ଅନ୍ଯେ ତୁ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସା ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ। ତଲୈରେଵାଭିଧାଵନ୍ତି ଵଜ୍ରସ୍ପର୍ଶସମୈର୍ହରୀନ୍
ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ତେଜ ରୋଷରେ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ, କେବଳ ହାତରେ ବଜ୍ରପରି କଠିନ ତଳ ନେଇ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵାନରୈଃ ପାତଯନ୍ତସ୍ତେ ଵେଗିତା ଵେଗଵତ୍ତରୈଃ। ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚରଣୈର୍ଦନ୍ତୈଃ ପାଦପୈଶ୍ଚାଵପୋଥିତାଃ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେତେ ଦ୍ରୁତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ତେଜ ବାନରମାନେ ମୁଷ୍ଟି, ପାଦ, ଦାନ୍ତ ଓ ଗଛରେ ପିଟି ଭୂମିରେ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ସୈନ୍ଯଂ ତୁ ଵିଦ୍ରୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭଃ। ରୋଷେଣ କଦନଂ ଚକ୍ରେ ଵାନରାଣାଂ ଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍
ସେନା ଭାଗିଯିବାକୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବାନରମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରାସୈଃ ପ୍ରମଥିତାଃ କେଚିଦ୍ ଵାନରାଃ ଶୋଣିତସ୍ରଵାଃ। ମୁଦ୍ଗରୈରାହତାଃ କେଚିତ୍ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ
କିଛି ବାନର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ, କିଛି ମୁସଳରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପରିଘୈର୍ମଥିତାଃ କେଚିଦ୍ ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ଦାରିତାଃ। ପଟ୍ଟିଶୈର୍ମଥିତାଃ କେଚିଦ୍ ଵିହ୍ଵଲନ୍ତୋ ଗତାସଵଃ
କିଛି ବାନର ଲୋହା ଗଦାରେ ପିଟାଯିବାରୁ, କିଛି ଗୋଳାପଥରରେ ଛିଦ୍ର ହେବାରୁ, କିଛି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କେଚିଦ୍ ଵିନିହତା ଭୂମୌ ରୁଧିରାର୍ଦ୍ରା ଵନୌକସଃ। କେଚିଦ୍ ଵିଦ୍ରାଵିତା ନଷ୍ଟାଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୈ ରାକ୍ଷସୈର୍ଯୁଧି
କିଛି ବନବାସୀ ମୃତ ହୋଇ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ, କିଛି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରୋଷରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇ ହେଲେ।
ଵିଭିନ୍ନହୃଦଯାଃ କେଚିଦେକପାର୍ଶ୍ଵେନ ଶାଯିତାଃ। ଵିଦାରିତାସ୍ତ୍ରିଶୂଲୈଶ୍ଚ କେଚିଦାନ୍ତ୍ରୈର୍ଵିନିଃସୃତାଃ
କିଛିଙ୍କ ହୃଦୟ ଫାଟି ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପଡ଼ିଥିଲା, କିଛି ତିନିମୁହା ବାଣରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇ ଅନ୍ତ୍ର ବାହାରିଯାଇଥିଲା।
ତତ୍ ସୁଭୀମଂ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ହରିରାକ୍ଷସସଂକୁଲମ୍। ପ୍ରବଭୌ ଶସ୍ତ୍ରବହୁଲଂ ଶିଲାପାଦପସଂକୁଲମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସ୍ତ୍ର, ପାଥର ଓ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଧନୁର୍ଜ୍ଯାତନ୍ତ୍ରିମଧୁରଂ ହିକ୍କାତାଲସମନ୍ଵିତମ୍। ମନ୍ଦସ୍ତନିତଗୀତଂ ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଗାନ୍ଧର୍ଵମାବଭୌ
ଧନୁର ତାରର ଧ୍ୱନି, ତିନି ପ୍ରକାର ଢୋଳର ମଧୁର ଶବ୍ଦ, ହିକ୍କା ଓ ମୃଦୁ ଗର୍ଜନ ମିଶି, ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ସଙ୍ଗୀତ ପରି କରିଦେଲା।
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତୁ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଵାନରାନ୍ ରଣମୂର୍ଧନି। ହସନ୍ ଵିଦ୍ରାଵଯାମାସ ଦିଶସ୍ତାଞ୍ଛରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଧନୁଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ମାଝରେ ହସି ହସି ବାନରମାନେ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କରି ସେମାନେକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭଗାଇଦେଲେ।
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷେଣାର୍ଦିତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମାରୁତିଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲାଂ ଶିଲାମ୍
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ସେନା ଅତି କଷ୍ଟ ପାଉଥିବା ଦେଖି, ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ କ୍ରୋଧରେ ଏକ ବଡ଼ ପାଥର ଧରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
କ୍ରୋଧାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପିତୁସ୍ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଶିଲାଂ ତାଂ ପାତଯାମାସ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ଦୁଇଗୁଣା କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ପିତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରତାପଶାଳୀ ହୋଇ, ସେଇ ପାଥରଟିକୁ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷର ରଥ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଆପତନ୍ତୀଂ ଶିଲାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍। ରଥାଦାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଵେଗେନ ଵସୁଧାଯାଂ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ସେ ପାଥର ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଭୟରେ ଗଦା ଉଠାଇ ତାଙ୍କର ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଲାଫି ପଡ଼ିଲେ।
ସା ପ୍ରମଥ୍ଯ ରଥଂ ତସ୍ଯ ନିପପାତ ଶିଲା ଭୁଵି। ସଚକ୍ରକୂବରଂ ସାଶ୍ଵଂ ସଧ୍ଵଜଂ ସଶରାସନମ୍
ସେଇ ପାଥର ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଚକ, ଯୋକ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା ଓ ଧନୁଷ ସହିତ ସବୁ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା।
ସ ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ତୁ ରଥଂ ତସ୍ଯ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ରକ୍ଷସାଂ କଦନଂ ଚକ୍ରେ ସସ୍କନ୍ଧଵିଟପୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ
ହନୁମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ରଥ ଭଙ୍ଗ କରି, ଗଛ, ଡାଳ ଓ ତଣ୍ଡ ନେଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵିଭିନ୍ନଶିରସୋ ଭୂତ୍ଵା ରାକ୍ଷସା ରୁଧିରୋକ୍ଷିତାଃ। ଦ୍ରୁମୈଃ ପ୍ରମଥିତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ
କିଛି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଗଛରେ ପିଟାଯିବାରୁ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ରାକ୍ଷସଂ ସୈନ୍ଯଂ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଗିରେଃ ଶିଖରମାଦାଯ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷମଭିଦୁଦ୍ରୁଵେ
ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଦୌଡ଼ାଇଦେଲେ, ତାପରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉଠାଇ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵିନର୍ଦମାନଃ ସହସା ହନୂମନ୍ତମଭିଦ୍ରଵତ୍
ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରବଳ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଗଦା ଉଠାଇ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ।
ତସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ରୋଷେଣ ଗଦାଂ ତାଂ ବହୁକଣ୍ଟକାମ୍। ପାତଯାମାସ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ମସ୍ତକେଽଥ ହନୂମତଃ
କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କାଂଟା ଥିବା ଗଦାଟିକୁ ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତାଡିତଃ ସ ତଯା ତତ୍ର ଗଦଯା ଭୀମଵେଗଯା। ସ କପିର୍ମାରୁତବଲସ୍ତଂ ପ୍ରହାରମଚିନ୍ତଯନ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର ଗଦାରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ବାୟୁର ବଳ ଥିବା ସେଇ କପି ହନୁମାନ୍ ଏହି ଆଘାତକୁ କିଛି ମନେ କଲେ ନାହିଁ।
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ଶିରୋମଧ୍ଯେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗମପାତଯତ୍। ସ ଵିସ୍ଫାରିତସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଗିରିଶୃଙ୍ଗେଣ ତାଡିତଃ
ହନୁମାନ୍ ପାହାଡ଼ ଶିଖରଟିକୁ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏହି ଆଘାତରେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ସରିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଯାଇଥିଲା।
ପପାତ ସହସା ଭୂମୌ ଵିକୀର୍ଣ ଇଵ ପର୍ଵତଃ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହତଶେଷା ନିଶାଚରାଃ। ତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରଵିଵିଶୁର୍ଲଙ୍କାଂ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପ୍ଲଵଂଗମୈଃ
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ପରି ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ଲୁଡ଼ିପଡ଼ିଲେ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କପିମାନେ ଆଘାତ କରୁଥିବାବେଳେ, ଲଙ୍କାକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ସ ତୁ ପଵନସୁତୋ ନିହତ୍ଯ ଶତ୍ରୂନ୍ କ୍ଷତଜଵହାଃ ସରିତଶ୍ଚ ସଂଵିକୀର୍ଯ। ରିପୁଵଧଜନିତଶ୍ରମୋ ମହାତ୍ମା ମୁଦମଗମତ୍ କପିଭିଃ ସୁପୂଜ୍ଯମାନଃ
ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରି, ରକ୍ତ ଝରା ଛିଟିଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁ ହତ୍ୟାର କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅଳ୍ପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କପିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଅନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
thumb|ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ତିରିପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗକୁ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। କ୍ରୋଧେନ ମହତାଽଽଵିଷ୍ଟୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନୁରଗୋ ଯଥା
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ସର୍ପ ଭଳି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ କ୍ରୋଧେନ କଲୁଷୀକୃତଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରଂ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
ଦୀର୍ଘ ଓ ତାପ୍ତ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, କ୍ରୋଧରେ ମନ ଅନ୍ଧାର ହୋଇ, ସେ କ୍ରୁର ଓ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵୀର ନିର୍ଯାହି ରାକ୍ଷସୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ଜହି ଦାଶରଥିଂ ରାମଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରୈଃ ସହ
ତୁମେ ବୀର, ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ବାହାରିଯାଅ; ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ କିମ୍ବା ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାନରମାନେକୁ ମାର।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ରୁତତରଂ ମାଯାଵୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ନିର୍ଜଗାମ ବଲୈଃ ସାର୍ଧଂ ବହୁଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
‘ଠିକ୍ ଅଛି’ ବୋଲି କହି, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାୟକ ତୁରନ୍ତ ଅନେକ ସେନା ସହିତ ବାହାରିଗଲେ।
ନାଗୈରଶ୍ଵୈଃ ଖରୈରୁଷ୍ଟ୍ରୈଃ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସୁସମାହିତଃ। ପତାକାଧ୍ଵଜଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ବହୁଭିଃ ସମଲଂକୃତଃ
ସେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଖଚ୍ଚର ଓ ଅନେକ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସଜାଗ ଥିଲେ।
ତତୋ ଵିଚିତ୍ରକେଯୂରମୁକୁଟେନ ଵିଭୂଷିତଃ। ତନୁତ୍ରଂ ସ ସମାଵୃତ୍ଯ ସଧନୁର୍ନିର୍ଯଯୌ ଦ୍ରୁତମ୍
ବିଚିତ୍ର କେୟୂର ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଢାକି, ଧନୁଷ ଧରି ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଲେ।