ତତୋଽନ୍ଯଚ୍ଛିଖରଂ ଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଦ୍ରୁମଭୂଷିତମ୍। ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶିରସି ପାତଯାମାସ ଵାନରଃ
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼, ଗଛରେ ଢାକା ପାହାଡ଼ ଧରି, ବନରାଜ ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅଭଵଚ୍ଛୋଣିତୋଦ୍ଗାରୀ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ ସୁମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ମୁହୂର୍ତମଭଵନ୍ମୂଢୋ ଗଦାମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ନିଃଶ୍ଵସନ୍
ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦାନ୍ତ ମାନେ ବଜ୍ର ପରି, ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା, ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଅଚେତନ ହୋଇ ଗଦାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।
ସ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋ ଗଦଯା ଵାଲିପୁତ୍ରମଵସ୍ଥିତମ୍। ଜଘାନ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵକ୍ଷୋଦେଶେ ନିଶାଚରଃ
ପୁନି ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ରାତିର ଚର, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଯିଏ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଗଦା ମାରିଲେ।
ଗଦାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତତସ୍ତତ୍ର ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧମକୁର୍ଵତ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜଘ୍ନତୁସ୍ତତ୍ର ତାଵୁଭୌ ହରିରାକ୍ଷସୌ
ତାପରେ, ଦୁଇଜଣେ ତାଙ୍କର ଗଦା ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ବନରାଜ ଓ ରାକ୍ଷସ ପ୍ରତିଏକ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ମାଡ଼ିଲେ।
ରୁଧିରୋଦ୍ଗାରିଣୌ ତୌ ତୁ ପ୍ରହାରୈର୍ଜନିତଶ୍ରମୌ। ବଭୂଵତୁଃ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତାଵଙ୍ଗାରକବୁଧାଵିଵ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ଓ ପ୍ରହାରରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ଓ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ରହିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଅଙ୍ଗାରକ ଓ ବୁଧ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ତତଃ ପରମତେଜସ୍ଵୀ ଅଙ୍ଗଦଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ। ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଵୃକ୍ଷଂ ସ୍ଥିତଵାନାସୀତ୍ ପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଯୁତଃ
ତାପରେ, ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଙ୍ଗଦ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଗଛ ଉଖଳି ତାଲି ରହିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ଚାର୍ଷଭଂ ଚର୍ମ ଖଡ୍ଗଂ ଚ ଵିପୁଲଂ ଶୁଭମ୍। କିଙ୍କିଣୀଜାଲସଂଛନ୍ନଂ ଚର୍ମଣା ଚ ପରିଷ୍କୃତମ୍
ସେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବଡ଼ ତଳୱାର ଓ ଗାଈର ଚର୍ମ ଧରିଲେ, ଯାହା ଘଣ୍ଟିର ଝାଲିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଚର୍ମକୁ ଗାଁ ଉପରେ ବାନ୍ଧିଲେ।
ଚିତ୍ରାଂଶ୍ଚ ରୁଚିରାନ୍ ମାର୍ଗାଂଶ୍ଚେରତୁଃ କପିରାକ୍ଷସୌ। ଜଘ୍ନତୁଶ୍ଚ ତଦାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନର୍ଦନ୍ତୌ ଜଯକାଂକ୍ଷିଣୌ
ବନରାଜ ଓ ରାକ୍ଷସ ଦୁଇଜଣେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ସୁନ୍ଦର ପଥରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏକାଉଁଠି ଜୟ ପାଇବା ଆଶାରେ ଗର୍ଜନ କରି, ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ଵ୍ରଣୈଃ ସାସ୍ରୈରଶୋଭେତାଂ ପୁଷ୍ପିତାଵିଵ କିଂଶୁକୌ। ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ପରିଶ୍ରାନ୍ତୌ ଜାନୁଭ୍ଯାମଵନୀଂ ଗତୌ
ରକ୍ତମାଞ୍ଜା ଘାଉରେ ଢାକା, ସେମାନେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଦୁହେଁ ମଣିଷ ଜଣେ ମାଟିରେ ଗୁଡି ହେଲେ।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଅଙ୍ଗଦଃ କପିକୁଞ୍ଜରଃ। ଉଦତିଷ୍ଠତ ଦୀପ୍ତାକ୍ଷୋ ଦଣ୍ଡାହତ ଇଵୋରଗଃ
