ତେ ମୁକ୍ତକେଶାଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଭଗ୍ନମାନାଃ ପରାଜିତାଃ। ଭଯାଚ୍ଛ୍ରମଜଲୈରଙ୍ଗୈଃ ପ୍ରସ୍ରଵଦ୍ଭିର୍ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ସେମାନେ ଖୋଲା କେଶ, ଭୟ ଓ ହାରାନ୍ତିର ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ଓ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଶରୀରରୁ ଭୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିର ପସିନା ଝରାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯେ ପ୍ରମଥ୍ନନ୍ତୋ ଵିଵିଶୁର୍ନଗରଂ ଭଯାତ୍। ପୃଷ୍ଠତସ୍ତେ ତୁ ସମ୍ମୂଢାଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଭୟରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ, ସେମାନେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପଛକୁ ପୁନିପୁନି ଚାହିଁ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଲେ।
ତେଷୁ ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେଷୁ ରାକ୍ଷସେଷୁ ମହାବଲାଃ। ସମେତ୍ଯ ହରଯଃ ସର୍ଵେ ହନୂମନ୍ତମପୂଜଯନ୍
ସେ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସୋଽପି ପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହରୀନ୍ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍। ହନୂମାନ୍ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନୋ ଯଥାର୍ହମନୁକୂଲତଃ
ସେ ଗୁଣବତୀ ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଓ ସଦଭାବରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵିନେଦୁଶ୍ଚ ଯଥାପ୍ରାଣଂ ହରଯୋ ଜିତକାଶିନଃ। ଚକୃଷୁଶ୍ଚ ପୁନସ୍ତତ୍ର ସପ୍ରାଣାନେଵ ରାକ୍ଷସାନ୍
ବିଜୟୀ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଉଲ୍ଲାସ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ସେଠାରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ ହେଲେ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସ ଵୀରଶୋଭାମଭଜନ୍ମହାକପିଃ ସମେତ୍ଯ ରକ୍ଷାଂସି ନିହତ୍ଯ ମାରୁତିଃ। ମହାସୁରଂ ଭୀମମମିତ୍ରନାଶନଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଥୈଵୋରୁବଲଂ ଚମୂମୁଖେ
ମହାବଳୀ ମାରୁତି, ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ୍ୟା କରି, ବୀରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅର୍ଜନ କଲେ; ସେ ଯେପରି ବିପକ୍ଷୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରି ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ଉପମା ହୋଇଥାଏ।
ଅପୂଜଯନ୍ ଦେଵଗଣାସ୍ତଦାକପିଂ ସ୍ଵଯଂ ଚ ରାମୋଽତିବଲଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ତଥୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵମୁଖାଃ ପ୍ଲଵଂଗମା ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲସ୍ତଦା
ତାପରେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ, ରାମ, ଅତିବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ଏବଂ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ, ସେ ବାନରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଅକମ୍ପନଵଧଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵୈ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। କିଂଚିଦ୍ ଦୀନମୁଖଶ୍ଚାପି ସଚିଵାଂସ୍ତାନୁଦୈକ୍ଷତ
ଅକମ୍ପନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମାଲିକ ରାବଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ମୁହଁ କିଛି ମନ୍ଦ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଚାହିଲେ।
ସ ତୁ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସଂଵିଚାର୍ଯ ଚ। ତତସ୍ତୁ ରାଵଣଃ ପୂର୍ଵଦିଵସେ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ପୁରୀଂ ପରିଯଯୌ ଲଙ୍କାଂ ସର୍ଵାନ୍ ଗୁଲ୍ମାନଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ସେ କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ରାବଣ ପୂର୍ବଦିନେ ସକାଳେ ସମସ୍ତ ସେନା ଦଳକୁ ଦେଖିବାକୁ ଲଙ୍କା ନଗର ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ତାଂ ରାକ୍ଷସଗଣୈର୍ଗୁପ୍ତାଂ ଗୁଲ୍ମୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତାମ୍। ଦଦର୍ଶ ନଗରୀଂ ରାଜା ପତାକାଧ୍ଵଜମାଲିନୀମ୍
ସେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ବହୁ ସେନା ଦଳରେ ଘିରିଥିବା, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ଏହି ନଗର।
ରୁଦ୍ଧାଂ ତୁ ନଗରୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଉଵାଚାତ୍ମହିତଂ କାଲେ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଯୁଦ୍ଧକୋଵିଦମ୍
ନଗରଟିକୁ ଘେରାଉ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମାଲିକ ରାବଣ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ନିଜ ମଙ୍ଗଳର କଥା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁରସ୍ଯୋପନିଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ସହସା ପୀଡିତସ୍ଯ ହ। ନାନ୍ଯଯୁଦ୍ଧାତ୍ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ମୋକ୍ଷଂ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦ
ନଗରଟି ହଠାତ୍ ଘେରାଉ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଛି, ଯୁଦ୍ଧ ଛଡ଼ା ଆଉ କୌଣସି ମୁକ୍ତି ଦେଖୁନି, ହେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଅହଂ ଵା କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଵା ତ୍ଵଂ ଵା ସେନାପତିର୍ମମ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ ଵା ନିକୁମ୍ଭୋ ଵା ଵହେଯୁର୍ଭାରମୀଦୃଶମ୍
ମୁଁ, କିମ୍ବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା ତୁମେ ମୋ ସେନାପତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, କିମ୍ବା ନିକୁମ୍ଭ—ଏହି ଭାର କେହି ଏକଜଣ ବହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସ ତ୍ଵଂ ବଲମତଃ ଶୀଘ୍ରମାଦାଯ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ। ଵିଜଯାଯାଭିନିର୍ଯାହି ଯତ୍ର ସର୍ଵେ ଵନୌକସଃ
ତେଣୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସେନାକୁ ଏକଠା କରି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ବିଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଯାଆ।
ନିର୍ଯାଣାଦେଵ ତୂର୍ଣଂ ଚ ଚଲିତା ହରିଵାହିନୀ। ନର୍ଦତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଦଂ ଦ୍ରଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ବାହାରିବା ସହିତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ବାନର ସେନା ତୁରନ୍ତ ବିଖରିଯିବ।
ଚପଲା ହ୍ଯଵିନୀତାଶ୍ଚ ଚଲଚିତ୍ତାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ନ ସହିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ନାଦଂ ସିଂହନାଦମିଵ ଦ୍ଵିପାଃ
ବାନରମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ଅନୁଶାସନହୀନ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନର; ସେମାନେ ସିଂହର ଡାକ୍ ଶୁଣିଥିବା ହାତୀମାନେ ପରି, ତୁମର ଗର୍ଜନ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ରୁତେ ଚ ବଲେ ତସ୍ମିନ୍ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଅଵଶସ୍ତେ ନିରାଲମ୍ବଃ ପ୍ରହସ୍ତ ଵଶମେଷ୍ଯତି
ସେ ସେନା ଭାଗିଯିବା ପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅସହାୟ ଓ ଆଶ୍ରୟହୀନ ହେବେ, ପ୍ରହସ୍ତ, ଏବଂ ତୁମର ଅଧୀନକୁ ଆସିଯିବେ।
ଆପତ୍ସଂଶଯିତା ଶ୍ରେଯୋ ନାତ୍ର ନିଃସଂଶଯୀକୃତା। ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମଂ ଵା ଯତ୍ ତୁ ନୋ ମନ୍ଯସେ ହିତମ୍
ବିପଦ ସମୟରେ କଣ ଭଲ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କହିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯାହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର ଭାବୁଛ, ସେଥିରେ ଯଦି ମନରେ ବିରୋଧ କିମ୍ବା ସମ୍ମତି ଥାଏ, ତଥାପି ଖୋଲାମେଳା କହ।
ରାଵଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରହସ୍ତୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମୁଵାଚେଦମସୁରେନ୍ଦ୍ରମିଵୋଶନା
ରାବଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଯେପରି ଅସୁରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଉଶନା କହିଥିଲେ, ସେପରି କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ମନ୍ତ୍ରିତପୂର୍ଵଂ ନଃ କୁଶଲୈଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଵିଵାଦଶ୍ଚାପି ନୋ ଵୃତ୍ତଃ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଦକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପୂର୍ବରୁ ଆଲୋଚନା କରିଛୁ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ମତ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି।
ପ୍ରଦାନେନ ତୁ ସୀତାଯାଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵ୍ଯଵସିତଂ ମଯା। ଅପ୍ରଦାନେ ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟମେଵ ତଥୈଵ ନଃ
ମୁଁ ଭାବିଛି, ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ। ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଆଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଆମ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚିତ।
ସୋଽହଂ ଦାନୈଶ୍ଚ ମାନୈଶ୍ଚ ସତତଂ ପୂଜିତସ୍ତ୍ଵଯା। ସାନ୍ତ୍ଵୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ କାଲେ କିଂ ନ କୁର୍ଯାଂ ହିତଂ ତଵ
ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଉପହାର, ସମ୍ମାନ ଓ ସମୟଯୋଗୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଛ। ତୁମ ଉପକାର ପାଇଁ କଣ ମୁଁ କରିପାରିବି ନାହିଁ?
ନହି ମେ ଜୀଵିତଂ ରକ୍ଷ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଦାରଧନାନି ଚ। ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯ ମାଂ ଜୁହୂଷନ୍ତଂ ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଜୀଵିତଂ ଯୁଧି
ମୋ ଜୀବନ, ପୁଅ, ଜଣେ ଜଣେ ଘରବାଳି ଓ ଧନ ମୋ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭର୍ତାରଂ ରାଵଣଂ ଵାହିନୀପତିଃ। ଉଵାଚେଦଂ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ ପ୍ରହସ୍ତଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାନ୍
ଏଭଳି କହି ପ୍ରହସ୍ତ, ସେନାପତି, ତାଙ୍କର ଭୂପତି ରାବଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ସେନା ଅଧିକାରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମାନଯତ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାବଲମ୍। ମଦ୍ବାଣାନାଂ ତୁ ଵେଗେନ ହତାନାଂ ଚ ରଣାଜିରେ
ତୁରନ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଏକଠା କର। ଯେମାନେ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଆ।
ଅଦ୍ଯ ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ମାଂସାଦାଃ ପକ୍ଷିଣଃ କାନନୌକସାମ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷା ମହାବଲାଃ
ଆଜି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମାଂସ ଖାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଅଧିକାରୀମାନେ—
ବଲମୁଦ୍ଯୋଜଯାମାସୁସ୍ତସ୍ମିନ୍ ରାକ୍ଷସମନ୍ଦିରେ। ସା ବଭୂଵ ମୁହୂର୍ତେନ ଭୀମୈର୍ନାନାଵିଧାଯୁଧୈଃ
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କ ମହଲରେ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ଭୟଙ୍କର ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଲଙ୍କା ରାକ୍ଷସଵୀରୈସ୍ତୈର୍ଗଜୈରିଵ ସମାକୁଲା। ହୁତାଶନଂ ତର୍ପଯତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ନମସ୍ଯତାମ୍
ଲଙ୍କା ସେଇ ରାକ୍ଷସ ବୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେ ଯେପରି ଭିଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭରିଗଲା। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆଜ୍ଯଗନ୍ଧପ୍ରତିଵହଃ ସୁରଭିର୍ମାରୁତୋ ଵଵୌ। ସ୍ରଜଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରା ଜଗୃହୁସ୍ତ୍ଵଭିମନ୍ତ୍ରିତାଃ
ଘିଅର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିଲା। ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିନଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଳା ଧରାଯାଉଥିଲା।