ସ ପ୍ରହସ୍ଯ ମହାତେଜା ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ତଦ୍ରକ୍ଷଃ କମ୍ପଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍
ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ ହସି ହସି ସେ ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଚାଲିବାରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଥିଲା।
ତସ୍ଯାଥ ନର୍ଦମାନସ୍ଯ ଦୀପ୍ଯମାନସ୍ଯ ତେଜସା। ବଭୂଵ ରୂପଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଦୀପ୍ତସ୍ଯେଵ ଵିଭାଵସୋଃ
ତାଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ ଓ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ରୂପ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହେଲା, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି।
ଆତ୍ମାନଂ ତ୍ଵପ୍ରହରଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ। ଶୈଲମୁତ୍ପାଟଯାମାସ ଵେଗେନ ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ
ନିଜକୁ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଜାଣି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବାନରମାନ୍ୟ ହନୁମାନ ତେଜରେ ଏକ ପାହାଡ଼କୁ ତୁରନ୍ତ ଉଖାଡ଼ିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ସୁମହାଶୈଲଂ ପାଣିନୈକେନ ମାରୁତିଃ। ସ ଵିନଦ୍ଯ ମହାନାଦଂ ଭ୍ରାମଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଏକ ହାତରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ଟି କୁହୁଡ଼ି ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ତାହାକୁ ଘୁରାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତସ୍ତମଭିଦୁଦ୍ରାଵ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମକମ୍ପନମ୍। ପୁରା ହି ନମୁଚିଂ ସଂଖ୍ଯେ ଵଜ୍ରେଣେଵ ପୁରଂଦରଃ
ତାପରେ ସେ ଅକମ୍ପନ ନାମକ ରାକ୍ଷସନାୟକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଏକଦା ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ନମୁଚିଙ୍କୁ ବଜ୍ର ମାରିଥିଲେ।
ଅକମ୍ପନସ୍ତୁ ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶୃଙ୍ଗଂ ସମୁଦ୍ଯତମ୍। ଦୂରାଦେଵ ମହାବାଣୈରର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରୈର୍ଵ୍ଯଦାରଯତ୍
ଅକମ୍ପନ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ ଉଠାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ବାଣ ମାରି, ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତଂ ପର୍ଵତାଗ୍ରମାକାଶେ ରକ୍ଷୋବାଣଵିଦାରିତମ୍। ଵିକୀର୍ଣଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମାନ୍ କ୍ରୋଧମୂିର୍ଚ୍ଛତଃ
ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବାଣରେ ଆକାଶରେ ଚିରିଯାଇ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଜାଗିଲା।
ସୋଽଶ୍ଵକର୍ଣଂ ସମାସାଦ୍ଯ ରୋଷଦର୍ପାନ୍ଵିତୋ ହରିଃ। ତୂର୍ଣମୁତ୍ପାଟଯାମାସ ମହାଗିରିମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍
ତାପରେ ରୋଷ ଓ ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହନୁମାନ ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଖାଡ଼ିଲେ।
ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ମହାସ୍କନ୍ଧଂ ସୋଽଶ୍ଵକର୍ଣଂ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପରଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ଭ୍ରାମଯାମାସ ସଂଯୁଗେ
ଏହି ବଡ଼ ଶାଖା ଥିବା ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣକୁ ଧରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ହନୁମାନ ଏହାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୁରାଇଲେ।
ପ୍ରଧାଵନ୍ନୁରୁଵେଗେନ ବଭଞ୍ଜ ତରସା ଦ୍ରୁମାନ୍। ହନୂମାନ୍ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚରଣୈର୍ଦାରଯନ୍ ମହୀମ୍
ବେଶି ତେଜରେ ଦୌଡ଼ି, ହନୁମାନ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ପାଦରେ ମାଟିକୁ ଚିରିଦେଲେ।
ଗଜାଂଶ୍ଚ ସଗଜାରୋହାନ୍ ସରଥାନ୍ ରଥିନସ୍ତଥା। ଜଘାନ ହନୁମାନ୍ ଧୀମାନ୍ ରାକ୍ଷସାଂଶ୍ଚ ପଦାତିଗାନ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ ହାତୀ ଓ ତାଙ୍କ ଚାଳକ, ରଥ ଓ ତାହାର ଯୋଦ୍ଧା, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ପଦାତିମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିଲେ।
ତମନ୍ତକମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ସଦ୍ରୁମଂ ପ୍ରାଣହାରିଣମ୍। ହନୂମନ୍ତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସା ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ବଡ଼ ଗଛ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଭଯାଵହମ୍। ଦଦର୍ଶାକମ୍ପନୋ ଵୀରଶ୍ଚୁକ୍ଷୋଭ ଚ ନନାଦ ଚ
କ୍ରୋଧରେ ଆଗ୍ରସର ହୋଇଥିବା ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବୀର ଅକମ୍ପନ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ସ ଚତୁର୍ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ନିଶିତୈର୍ଦେହଦାରଣୈଃ। ନିର୍ବିଭେଦ ମହାଵୀର୍ଯଂ ହନୂମନ୍ତମକମ୍ପନଃ
ତାପରେ ଅକମ୍ପନ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଶରୀର ଭେଦିବା ବାଣ ମାରି, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତଥା ଵିପ୍ରକୀର୍ଣସ୍ତୁ ନାରାଚୈଃ ଶିତଶକ୍ତିଭିଃ। ହନୂମାନ୍ ଦଦୃଶେ ଵୀରଃ ପ୍ରରୂଢ ଇଵ ସାନୁମାନ୍
ଏଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କାଂଟା ଥିବା ବାଣରେ ଛିଣ୍ଡାଯାଇ, ବୀର ହନୁମାନ ଗଛରେ ଢାଙ୍କା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵିରରାଜ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାକାଯୋ ମହାବଲଃ। ପୁଷ୍ପିତାଶୋକସଂକାଶୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘ ଦେହ ଓ ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ପରି କିମ୍ବା ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯଂ ଵୃକ୍ଷମୁତ୍ପାଟ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଵେଗମନୁତ୍ତମମ୍। ଶିରସ୍ଯାଭିଜଘାନାଶୁ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମକମ୍ପନମ୍
ତାପରେ ଆଉ ଏକ ଗଛ ଉଖାଡ଼ି, ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜ ନେଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ରାକ୍ଷସନାୟକ ଅକମ୍ପନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଵୃକ୍ଷେଣ ହତସ୍ତେନ ସକ୍ରୋଧେନ ମହାତ୍ମନା। ରାକ୍ଷସୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ପପାତ ଚ ମମାର ଚ
ଏହି ଗଛରେ ମାରାଯାଇ, ମହାତ୍ମା ହନୁମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସ ଅକମ୍ପନ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ଭୂମୌ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମକମ୍ପନମ୍। ଵ୍ଯଥିତା ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ କ୍ଷିତିକମ୍ପ ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ଭୂମିରେ ନିହତ ଅକମ୍ପନ ରାକ୍ଷସନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଯେପରି ଭୂକମ୍ପରେ ଗଛ ହଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତପ୍ରହରଣାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ପରାଜିତାଃ। ଲଙ୍କାମଭିଯଯୁସ୍ତ୍ରାସାଦ୍ ଵାନରୈସ୍ତୈରଭିଦ୍ରୁତାଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ପରାଜିତ ରାକ୍ଷସ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଭୟରେ ଲଙ୍କାକୁ ପଳାଇଗଲେ, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତେ ମୁକ୍ତକେଶାଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଭଗ୍ନମାନାଃ ପରାଜିତାଃ। ଭଯାଚ୍ଛ୍ରମଜଲୈରଙ୍ଗୈଃ ପ୍ରସ୍ରଵଦ୍ଭିର୍ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ସେମାନେ ଖୋଲା କେଶ, ଭୟ ଓ ହାରାନ୍ତିର ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ଓ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଶରୀରରୁ ଭୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିର ପସିନା ଝରାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯେ ପ୍ରମଥ୍ନନ୍ତୋ ଵିଵିଶୁର୍ନଗରଂ ଭଯାତ୍। ପୃଷ୍ଠତସ୍ତେ ତୁ ସମ୍ମୂଢାଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଭୟରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ, ସେମାନେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପଛକୁ ପୁନିପୁନି ଚାହିଁ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଲେ।
ତେଷୁ ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେଷୁ ରାକ୍ଷସେଷୁ ମହାବଲାଃ। ସମେତ୍ଯ ହରଯଃ ସର୍ଵେ ହନୂମନ୍ତମପୂଜଯନ୍
ସେ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସୋଽପି ପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହରୀନ୍ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍। ହନୂମାନ୍ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନୋ ଯଥାର୍ହମନୁକୂଲତଃ
ସେ ଗୁଣବତୀ ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଓ ସଦଭାବରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵିନେଦୁଶ୍ଚ ଯଥାପ୍ରାଣଂ ହରଯୋ ଜିତକାଶିନଃ। ଚକୃଷୁଶ୍ଚ ପୁନସ୍ତତ୍ର ସପ୍ରାଣାନେଵ ରାକ୍ଷସାନ୍
ବିଜୟୀ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଉଲ୍ଲାସ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ସେଠାରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ ହେଲେ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସ ଵୀରଶୋଭାମଭଜନ୍ମହାକପିଃ ସମେତ୍ଯ ରକ୍ଷାଂସି ନିହତ୍ଯ ମାରୁତିଃ। ମହାସୁରଂ ଭୀମମମିତ୍ରନାଶନଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଥୈଵୋରୁବଲଂ ଚମୂମୁଖେ
ମହାବଳୀ ମାରୁତି, ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ୍ୟା କରି, ବୀରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅର୍ଜନ କଲେ; ସେ ଯେପରି ବିପକ୍ଷୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରି ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ଉପମା ହୋଇଥାଏ।
ଅପୂଜଯନ୍ ଦେଵଗଣାସ୍ତଦାକପିଂ ସ୍ଵଯଂ ଚ ରାମୋଽତିବଲଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ତଥୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵମୁଖାଃ ପ୍ଲଵଂଗମା ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲସ୍ତଦା
ତାପରେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ, ରାମ, ଅତିବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ଏବଂ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ, ସେ ବାନରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଅକମ୍ପନଵଧଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵୈ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। କିଂଚିଦ୍ ଦୀନମୁଖଶ୍ଚାପି ସଚିଵାଂସ୍ତାନୁଦୈକ୍ଷତ
ଅକମ୍ପନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମାଲିକ ରାବଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ମୁହଁ କିଛି ମନ୍ଦ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଚାହିଲେ।
ସ ତୁ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସଂଵିଚାର୍ଯ ଚ। ତତସ୍ତୁ ରାଵଣଃ ପୂର୍ଵଦିଵସେ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ପୁରୀଂ ପରିଯଯୌ ଲଙ୍କାଂ ସର୍ଵାନ୍ ଗୁଲ୍ମାନଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ସେ କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ରାବଣ ପୂର୍ବଦିନେ ସକାଳେ ସମସ୍ତ ସେନା ଦଳକୁ ଦେଖିବାକୁ ଲଙ୍କା ନଗର ଘୁଞ୍ଚିଲେ।