ରୁଦ୍ଧାଂ ତୁ ନଗରୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଉଵାଚାତ୍ମହିତଂ କାଲେ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଯୁଦ୍ଧକୋଵିଦମ୍
ନଗରଟିକୁ ଘେରାଉ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମାଲିକ ରାବଣ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ନିଜ ମଙ୍ଗଳର କଥା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁରସ୍ଯୋପନିଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ସହସା ପୀଡିତସ୍ଯ ହ। ନାନ୍ଯଯୁଦ୍ଧାତ୍ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ମୋକ୍ଷଂ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦ
ନଗରଟି ହଠାତ୍ ଘେରାଉ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଛି, ଯୁଦ୍ଧ ଛଡ଼ା ଆଉ କୌଣସି ମୁକ୍ତି ଦେଖୁନି, ହେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଅହଂ ଵା କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଵା ତ୍ଵଂ ଵା ସେନାପତିର୍ମମ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ ଵା ନିକୁମ୍ଭୋ ଵା ଵହେଯୁର୍ଭାରମୀଦୃଶମ୍
ମୁଁ, କିମ୍ବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା ତୁମେ ମୋ ସେନାପତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, କିମ୍ବା ନିକୁମ୍ଭ—ଏହି ଭାର କେହି ଏକଜଣ ବହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସ ତ୍ଵଂ ବଲମତଃ ଶୀଘ୍ରମାଦାଯ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ। ଵିଜଯାଯାଭିନିର୍ଯାହି ଯତ୍ର ସର୍ଵେ ଵନୌକସଃ
ତେଣୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସେନାକୁ ଏକଠା କରି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ବିଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଯାଆ।
ନିର୍ଯାଣାଦେଵ ତୂର୍ଣଂ ଚ ଚଲିତା ହରିଵାହିନୀ। ନର୍ଦତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଦଂ ଦ୍ରଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ବାହାରିବା ସହିତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ବାନର ସେନା ତୁରନ୍ତ ବିଖରିଯିବ।
ଚପଲା ହ୍ଯଵିନୀତାଶ୍ଚ ଚଲଚିତ୍ତାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ନ ସହିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ନାଦଂ ସିଂହନାଦମିଵ ଦ୍ଵିପାଃ
ବାନରମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ଅନୁଶାସନହୀନ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନର; ସେମାନେ ସିଂହର ଡାକ୍ ଶୁଣିଥିବା ହାତୀମାନେ ପରି, ତୁମର ଗର୍ଜନ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ରୁତେ ଚ ବଲେ ତସ୍ମିନ୍ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଅଵଶସ୍ତେ ନିରାଲମ୍ବଃ ପ୍ରହସ୍ତ ଵଶମେଷ୍ଯତି
ସେ ସେନା ଭାଗିଯିବା ପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅସହାୟ ଓ ଆଶ୍ରୟହୀନ ହେବେ, ପ୍ରହସ୍ତ, ଏବଂ ତୁମର ଅଧୀନକୁ ଆସିଯିବେ।
ଆପତ୍ସଂଶଯିତା ଶ୍ରେଯୋ ନାତ୍ର ନିଃସଂଶଯୀକୃତା। ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମଂ ଵା ଯତ୍ ତୁ ନୋ ମନ୍ଯସେ ହିତମ୍
ବିପଦ ସମୟରେ କଣ ଭଲ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କହିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯାହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର ଭାବୁଛ, ସେଥିରେ ଯଦି ମନରେ ବିରୋଧ କିମ୍ବା ସମ୍ମତି ଥାଏ, ତଥାପି ଖୋଲାମେଳା କହ।
ରାଵଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରହସ୍ତୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମୁଵାଚେଦମସୁରେନ୍ଦ୍ରମିଵୋଶନା
ରାବଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଯେପରି ଅସୁରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଉଶନା କହିଥିଲେ, ସେପରି କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ମନ୍ତ୍ରିତପୂର୍ଵଂ ନଃ କୁଶଲୈଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଵିଵାଦଶ୍ଚାପି ନୋ ଵୃତ୍ତଃ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଦକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପୂର୍ବରୁ ଆଲୋଚନା କରିଛୁ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ମତ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି।
ପ୍ରଦାନେନ ତୁ ସୀତାଯାଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵ୍ଯଵସିତଂ ମଯା। ଅପ୍ରଦାନେ ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟମେଵ ତଥୈଵ ନଃ
ମୁଁ ଭାବିଛି, ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ। ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଆଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଆମ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚିତ।
ସୋଽହଂ ଦାନୈଶ୍ଚ ମାନୈଶ୍ଚ ସତତଂ ପୂଜିତସ୍ତ୍ଵଯା। ସାନ୍ତ୍ଵୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ କାଲେ କିଂ ନ କୁର୍ଯାଂ ହିତଂ ତଵ
ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଉପହାର, ସମ୍ମାନ ଓ ସମୟଯୋଗୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଛ। ତୁମ ଉପକାର ପାଇଁ କଣ ମୁଁ କରିପାରିବି ନାହିଁ?
