାରମିଵ ଭାସ୍କରଃ
ବଶିଷ୍ଠ ମୁହଁ ମୁହଁ କହୁଥିଲେ, 'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ', ଏବଂ ସେଉଁଠି କହିଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ ଗାଧିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଧୂମକୁ ହଟାଏ, ସେପରି ନଶ୍ୱ କରିଦେବି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜା ଵସିଷ୍ଠୋ ଜପତାଂ ଵରଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ସରୋଷମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ପ୍ରଥମ ବଶିଷ୍ଠ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆଶ୍ରମଂ ଚିରସଂଵୃଦ୍ଧଂ ଯଦ୍ ଵିନାଶିତଵାନସି। ଦୁରାଚାରୋ ହି ଯନ୍ମୂଢସ୍ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯସି
'ଏତେ ବର୍ଷ ଧରି ଲାଲିତ ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ତୁମେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲ, ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ହେବାରୁ ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ନଶ୍ୱ ହେବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଣ୍ଡମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ। ଵିଧୂମ ଇଵ କାଲାଗ୍ନିର୍ଯମଦଣ୍ଡମିଵାପରମ୍
ଏହିପରି କହି ବଶିଷ୍ଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯମଦଣ୍ଡ ପରି ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ଧୂମ ନଥିବା ବିନାଶକାରୀ ଅଗ୍ନି।
thumb|ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଛପନ ତମ ସର୍ଗ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଆଗ୍ନେଯମସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ' ବୋଲି କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଂ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କାଲଦଣ୍ଡମିଵାପରମ୍। ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ କ୍ରୋଧାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବଶିଷ୍ଠ ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ହୋଇ, କାଳଦଣ୍ଡ ପରି ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୋ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମ୍ଯେଷ ଯଦ୍ ବଲଂ ତଦ୍ ଵିଦର୍ଶଯ। ନାଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତେ ଦର୍ପଂ ଶସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଗାଧିଜ
'କ୍ଷତ୍ରିୟ ଝାଡ଼ର ନାଶକ, ମୁଁ ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ। ଗାଧିପୁତ୍ର, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ରର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି।'
କ୍ଵ ଚ ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯବଲଂ କ୍ଵ ଚ ବ୍ରହ୍ମବଲଂ ମହତ୍। ପଶ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମବଲଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମମ କ୍ଷତ୍ରିଯପାଂସନ
'ତୁମର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି, ଏଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ମୋର ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଶକ୍ତି ଦେଖ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧୂଳି।'
ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ରଂ ଗାଧିପୁତ୍ରସ୍ଯ ଘୋରମାଗ୍ନେଯମୁତ୍ତମମ୍। ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡେନ ତଚ୍ଛାନ୍ତମଗ୍ନେର୍ଵେଗ ଇଵାମ୍ଭସା
ଗାଧିପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ତୀବ୍ରତାକୁ ପାଣି ଶାନ୍ତ କରେ।
ଵାରୁଣଂ ଚୈଵ ରୌଦ୍ରଂ ଚ ଐନ୍ଦ୍ରଂ ପାଶୁପତଂ ତଥା। ଐଷୀକଂ ଚାପି ଚିକ୍ଷେପ କୁପିତୋ ଗାଧିନନ୍ଦନଃ
ତାପରେ ଗାଧିନନ୍ଦନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବାରୁଣ, ରୌଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶୁପତ ଏବଂ ଐଷୀକ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ମାନଵଂ ମୋହନଂ ଚୈଵ ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ସ୍ଵାପନଂ ତଥା। ଜୃମ୍ଭଣଂ ମାଦନଂ ଚୈଵ ସଂତାପନଵିଲାପନେ
ସେ ମାନବ, ମୋହନ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସ୍ୱାପନ, ଜୃମ୍ଭଣ, ମାଦନ, ସଂତାପନ ଓ ବିଳାପନ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶୋଷଣଂ ଦାରଣଂ ଚୈଵ ଵଜ୍ରମସ୍ତ୍ରଂ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମପାଶଂ କାଲପାଶଂ ଵାରୁଣଂ ପାଶମେଵ ଚ
ସେ ଶୋଷଣ, ଦାରଣ, ଅଜୟ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମପାଶ, କାଳପାଶ ଓ ବାରୁଣପାଶ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ପିନାକମସ୍ତ୍ରଂ ଦଯିତଂ ଶୁଷ୍କାର୍ଦ୍ରେ ଅଶନୀ ତଥା। ଦଣ୍ଡାସ୍ତ୍ରମଥ ପୈଶାଚଂ କ୍ରୌଞ୍ଚମସ୍ତ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ପ୍ରିୟ ପିନାକ ଅସ୍ତ୍ର, ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ଅଶନୀ, ଦଣ୍ଡଅସ୍ତ୍ର, ପୈଶାଚ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଧର୍ମଚକ୍ରଂ କାଲଚକ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ। ଵାଯଵ୍ଯଂ ମଥନଂ ଚୈଵ ଅସ୍ତ୍ରଂ ହଯଶିରସ୍ତଥା
ସେ ଧର୍ମଚକ୍ର, କାଳଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଚକ୍ର, ବାୟୁବାଣ, ମଥନାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ହୟଶିରା ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଶକ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ଚ ଚିକ୍ଷେପ କଙ୍କାଲଂ ମୁସଲଂ ତଥା। ଵୈଦ୍ଯାଧରଂ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ଚ କାଲାସ୍ତ୍ରମଥ ଦାରୁଣମ୍
ସେ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି, କଙ୍କାଳ ଓ ମୁସଳ ଅସ୍ତ୍ର, ବିଦ୍ୟାଧର ମହାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦାରୁଣ କାଳାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ।
ତ୍ରିଶୂଲମସ୍ତ୍ରଂ ଘୋରଂ ଚ କାପାଲମଥ କଙ୍କଣମ୍। ଏତାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଚିକ୍ଷେପ ସର୍ଵାଣି ରଘୁନନ୍ଦନ
ସେ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଅସ୍ତ୍ର, କପାଳ ଓ କଙ୍କଣ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ; ରଘୁବଂଶୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠେ ଜପତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦଣ୍ଡେନ ଗ୍ରସତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ
ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିଗଳିଦେଲେ।
ତେଷୁ ଶାନ୍ତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷିପ୍ତଵାନ୍ ଗାଧିନନ୍ଦନଃ। ତଦସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଯତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ; ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଉତ୍ତୋଳିତ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ,
ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସମହୋରଗାଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମାସୀତ୍ ସଂତ୍ରସ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେ ସମୁଦୀରିତେ
ଦେବଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ସହିତ ତିନି ଲୋକ କମ୍ପିଗଲା।
ତଦପ୍ଯସ୍ତ୍ରଂ ମହାଘୋରଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ତେଜସା। ଵସିଷ୍ଠୋ ଗ୍ରସତେ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡେନ ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ସେ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଗଳିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଗ୍ରସମାନସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନଂ ରୌଦ୍ରଂ ରୂପମାସୀତ୍ ସୁଦାରୁଣମ୍
ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ହେଲା ଯେ, ତିନି ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲା।