ତତୋ ନାନାପ୍ରହରଣା ଭୀମାକ୍ଷା ଭୀମଦର୍ଶନାଃ। ନିଷ୍ପେତୂ ରାକ୍ଷସା ମୁଖ୍ଯା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ତାପରେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସେନାପତିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ବାହାରିଲେ।
ରଥମାସ୍ଥାଯ ଵିପୁଲଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣମ୍। ମେଘାଭୋ ମେଘଵର୍ଣଶ୍ଚ ମେଘସ୍ଵନମହାସ୍ଵନଃ
ତପ୍ତ ସୁନାର ଗହନା ଲଗାଇଥିବା ବିଶାଳ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମେଘ ରଙ୍ଗ ଓ ମେଘ ଧ୍ୱନି ପରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି,
ରାକ୍ଷସୈଃ ସଂଵୃତୋ ଘୋରୈସ୍ତଦା ନିର୍ଯାତ୍ଯକମ୍ପନଃ। ନହି କମ୍ପଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଃ ସୁରୈରପି ମହାମୃଧେ
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଅକମ୍ପନ ସେଇ ସମୟରେ ବାହାରିଲେ; ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହଲାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅକମ୍ପନସ୍ତତସ୍ତେଷାମାଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସା। ତସ୍ଯ ନିର୍ଧାଵମାନସ୍ଯ ସଂରବ୍ଧସ୍ଯ ଯୁଯୁତ୍ସଯା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅକମ୍ପନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ଆଗ୍ରହରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ତିବ୍ର ରେଗେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଅକସ୍ମାଦ୍ ଦୈନ୍ଯମାଗଚ୍ଛଦ୍ଧଯାନାଂ ରଥଵାହିନାମ୍। ଵ୍ଯସ୍ଫୁରନ୍ନଯନଂ ଚାସ୍ଯ ସଵ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନଃ
ଅଚାନକ ରଥର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ଅକମ୍ପନଙ୍କ ବାମ ଚକୁ ଫଡ଼ିଗଲା।
ଵିଵର୍ଣୋ ମୁଖଵର୍ଣଶ୍ଚ ଗଦ୍ଗଦଶ୍ଚାଭଵତ୍ ସ୍ଵନଃ। ଅଭଵତ୍ ସୁଦିନେ କାଲେ ଦୁର୍ଦିନଂ ରୂକ୍ଷମାରୁତମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରଙ୍ଗ ହରାଇଗଲା, ସ୍ୱର କମ୍ପିତ ହେଲା; ଶୁଭ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ, ଅସୁଭ ଦିନ ପରି ରୁଖା ପବନ ବହିଲା।
ଊଚୁଃ ଖଗମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ଵାଚଃ କ୍ରୂରା ଭଯାଵହାଃ। ସ ସିଂହୋପଚିତସ୍କନ୍ଧଃ ଶାର୍ଦୂଲସମଵିକ୍ରମଃ
ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠୋର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ସେଠାରେ ସେ ରାକ୍ଷସର ଦେହ ଶିଖର ଦେଖିଲେ ସିଂହ ପରି ମଜବୁତ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ବାଘ ପରି ଦୃଢ଼।
ତାନୁତ୍ପାତାନଚିନ୍ତ୍ଯୈଵ ନିର୍ଜଗାମ ରଣାଜିରମ୍। ତଥା ନିର୍ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ
ଏମିତି ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତକୁ ଅନଦେଖା କରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏପରି ଭାବେ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ବାହାରିଲେ।
ବଭୂଵ ସୁମହାନ୍ ନାଦଃ କ୍ଷୋଭଯନ୍ନିଵ ସାଗରମ୍। ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଵାନରାଣାଂ ମହାଚମୂଃ
ଏହିପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି; ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ଦ୍ରୁମଶୈଲପ୍ରହାରାଣାଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସମୁପତିଷ୍ଠତାମ୍। ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାରୌଦ୍ରଂ ସଂଜଜ୍ଞେ କପିରକ୍ଷସାମ୍
ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ; ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାମରାଵଣଯୋରର୍ଥେ ସମଭିତ୍ଯକ୍ତଦେହିନଃ। ସର୍ଵେ ହ୍ଯତିବଲାଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଵତସଂନିଭାଃ
ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଦେହକୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେନି; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୂରବୀର ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।
ହରଯୋ ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚୈଵ ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଯା। ତେଷାଂ ଵିନର୍ଦତାଂ ଶବ୍ଦଃ ସଂଯୁଗେଽତିତରସ୍ଵିନାମ୍
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା।
ଶୁଶ୍ରୁଵେ ସୁମହାନ୍ କୋପାଦନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଗର୍ଜତାମ୍। ରଜଶ୍ଚାରୁଣଵର୍ଣାଭଂ ସୁଭୀମମଭଵଦ୍ ଭୃଶମ୍
ସେମାନେ ରାଗରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆକ୍ରୋଶ କରୁଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା; ଧୂଳି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ପରି ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଉଦ୍ଧୃତଂ ହରିରକ୍ଷୋଭିଃ ସଂରୁରୋଧ ଦିଶୋ ଦଶ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ରଜସା ତେନ କୌଶେଯୋଦ୍ଧତପାଣ୍ଡୁନା
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳି ଦଶ ଦିଗକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲା; ସେଇ କାପାସ ପରି ହଲୁକା ଧୂଳିରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।
ସଂଵୃତାନି ଚ ଭୂତାନି ଦଦୃଶୁର୍ନ ରଣାଜିରେ। ନ ଧ୍ଵଜୋ ନ ପତାକା ଵା ଚର୍ମ ଵା ତୁରଗୋଽପି ଵା
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ; କୌଣସି ଧ୍ୱଜ, ପତାକା, ଢାଲ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନଥିଲେ।
ଆଯୁଧଂ ସ୍ଯନ୍ଦନୋ ଵାପି ଦଦୃଶେ ତେନ ରେଣୁନା। ଶବ୍ଦଶ୍ଚ ସୁମହାଂସ୍ତେଷାଂ ନର୍ଦତାମଭିଧାଵତାମ୍
ସେଇ ଧୂଳି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ରଥ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; କେବଳ ସେମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ଧାଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ଶ୍ରୂଯତେ ତୁମୁଲୋ ଯୁଦ୍ଧେ ନ ରୂପାଣି ଚକାଶିରେ। ହରୀନେଵ ସୁସଂରୁଷ୍ଟା ହରଯୋ ଜଘ୍ନୁରାହଵେ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; କୌଣସି ଆକୃତି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା। ବାନରମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସା ରାକ୍ଷସାଂଶ୍ଚାପି ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତିମିରେ ତଦା। ତେ ପରାଂଶ୍ଚ ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଃ ସ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଵାନରରାକ୍ଷସାଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ଧାରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ରାକ୍ଷସଙ୍ଗମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ; ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବା ସହିତ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରୁଥିଲେ।
ରୁଧିରାର୍ଦ୍ରାଂ ତଦା ଚକ୍ରୁର୍ମହୀଂ ପଙ୍କାନୁଲେପନାମ୍। ତତସ୍ତୁ ରୁଧିରୌଘେଣ ସିକ୍ତଂ ହ୍ଯପଗତଂ ରଜଃ
ତା'ପରେ ସେମାନେ ଭୂମିକୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜାଇଦେଲେ, ମାନେ ମାଟି ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଧୂଳି ଧୋଇଯାଇଗଲା।
ଶରୀରଶଵସଂକୀର୍ଣା ବଭୂଵ ଚ ଵସୁଂଧରା। ଦ୍ରୁମଶକ୍ତିଗଦାପ୍ରାସୈଃ ଶିଲାପରିଘତୋମରୈଃ
ଭୂମି ଶବ ଓ ମୃତଦେହରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା; ଗଛ, ଶକ୍ତି, ଗଦା, ବୃଶୁଣ୍ଡି, ପାହାଡ଼ ଓ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ତୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ରାକ୍ଷସା ହରଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ଜଘ୍ନୁରନ୍ଯୋନ୍ଯମୋଜସା। ବାହୁଭିଃ ପରିଘାକାରୈର୍ଯୁଧ୍ଯନ୍ତଃ ପର୍ଵତୋପମାନ୍
ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ହରଯୋ ଭୀମକର୍ମାଣୋ ରାକ୍ଷସାଞ୍ଜଘ୍ନୁରାହଵେ। ରାକ୍ଷସାସ୍ତ୍ଵଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରାସତୋମରପାଣଯଃ
ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ; ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ, ତୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି,
କପୀନ୍ ନିଜଘ୍ନିରେ ତତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ପରମଦାରୁଣୈଃ। ଅକମ୍ପନଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚମୂପତିଃ
ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ; ରାକ୍ଷସ ସେନାପତି ଅକମ୍ପନ ବହୁତ ରୋଷିତ ହେଇ,
ସଂହର୍ଷଯତି ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଭୀମଵିକ୍ରମାନ୍। ହରଯସ୍ତ୍ଵପି ରକ୍ଷାଂସି ମହାଦ୍ରୁମମହାଶ୍ମଭିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ; ତେବେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ଵିଦାରଯନ୍ତ୍ଯଭିକ୍ରମ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଵୀର୍ଯତଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରା ହରଯଃ କୁମୁଦୋ ନଲଃ
ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଚିରି ଫାଟିଦେଲେ।
ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଵେଗମନୁତ୍ତମମ୍। ତେ ତୁ ଵୃକ୍ଷୈର୍ମହାଵୀରା ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚମୂମୁଖେ
ଏହି ସମୟରେ କୁମୁଦ, ନଳ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ନାମକ ବୀର ବାନରମାନେ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ଅପୂର୍ବ ତ୍ୱରିତ ଗତି ଦେଖାଇଲେ।
କଦନଂ ସୁମହଚ୍ଚକ୍ରୁର୍ଲୀଲଯା ହରିପୁଂଗଵାଃ। ମମନ୍ଥୂ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵେ ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ଭୃଶମ୍
ସେ ବାନରମାନେ ବଡ଼ ସାହସରେ ରାକ୍ଷସ ସେନାର ମୁହଁରେ ବଡ଼ ହାନି କରିଲେ, ଗଛ ଧରି ଖେଳି ଖେଳି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚୁର୍ମାର କରିଦେଲେ।
thumb|ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛପନତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏଠିରେ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛପନତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁମହତ୍ କର୍ମ କୃତଂ ଵାନରସତ୍ତମୈଃ। କ୍ରୋଧମାହାରଯାମାସ ଯୁଧି ତୀଵ୍ରମକମ୍ପନଃ
ବାନରମାନେ ଯେଉଁ ବଡ଼ କାମ କରିଥିଲେ, ତାହା ଦେଖି ଅକମ୍ପନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
କ୍ରୋଧମୂିର୍ଚ୍ଛତ ତରୂପସ୍ତୁ ଧୁନ୍ଵନ୍ ପରମକାର୍ମୁକମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ କର୍ମ ଶତ୍ରୂଣାଂ ସାରଥିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ନେଇ ଦୁଶ୍ମନମାନେର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।