ନହି ମେ ଜୀଵିତଂ ରକ୍ଷ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଦାରଧନାନି ଚ। ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯ ମାଂ ଜୁହୂଷନ୍ତଂ ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଜୀଵିତଂ ଯୁଧି
ମୋ ଜୀବନ, ପୁଅ, ଜଣେ ଜଣେ ଘରବାଳି ଓ ଧନ ମୋ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭର୍ତାରଂ ରାଵଣଂ ଵାହିନୀପତିଃ। ଉଵାଚେଦଂ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ ପ୍ରହସ୍ତଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାନ୍
ଏଭଳି କହି ପ୍ରହସ୍ତ, ସେନାପତି, ତାଙ୍କର ଭୂପତି ରାବଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ସେନା ଅଧିକାରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମାନଯତ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାବଲମ୍। ମଦ୍ବାଣାନାଂ ତୁ ଵେଗେନ ହତାନାଂ ଚ ରଣାଜିରେ
ତୁରନ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଏକଠା କର। ଯେମାନେ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଆ।
ଅଦ୍ଯ ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ମାଂସାଦାଃ ପକ୍ଷିଣଃ କାନନୌକସାମ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷା ମହାବଲାଃ
ଆଜି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମାଂସ ଖାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଅଧିକାରୀମାନେ—
ବଲମୁଦ୍ଯୋଜଯାମାସୁସ୍ତସ୍ମିନ୍ ରାକ୍ଷସମନ୍ଦିରେ। ସା ବଭୂଵ ମୁହୂର୍ତେନ ଭୀମୈର୍ନାନାଵିଧାଯୁଧୈଃ
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କ ମହଲରେ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ଭୟଙ୍କର ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଲଙ୍କା ରାକ୍ଷସଵୀରୈସ୍ତୈର୍ଗଜୈରିଵ ସମାକୁଲା। ହୁତାଶନଂ ତର୍ପଯତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ନମସ୍ଯତାମ୍
ଲଙ୍କା ସେଇ ରାକ୍ଷସ ବୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେ ଯେପରି ଭିଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭରିଗଲା। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆଜ୍ଯଗନ୍ଧପ୍ରତିଵହଃ ସୁରଭିର୍ମାରୁତୋ ଵଵୌ। ସ୍ରଜଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରା ଜଗୃହୁସ୍ତ୍ଵଭିମନ୍ତ୍ରିତାଃ
ଘିଅର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିଲା। ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିନଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଳା ଧରାଯାଉଥିଲା।
ସଂଗ୍ରାମସଜ୍ଜାଃ ସଂହୃଷ୍ଟା ଧାରଯନ୍ ରାକ୍ଷସାସ୍ତଦା। ସଧନୁଷ୍କାଃ କଵଚିନୋ ଵେଗାଦାପ୍ଲୁତ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଧନୁଷ ଧରି ଓ କବଚ ପିନ୍ଧି, ତେଜରେ ଦୃତ ଆଗେଇଲେ।
ରାଵଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଜାନଂ ପ୍ରହସ୍ତଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍। ଅଥାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତୁ ରାଜାନଂ ଭେରୀମାହତ୍ଯ ଭୈରଵାମ୍
ରାବଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ। ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଭୟଙ୍କର ବେରି ଡାକିଲେ—
ଆରୁରୋହ ରଥଂ ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରହସ୍ତଃ ସଜ୍ଜକଲ୍ପିତମ୍। ହଯୈର୍ମହାଜଵୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ସମ୍ଯକ୍ସୂତଂ ସୁସଂଯତମ୍
ପ୍ରହସ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୟାରି ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ଗତିର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ଏବଂ ଭଲ ଚାଳନା ହେଉଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ମହାଜଲଦନିର୍ଘୋଷଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଭାସ୍ଵରମ୍। ଉରଗଧ୍ଵଜଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ସୁଵରୂଥଂ ସ୍ଵପସ୍କରମ୍
