ନିର୍ମଲେନ ସୁଧୌତେନ ଖଡ୍ଗେନାସ୍ଯ ମହଚ୍ଛିରଃ। ଜଘାନ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଵାଲିସୂନୁର୍ମହାବଲଃ
ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସୁଧୁଆଁ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା, ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ, ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ରୁଧିରୋକ୍ଷିତଗାତ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵ ପତିତଂ ଦ୍ଵିଧା। ତଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ପରୀତାକ୍ଷଂ ଶୁଭଂ ଖଡ୍ଗହତଂ ଶିରଃ
ତାଙ୍କର ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା, ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ାରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତଳୱାରରେ କାଟା, ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିର ଶୁଭ୍ର ମୁଣ୍ଡଟି ଅଲଗା ହୋଇ ଥିଲା।
ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସା ଭଯମୋହିତାଃ। ତ୍ରସ୍ତା ହ୍ଯଭ୍ଯଦ୍ରଵଁଲ୍ଲଙ୍କାଂ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ। ଵିଷଣ୍ଣଵଦନା ଦୀନା ହ୍ରିଯା କିଂଚିଦଵାଙ୍ମୁଖାଃ
ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟ ଓ ଅବାକ୍ ହୋଇ, ବାନରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଲଂକାକୁ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଅବନମ୍ର, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ କିଛି ନମାଇଥିଲେ।
ନିହତ୍ଯ ତଂ ଵଜ୍ରଧରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ସ ଵାଲିସୂନୁଃ କପିସୈନ୍ଯମଧ୍ଯେ। ଜଗାମ ହର୍ଷଂ ମହିତୋ ମହାବଲଃ ସହସ୍ରନେତ୍ରସ୍ତ୍ରିଦଶୈରିଵାଵୃତଃ
ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ମାରି, ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ବାନର ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ, ଯେପରି ହଜାର ଚକୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥାନ୍ତି।
thumb|ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲିପୁତ୍ରେଣ ରାଵଣଃ। ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷମୁଵାଚେଦଂ କୃତାଞ୍ଜଲିମୁପସ୍ଥିତମ୍
ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ମୃତ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କର ସେନାପତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ହାତ ଜୋଡି ଦାଉଁଥିଲେ, କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ନିର୍ଯାନ୍ତୁଦୁର୍ଧର୍ଷା ରାକ୍ଷସା ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ। ଅକମ୍ପନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦମ୍
ତୁରନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅକମ୍ପନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ବାହାରିଯାଆନ୍ତୁ।
ଏଷ ଶାସ୍ତା ଚ ଗୋପ୍ତା ଚ ନେତା ଚ ଯୁଧି ସତ୍ତମଃ। ଭୂତିକାମଶ୍ଚ ମେ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଚ ସମରପ୍ରିଯଃ
ସେ ମୋର ଶାସକ, ରକ୍ଷକ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ସଦା ମୋର ଭଲ ଚାହେଁ, ଏବଂ ସଦା ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରେମ କରେ।
ଏଷ ଜେଷ୍ଯତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ଵାନରାଂଶ୍ଚାପରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ହନିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ ଶ୍ରୀରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ ଉପରେ ଜିତିବେ ଏବଂ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।
ପରିଗୃହ୍ଯ ସ ତାମାଜ୍ଞାଂ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାବଲଃ। ବଲଂ ସମ୍ପ୍ରେରଯାମାସ ତଦା ଲଘୁପରାକ୍ରମଃ
ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅକମ୍ପନ ତୁରନ୍ତ ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରାଇଲେ।
ତତୋ ନାନାପ୍ରହରଣା ଭୀମାକ୍ଷା ଭୀମଦର୍ଶନାଃ। ନିଷ୍ପେତୂ ରାକ୍ଷସା ମୁଖ୍ଯା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ତାପରେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସେନାପତିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ବାହାରିଲେ।
ରଥମାସ୍ଥାଯ ଵିପୁଲଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣମ୍। ମେଘାଭୋ ମେଘଵର୍ଣଶ୍ଚ ମେଘସ୍ଵନମହାସ୍ଵନଃ
ତପ୍ତ ସୁନାର ଗହନା ଲଗାଇଥିବା ବିଶାଳ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମେଘ ରଙ୍ଗ ଓ ମେଘ ଧ୍ୱନି ପରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି,
ରାକ୍ଷସୈଃ ସଂଵୃତୋ ଘୋରୈସ୍ତଦା ନିର୍ଯାତ୍ଯକମ୍ପନଃ। ନହି କମ୍ପଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଃ ସୁରୈରପି ମହାମୃଧେ
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଅକମ୍ପନ ସେଇ ସମୟରେ ବାହାରିଲେ; ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହଲାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅକମ୍ପନସ୍ତତସ୍ତେଷାମାଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସା। ତସ୍ଯ ନିର୍ଧାଵମାନସ୍ଯ ସଂରବ୍ଧସ୍ଯ ଯୁଯୁତ୍ସଯା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅକମ୍ପନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ଆଗ୍ରହରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ତିବ୍ର ରେଗେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଅକସ୍ମାଦ୍ ଦୈନ୍ଯମାଗଚ୍ଛଦ୍ଧଯାନାଂ ରଥଵାହିନାମ୍। ଵ୍ଯସ୍ଫୁରନ୍ନଯନଂ ଚାସ୍ଯ ସଵ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନଃ
ଅଚାନକ ରଥର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ଅକମ୍ପନଙ୍କ ବାମ ଚକୁ ଫଡ଼ିଗଲା।
ଵିଵର୍ଣୋ ମୁଖଵର୍ଣଶ୍ଚ ଗଦ୍ଗଦଶ୍ଚାଭଵତ୍ ସ୍ଵନଃ। ଅଭଵତ୍ ସୁଦିନେ କାଲେ ଦୁର୍ଦିନଂ ରୂକ୍ଷମାରୁତମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରଙ୍ଗ ହରାଇଗଲା, ସ୍ୱର କମ୍ପିତ ହେଲା; ଶୁଭ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ, ଅସୁଭ ଦିନ ପରି ରୁଖା ପବନ ବହିଲା।
ଊଚୁଃ ଖଗମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ଵାଚଃ କ୍ରୂରା ଭଯାଵହାଃ। ସ ସିଂହୋପଚିତସ୍କନ୍ଧଃ ଶାର୍ଦୂଲସମଵିକ୍ରମଃ
ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠୋର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ସେଠାରେ ସେ ରାକ୍ଷସର ଦେହ ଶିଖର ଦେଖିଲେ ସିଂହ ପରି ମଜବୁତ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ବାଘ ପରି ଦୃଢ଼।
ତାନୁତ୍ପାତାନଚିନ୍ତ୍ଯୈଵ ନିର୍ଜଗାମ ରଣାଜିରମ୍। ତଥା ନିର୍ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ
ଏମିତି ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତକୁ ଅନଦେଖା କରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏପରି ଭାବେ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ବାହାରିଲେ।
ବଭୂଵ ସୁମହାନ୍ ନାଦଃ କ୍ଷୋଭଯନ୍ନିଵ ସାଗରମ୍। ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଵାନରାଣାଂ ମହାଚମୂଃ
ଏହିପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି; ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ଦ୍ରୁମଶୈଲପ୍ରହାରାଣାଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସମୁପତିଷ୍ଠତାମ୍। ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାରୌଦ୍ରଂ ସଂଜଜ୍ଞେ କପିରକ୍ଷସାମ୍
ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ; ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାମରାଵଣଯୋରର୍ଥେ ସମଭିତ୍ଯକ୍ତଦେହିନଃ। ସର୍ଵେ ହ୍ଯତିବଲାଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଵତସଂନିଭାଃ
ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଦେହକୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେନି; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୂରବୀର ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।
ହରଯୋ ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚୈଵ ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଯା। ତେଷାଂ ଵିନର୍ଦତାଂ ଶବ୍ଦଃ ସଂଯୁଗେଽତିତରସ୍ଵିନାମ୍
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା।
ଶୁଶ୍ରୁଵେ ସୁମହାନ୍ କୋପାଦନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଗର୍ଜତାମ୍। ରଜଶ୍ଚାରୁଣଵର୍ଣାଭଂ ସୁଭୀମମଭଵଦ୍ ଭୃଶମ୍
ସେମାନେ ରାଗରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆକ୍ରୋଶ କରୁଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା; ଧୂଳି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ପରି ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଉଦ୍ଧୃତଂ ହରିରକ୍ଷୋଭିଃ ସଂରୁରୋଧ ଦିଶୋ ଦଶ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ରଜସା ତେନ କୌଶେଯୋଦ୍ଧତପାଣ୍ଡୁନା
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳି ଦଶ ଦିଗକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲା; ସେଇ କାପାସ ପରି ହଲୁକା ଧୂଳିରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।
ସଂଵୃତାନି ଚ ଭୂତାନି ଦଦୃଶୁର୍ନ ରଣାଜିରେ। ନ ଧ୍ଵଜୋ ନ ପତାକା ଵା ଚର୍ମ ଵା ତୁରଗୋଽପି ଵା
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ; କୌଣସି ଧ୍ୱଜ, ପତାକା, ଢାଲ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନଥିଲେ।
ଆଯୁଧଂ ସ୍ଯନ୍ଦନୋ ଵାପି ଦଦୃଶେ ତେନ ରେଣୁନା। ଶବ୍ଦଶ୍ଚ ସୁମହାଂସ୍ତେଷାଂ ନର୍ଦତାମଭିଧାଵତାମ୍
ସେଇ ଧୂଳି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ରଥ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; କେବଳ ସେମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ଧାଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ଶ୍ରୂଯତେ ତୁମୁଲୋ ଯୁଦ୍ଧେ ନ ରୂପାଣି ଚକାଶିରେ। ହରୀନେଵ ସୁସଂରୁଷ୍ଟା ହରଯୋ ଜଘ୍ନୁରାହଵେ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; କୌଣସି ଆକୃତି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା। ବାନରମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସା ରାକ୍ଷସାଂଶ୍ଚାପି ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତିମିରେ ତଦା। ତେ ପରାଂଶ୍ଚ ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଃ ସ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଵାନରରାକ୍ଷସାଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ଧାରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ରାକ୍ଷସଙ୍ଗମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ; ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବା ସହିତ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରୁଥିଲେ।
ରୁଧିରାର୍ଦ୍ରାଂ ତଦା ଚକ୍ରୁର୍ମହୀଂ ପଙ୍କାନୁଲେପନାମ୍। ତତସ୍ତୁ ରୁଧିରୌଘେଣ ସିକ୍ତଂ ହ୍ଯପଗତଂ ରଜଃ
ତା'ପରେ ସେମାନେ ଭୂମିକୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜାଇଦେଲେ, ମାନେ ମାଟି ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଧୂଳି ଧୋଇଯାଇଗଲା।
ଶରୀରଶଵସଂକୀର୍ଣା ବଭୂଵ ଚ ଵସୁଂଧରା। ଦ୍ରୁମଶକ୍ତିଗଦାପ୍ରାସୈଃ ଶିଲାପରିଘତୋମରୈଃ
ଭୂମି ଶବ ଓ ମୃତଦେହରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା; ଗଛ, ଶକ୍ତି, ଗଦା, ବୃଶୁଣ୍ଡି, ପାହାଡ଼ ଓ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ତୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।