ନୟନରେ ଆଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ଜଳି, କପିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗଦ ଏକ ତୁରନ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ଖାଇଥିବା ସାପ ପରି, ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିର୍ମଲେନ ସୁଧୌତେନ ଖଡ୍ଗେନାସ୍ଯ ମହଚ୍ଛିରଃ। ଜଘାନ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଵାଲିସୂନୁର୍ମହାବଲଃ
ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସୁଧୁଆଁ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା, ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ, ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ରୁଧିରୋକ୍ଷିତଗାତ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵ ପତିତଂ ଦ୍ଵିଧା। ତଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ପରୀତାକ୍ଷଂ ଶୁଭଂ ଖଡ୍ଗହତଂ ଶିରଃ
ତାଙ୍କର ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା, ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ାରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତଳୱାରରେ କାଟା, ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିର ଶୁଭ୍ର ମୁଣ୍ଡଟି ଅଲଗା ହୋଇ ଥିଲା।
ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସା ଭଯମୋହିତାଃ। ତ୍ରସ୍ତା ହ୍ଯଭ୍ଯଦ୍ରଵଁଲ୍ଲଙ୍କାଂ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ। ଵିଷଣ୍ଣଵଦନା ଦୀନା ହ୍ରିଯା କିଂଚିଦଵାଙ୍ମୁଖାଃ
ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟ ଓ ଅବାକ୍ ହୋଇ, ବାନରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଲଂକାକୁ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଅବନମ୍ର, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ କିଛି ନମାଇଥିଲେ।
ନିହତ୍ଯ ତଂ ଵଜ୍ରଧରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ସ ଵାଲିସୂନୁଃ କପିସୈନ୍ଯମଧ୍ଯେ। ଜଗାମ ହର୍ଷଂ ମହିତୋ ମହାବଲଃ ସହସ୍ରନେତ୍ରସ୍ତ୍ରିଦଶୈରିଵାଵୃତଃ
ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ମାରି, ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ବାନର ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ, ଯେପରି ହଜାର ଚକୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥାନ୍ତି।
thumb|ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲିପୁତ୍ରେଣ ରାଵଣଃ। ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷମୁଵାଚେଦଂ କୃତାଞ୍ଜଲିମୁପସ୍ଥିତମ୍
ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ମୃତ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କର ସେନାପତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ହାତ ଜୋଡି ଦାଉଁଥିଲେ, କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ନିର୍ଯାନ୍ତୁଦୁର୍ଧର୍ଷା ରାକ୍ଷସା ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ। ଅକମ୍ପନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦମ୍
ତୁରନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅକମ୍ପନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ବାହାରିଯାଆନ୍ତୁ।
ଏଷ ଶାସ୍ତା ଚ ଗୋପ୍ତା ଚ ନେତା ଚ ଯୁଧି ସତ୍ତମଃ। ଭୂତିକାମଶ୍ଚ ମେ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଚ ସମରପ୍ରିଯଃ
ସେ ମୋର ଶାସକ, ରକ୍ଷକ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ସଦା ମୋର ଭଲ ଚାହେଁ, ଏବଂ ସଦା ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରେମ କରେ।
ଏଷ ଜେଷ୍ଯତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ଵାନରାଂଶ୍ଚାପରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ହନିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ ଶ୍ରୀରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ ଉପରେ ଜିତିବେ ଏବଂ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।