ସେଇ ରଥ ବଡ଼ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନାଗଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଜେୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଓ ନିଜ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ।
ସୁଵର୍ଣଜାଲସଂଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରହସନ୍ତମିଵ ଶ୍ରିଯା। ତତସ୍ତଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ରାଵଣାର୍ପିତଶାସନଃ
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜାଲି ଲଗାଇ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀରେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେଇ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଲଙ୍କାଯା ନିର୍ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ। ତତୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷଃ ପର୍ଜନ୍ଯନିନଦୋପମଃ। ଵାଦିତ୍ରାଣାଂ ଚ ନିନଦଃ ପୂରଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍
ଲଙ୍କାରୁ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲେ। ତାପରେ ଢୋଳର ଗର୍ଜନ, ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି, ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ପୃଥିବୀକୁ ଭରିଦେଲା।
ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦଶ୍ଚ ପ୍ରଯାତେ ଵାହିନୀପତୌ। ନିନଦନ୍ତଃ ସ୍ଵରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ରାକ୍ଷସା ଜଗ୍ମୁରଗ୍ରତଃ
ସେନାପତି ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ଶଙ୍ଖର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା; ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଗର୍ଜନ କରି, ସେନାର ଆଗରେ ଚାଲିଲେ।
ଭୀମରୂପା ମହାକାଯାଃ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ପୁରଃସରାଃ। ନରାନ୍ତକଃ କୁମ୍ଭହନୁର୍ମହାନାଦଃ ସମୁନ୍ନତଃ। ପ୍ରହସ୍ତସଚିଵା ହ୍ଯେତେ ନିର୍ଯଯୁଃ ପରିଵାର୍ଯ ତମ୍
ଭୟଜନକ ଆକାର ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଯୋଧାମାନେ—ନରାନ୍ତକ, କୁମ୍ଭହନୁ, ମହାନାଦ ଓ ସମୁନ୍ନତ—ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଘେରି ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଵ୍ଯୂଢେନୈଵ ସୁଘୋରେଣ ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରାତ୍ ସ ନିର୍ଯଯୌ। ଗଜଯୂଥନିକାଶେନ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ
ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଫଳାରେ, ସେ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଲେ; ଏକ ହାତୀ ଦଳ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲା।
ସାଗରପ୍ରତିମୌଘେନ ଵୃତସ୍ତେନ ବଲେନ ସଃ। ପ୍ରହସ୍ତୋ ନିର୍ଯଯୌ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମଃ
ସେନା ତାଙ୍କୁ ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ପରି ଘେରି ରହିଲା; ପ୍ରହସ୍ତ, କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ସମୟର ଶେଷରେ ଯମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ବାହାରିଲେ।
ତସ୍ଯ ନିର୍ଯାଣଘୋଷେଣ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ନର୍ଦତାମ୍। ଲଙ୍କାଯାଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଵିନେଦୁର୍ଵିକୃତୈଃ ସ୍ଵରୈଃ
ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଶବ୍ଦ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଗର୍ଜନ କରିବା ସମୟରେ, ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଜାଣା ସ୍ୱରରେ କ୍ଷୋଭ ଜଣାଇଲେ।