ଗଜାଂଶ୍ଚ ସଗଜାରୋହାନ୍ ସରଥାନ୍ ରଥିନସ୍ତଥା। ଜଘାନ ହନୁମାନ୍ ଧୀମାନ୍ ରାକ୍ଷସାଂଶ୍ଚ ପଦାତିଗାନ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ ହାତୀ ଓ ତାଙ୍କ ଚାଳକ, ରଥ ଓ ତାହାର ଯୋଦ୍ଧା, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ପଦାତିମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିଲେ।
ତମନ୍ତକମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ସଦ୍ରୁମଂ ପ୍ରାଣହାରିଣମ୍। ହନୂମନ୍ତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସା ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ବଡ଼ ଗଛ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଭଯାଵହମ୍। ଦଦର୍ଶାକମ୍ପନୋ ଵୀରଶ୍ଚୁକ୍ଷୋଭ ଚ ନନାଦ ଚ
କ୍ରୋଧରେ ଆଗ୍ରସର ହୋଇଥିବା ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବୀର ଅକମ୍ପନ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ସ ଚତୁର୍ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ନିଶିତୈର୍ଦେହଦାରଣୈଃ। ନିର୍ବିଭେଦ ମହାଵୀର୍ଯଂ ହନୂମନ୍ତମକମ୍ପନଃ
ତାପରେ ଅକମ୍ପନ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଶରୀର ଭେଦିବା ବାଣ ମାରି, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତଥା ଵିପ୍ରକୀର୍ଣସ୍ତୁ ନାରାଚୈଃ ଶିତଶକ୍ତିଭିଃ। ହନୂମାନ୍ ଦଦୃଶେ ଵୀରଃ ପ୍ରରୂଢ ଇଵ ସାନୁମାନ୍
ଏଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କାଂଟା ଥିବା ବାଣରେ ଛିଣ୍ଡାଯାଇ, ବୀର ହନୁମାନ ଗଛରେ ଢାଙ୍କା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵିରରାଜ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାକାଯୋ ମହାବଲଃ। ପୁଷ୍ପିତାଶୋକସଂକାଶୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘ ଦେହ ଓ ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ପରି କିମ୍ବା ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯଂ ଵୃକ୍ଷମୁତ୍ପାଟ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଵେଗମନୁତ୍ତମମ୍। ଶିରସ୍ଯାଭିଜଘାନାଶୁ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମକମ୍ପନମ୍
ତାପରେ ଆଉ ଏକ ଗଛ ଉଖାଡ଼ି, ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜ ନେଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ରାକ୍ଷସନାୟକ ଅକମ୍ପନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଵୃକ୍ଷେଣ ହତସ୍ତେନ ସକ୍ରୋଧେନ ମହାତ୍ମନା। ରାକ୍ଷସୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ପପାତ ଚ ମମାର ଚ
ଏହି ଗଛରେ ମାରାଯାଇ, ମହାତ୍ମା ହନୁମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସ ଅକମ୍ପନ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ଭୂମୌ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମକମ୍ପନମ୍। ଵ୍ଯଥିତା ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ କ୍ଷିତିକମ୍ପ ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ଭୂମିରେ ନିହତ ଅକମ୍ପନ ରାକ୍ଷସନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଯେପରି ଭୂକମ୍ପରେ ଗଛ ହଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତପ୍ରହରଣାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ପରାଜିତାଃ। ଲଙ୍କାମଭିଯଯୁସ୍ତ୍ରାସାଦ୍ ଵାନରୈସ୍ତୈରଭିଦ୍ରୁତାଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ପରାଜିତ ରାକ୍ଷସ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଭୟରେ ଲଙ୍କାକୁ ପଳାଇଗଲେ, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତେ ମୁକ୍ତକେଶାଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଭଗ୍ନମାନାଃ ପରାଜିତାଃ। ଭଯାଚ୍ଛ୍ରମଜଲୈରଙ୍ଗୈଃ ପ୍ରସ୍ରଵଦ୍ଭିର୍ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ସେମାନେ ଖୋଲା କେଶ, ଭୟ ଓ ହାରାନ୍ତିର ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ଓ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଶରୀରରୁ ଭୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିର ପସିନା ଝରାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯେ ପ୍ରମଥ୍ନନ୍ତୋ ଵିଵିଶୁର୍ନଗରଂ ଭଯାତ୍। ପୃଷ୍ଠତସ୍ତେ ତୁ ସମ୍ମୂଢାଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଭୟରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ, ସେମାନେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପଛକୁ ପୁନିପୁନି ଚାହିଁ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଲେ।
ତେଷୁ ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେଷୁ ରାକ୍ଷସେଷୁ ମହାବଲାଃ। ସମେତ୍ଯ ହରଯଃ ସର୍ଵେ ହନୂମନ୍ତମପୂଜଯନ୍
ସେ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସୋଽପି ପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହରୀନ୍ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍। ହନୂମାନ୍ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନୋ ଯଥାର୍ହମନୁକୂଲତଃ
ସେ ଗୁଣବତୀ ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଓ ସଦଭାବରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵିନେଦୁଶ୍ଚ ଯଥାପ୍ରାଣଂ ହରଯୋ ଜିତକାଶିନଃ। ଚକୃଷୁଶ୍ଚ ପୁନସ୍ତତ୍ର ସପ୍ରାଣାନେଵ ରାକ୍ଷସାନ୍
ବିଜୟୀ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଉଲ୍ଲାସ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ସେଠାରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ ହେଲେ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସ ଵୀରଶୋଭାମଭଜନ୍ମହାକପିଃ ସମେତ୍ଯ ରକ୍ଷାଂସି ନିହତ୍ଯ ମାରୁତିଃ। ମହାସୁରଂ ଭୀମମମିତ୍ରନାଶନଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଥୈଵୋରୁବଲଂ ଚମୂମୁଖେ
ମହାବଳୀ ମାରୁତି, ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ୍ୟା କରି, ବୀରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅର୍ଜନ କଲେ; ସେ ଯେପରି ବିପକ୍ଷୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରି ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ଉପମା ହୋଇଥାଏ।
ଅପୂଜଯନ୍ ଦେଵଗଣାସ୍ତଦାକପିଂ ସ୍ଵଯଂ ଚ ରାମୋଽତିବଲଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ତଥୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵମୁଖାଃ ପ୍ଲଵଂଗମା ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲସ୍ତଦା
ତାପରେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ, ରାମ, ଅତିବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ଏବଂ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ, ସେ ବାନରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଅକମ୍ପନଵଧଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵୈ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। କିଂଚିଦ୍ ଦୀନମୁଖଶ୍ଚାପି ସଚିଵାଂସ୍ତାନୁଦୈକ୍ଷତ
ଅକମ୍ପନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମାଲିକ ରାବଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ମୁହଁ କିଛି ମନ୍ଦ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଚାହିଲେ।
ସ ତୁ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସଂଵିଚାର୍ଯ ଚ। ତତସ୍ତୁ ରାଵଣଃ ପୂର୍ଵଦିଵସେ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ପୁରୀଂ ପରିଯଯୌ ଲଙ୍କାଂ ସର୍ଵାନ୍ ଗୁଲ୍ମାନଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ସେ କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ରାବଣ ପୂର୍ବଦିନେ ସକାଳେ ସମସ୍ତ ସେନା ଦଳକୁ ଦେଖିବାକୁ ଲଙ୍କା ନଗର ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ତାଂ ରାକ୍ଷସଗଣୈର୍ଗୁପ୍ତାଂ ଗୁଲ୍ମୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତାମ୍। ଦଦର୍ଶ ନଗରୀଂ ରାଜା ପତାକାଧ୍ଵଜମାଲିନୀମ୍
ସେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ବହୁ ସେନା ଦଳରେ ଘିରିଥିବା, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ଏହି ନଗର।
ରୁଦ୍ଧାଂ ତୁ ନଗରୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଉଵାଚାତ୍ମହିତଂ କାଲେ ପ୍ରହସ୍ତଂ ଯୁଦ୍ଧକୋଵିଦମ୍
ନଗରଟିକୁ ଘେରାଉ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମାଲିକ ରାବଣ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ନିଜ ମଙ୍ଗଳର କଥା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁରସ୍ଯୋପନିଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ସହସା ପୀଡିତସ୍ଯ ହ। ନାନ୍ଯଯୁଦ୍ଧାତ୍ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ମୋକ୍ଷଂ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦ
ନଗରଟି ହଠାତ୍ ଘେରାଉ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଛି, ଯୁଦ୍ଧ ଛଡ଼ା ଆଉ କୌଣସି ମୁକ୍ତି ଦେଖୁନି, ହେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଅହଂ ଵା କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଵା ତ୍ଵଂ ଵା ସେନାପତିର୍ମମ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ ଵା ନିକୁମ୍ଭୋ ଵା ଵହେଯୁର୍ଭାରମୀଦୃଶମ୍
ମୁଁ, କିମ୍ବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା ତୁମେ ମୋ ସେନାପତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, କିମ୍ବା ନିକୁମ୍ଭ—ଏହି ଭାର କେହି ଏକଜଣ ବହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସ ତ୍ଵଂ ବଲମତଃ ଶୀଘ୍ରମାଦାଯ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ। ଵିଜଯାଯାଭିନିର୍ଯାହି ଯତ୍ର ସର୍ଵେ ଵନୌକସଃ
ତେଣୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସେନାକୁ ଏକଠା କରି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ବିଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଯାଆ।
ନିର୍ଯାଣାଦେଵ ତୂର୍ଣଂ ଚ ଚଲିତା ହରିଵାହିନୀ। ନର୍ଦତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଦଂ ଦ୍ରଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ବାହାରିବା ସହିତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ବାନର ସେନା ତୁରନ୍ତ ବିଖରିଯିବ।
ଚପଲା ହ୍ଯଵିନୀତାଶ୍ଚ ଚଲଚିତ୍ତାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ନ ସହିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ନାଦଂ ସିଂହନାଦମିଵ ଦ୍ଵିପାଃ
ବାନରମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ଅନୁଶାସନହୀନ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନର; ସେମାନେ ସିଂହର ଡାକ୍ ଶୁଣିଥିବା ହାତୀମାନେ ପରି, ତୁମର ଗର୍ଜନ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ରୁତେ ଚ ବଲେ ତସ୍ମିନ୍ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଅଵଶସ୍ତେ ନିରାଲମ୍ବଃ ପ୍ରହସ୍ତ ଵଶମେଷ୍ଯତି
ସେ ସେନା ଭାଗିଯିବା ପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅସହାୟ ଓ ଆଶ୍ରୟହୀନ ହେବେ, ପ୍ରହସ୍ତ, ଏବଂ ତୁମର ଅଧୀନକୁ ଆସିଯିବେ।
ଆପତ୍ସଂଶଯିତା ଶ୍ରେଯୋ ନାତ୍ର ନିଃସଂଶଯୀକୃତା। ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମଂ ଵା ଯତ୍ ତୁ ନୋ ମନ୍ଯସେ ହିତମ୍
ବିପଦ ସମୟରେ କଣ ଭଲ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କହିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯାହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର ଭାବୁଛ, ସେଥିରେ ଯଦି ମନରେ ବିରୋଧ କିମ୍ବା ସମ୍ମତି ଥାଏ, ତଥାପି ଖୋଲାମେଳା କହ।
ରାଵଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରହସ୍ତୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମୁଵାଚେଦମସୁରେନ୍ଦ୍ରମିଵୋଶନା
ରାବଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଯେପରି ଅସୁରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଉଶନା କହିଥିଲେ, ସେପରି କଥା କହିଲେ।