ପରିଗୃହ୍ଯ ସ ତାମାଜ୍ଞାଂ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାବଲଃ। ବଲଂ ସମ୍ପ୍ରେରଯାମାସ ତଦା ଲଘୁପରାକ୍ରମଃ
ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅକମ୍ପନ ତୁରନ୍ତ ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରାଇଲେ।
ତତୋ ନାନାପ୍ରହରଣା ଭୀମାକ୍ଷା ଭୀମଦର୍ଶନାଃ। ନିଷ୍ପେତୂ ରାକ୍ଷସା ମୁଖ୍ଯା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ତାପରେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସେନାପତିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ବାହାରିଲେ।
ରଥମାସ୍ଥାଯ ଵିପୁଲଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣମ୍। ମେଘାଭୋ ମେଘଵର୍ଣଶ୍ଚ ମେଘସ୍ଵନମହାସ୍ଵନଃ
ତପ୍ତ ସୁନାର ଗହନା ଲଗାଇଥିବା ବିଶାଳ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମେଘ ରଙ୍ଗ ଓ ମେଘ ଧ୍ୱନି ପରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି,
ରାକ୍ଷସୈଃ ସଂଵୃତୋ ଘୋରୈସ୍ତଦା ନିର୍ଯାତ୍ଯକମ୍ପନଃ। ନହି କମ୍ପଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଃ ସୁରୈରପି ମହାମୃଧେ
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଅକମ୍ପନ ସେଇ ସମୟରେ ବାହାରିଲେ; ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହଲାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅକମ୍ପନସ୍ତତସ୍ତେଷାମାଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସା। ତସ୍ଯ ନିର୍ଧାଵମାନସ୍ଯ ସଂରବ୍ଧସ୍ଯ ଯୁଯୁତ୍ସଯା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅକମ୍ପନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ଆଗ୍ରହରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ତିବ୍ର ରେଗେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଅକସ୍ମାଦ୍ ଦୈନ୍ଯମାଗଚ୍ଛଦ୍ଧଯାନାଂ ରଥଵାହିନାମ୍। ଵ୍ଯସ୍ଫୁରନ୍ନଯନଂ ଚାସ୍ଯ ସଵ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନଃ
ଅଚାନକ ରଥର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ଅକମ୍ପନଙ୍କ ବାମ ଚକୁ ଫଡ଼ିଗଲା।
ଵିଵର୍ଣୋ ମୁଖଵର୍ଣଶ୍ଚ ଗଦ୍ଗଦଶ୍ଚାଭଵତ୍ ସ୍ଵନଃ। ଅଭଵତ୍ ସୁଦିନେ କାଲେ ଦୁର୍ଦିନଂ ରୂକ୍ଷମାରୁତମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରଙ୍ଗ ହରାଇଗଲା, ସ୍ୱର କମ୍ପିତ ହେଲା; ଶୁଭ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ, ଅସୁଭ ଦିନ ପରି ରୁଖା ପବନ ବହିଲା।
ଊଚୁଃ ଖଗମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ଵାଚଃ କ୍ରୂରା ଭଯାଵହାଃ। ସ ସିଂହୋପଚିତସ୍କନ୍ଧଃ ଶାର୍ଦୂଲସମଵିକ୍ରମଃ
ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠୋର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ସେଠାରେ ସେ ରାକ୍ଷସର ଦେହ ଶିଖର ଦେଖିଲେ ସିଂହ ପରି ମଜବୁତ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ବାଘ ପରି ଦୃଢ଼।
ତାନୁତ୍ପାତାନଚିନ୍ତ୍ଯୈଵ ନିର୍ଜଗାମ ରଣାଜିରମ୍। ତଥା ନିର୍ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ
ଏମିତି ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତକୁ ଅନଦେଖା କରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏପରି ଭାବେ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ବାହାରିଲେ।
ବଭୂଵ ସୁମହାନ୍ ନାଦଃ କ୍ଷୋଭଯନ୍ନିଵ ସାଗରମ୍। ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଵାନରାଣାଂ ମହାଚମୂଃ
ଏହିପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି; ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ଦ୍ରୁମଶୈଲପ୍ରହାରାଣାଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସମୁପତିଷ୍ଠତାମ୍। ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାରୌଦ୍ରଂ ସଂଜଜ୍ଞେ କପିରକ୍ଷସାମ୍
ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ; ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।