ଯଥାସୌ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ଵାନରାଣାମୁପସ୍ଥିତଃ। ବହୂନାଂ ସୁମହାନ୍ ନାଦୋ ମେଘାନାମିଵ ଗର୍ଜତାମ୍
ଯେପରି ବହୁତ ଖୁସି ଥିବା ବାନରମାନେ ଏକଠି ହେଲେ, ସେପରି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଉଠିଛି।
ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ମହତୀ ପ୍ରୀତିରେତେଷାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ତଥାହି ଵିପୁଲୈର୍ନାଦୈଶ୍ଚୁକ୍ଷୁଭେ ଲଵଣାର୍ଣଵଃ
ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାରରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତୌ ତୁ ବଦ୍ଧୌ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ଅଯଂ ଚ ସୁମହାନ୍ ନାଦଃ ଶଙ୍କାଂ ଜନଯତୀଵ ମେ
ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ଏହି ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମାଉଛି।
ଏଵଂ ଚ ଵଚନଂ ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଉଵାଚ ନୈର୍ଋତାଂସ୍ତତ୍ର ସମୀପପରିଵର୍ତିନଃ
ଏପରି କଥା କହି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ନିକଟରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
ଜ୍ଞାଯତାଂ ତୂର୍ଣମେତେଷାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଵନୌକସାମ୍। ଶୋକକାଲେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ହର୍ଷକାରଣମୁତ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖର ସମୟରେ ଏହି ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ ହେଉଛି, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଜାଣି ଆଣ।
ତଥୋକ୍ତାସ୍ତେ ସୁସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ରାକାରମଧିରୁହ୍ଯ ଚ। ଦଦୃଶୁଃ ପାଲିତାଂ ସେନାଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା
ଏପରି ଆଦେଶ ମିଳି, ସେମାନେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତୌ ଚ ମୁକ୍ତୌ ସୁଘୋରେଣ ଶରବନ୍ଧେନ ରାଘଵୌ। ସମୁତ୍ଥିତୌ ମହାଭାଗୌ ଵିଷେଦୁଃ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ
ଏବଂ ରଘୁବଂଶର ଦୁଇ ମହାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ବାଣବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଠିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିରାଶ ହେଲେ।
ସଂତ୍ରସ୍ତହୃଦଯାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାକାରାଦଵରୁହ୍ଯ ତେ। ଵିଵର୍ଣା ରାକ୍ଷସା ଘୋରା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମୁପସ୍ଥିତାଃ
ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟରେ, ପ୍ରାକାରରୁ ଅବତରି, ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇ ତାଙ୍କର ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତଦପ୍ରିଯଂ ଦୀନମୁଖା ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଯଥାଵଦ୍ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦାଃ
ମୁହଁ ଅବସାଦ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅପ୍ରିୟ ଖବର ସଠିକ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।
ଯୌ ତାଵିନ୍ଦ୍ରଜିତା ଯୁଦ୍ଧେ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ନିବଦ୍ଧୌ ଶରବନ୍ଧେନ ନିଷ୍ପ୍ରକମ୍ପଭୁଜୌ କୃତୌ
ଯେଉଁ ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣର ଜାଲରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଚଳ ହସ୍ତରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଵିମୁକ୍ତୌ ଶରବନ୍ଧେନ ଦୃଶ୍ଯେତେ ତୌ ରଣାଜିରେ। ପାଶାନିଵ ଗଜୌ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଗଜେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମୌ
ଏବେ ସେମାନେ ବାଣବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଗଜପାଶ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ପରି, ଗଜେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରତାପଶାଳୀ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତେଷାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଚିନ୍ତାଶୋକସମାକ୍ରାନ୍ତୋ ଵିଵର୍ଣଵଦନୋଽଭଵତ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସପତି ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଗଲା।
ଘୋରୈର୍ଦତ୍ତଵରୈର୍ବଦ୍ଧୌ ଶରୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ। ଅମୋଘୈଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶୈଃ ପ୍ରମଥ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିତା ଯୁଧି
ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଦୟାଳୁ ଦେବତାମାନେ ଦେଇଥିବା ବରର ଫଳ ଥିଲା, ଏହି ବାଣଗୁଡିକ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତଦସ୍ତ୍ରବନ୍ଧମାସାଦ୍ଯ ଯଦି ମୁକ୍ତୌ ରିପୂ ମମ। ସଂଶଯସ୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵମନୁପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ବଲମ୍
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ବନ୍ଧନକୁ ଦେଖି, ଯଦି ଏବେ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ଅଛି।
ନିଷ୍ଫଲାଃ ଖଲୁ ସଂଵୃତ୍ତାଃ ଶରାଃ ପାଵକତେଜସଃ। ଆଦତ୍ତଂ ଯୈସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମେ ରିପୂଣାଂ ଜୀଵିତଂ ମମ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣଗୁଡିକ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଜୀବନ ନେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଏବେ ଅଫଳ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନୁରଗୋ ଯଥା। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ନାମ ରାକ୍ଷସମ୍
ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ, ସାପ ପରି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବଲେନ ମହତା ଯୁକ୍ତୋ ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମଵିକ୍ରମ। ତ୍ଵଂ ଵଧାଯାଶୁ ନିର୍ଯାହି ରାମସ୍ଯ ସହ ଵାନରୈଃ
ତୁମେ ବଡ଼ ସେନାବଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ରାମ ଓ ବାନରମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ବଧ କର।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଧୀମତା। ପରିକ୍ରମ୍ଯ ତତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନିର୍ଜଗାମ ନୃପାଲଯାତ୍
ଏପରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ସେଉଁଠି ଚାରିପଟେ ଘୁଞ୍ଚି ଶୀଘ୍ର ରାଜପାଳ ଭବନରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଅଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ତଦ୍ ଦ୍ଵାରଂ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷମୁଵାଚ ହ। ତ୍ଵରଯସ୍ଵ ବଲଂ ଶୀଘ୍ରଂ କିଂ ଚିରେଣ ଯୁଯୁତ୍ସତଃ
ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି, ସେ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସେନାକୁ ଶୀଘ୍ର ତୟାରି କର; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ଥିଲେ ଆଉ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?'
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ବଲାନୁଗଃ। ବଲମୁଦ୍ଯୋଜଯାମାସ ରାଵଣସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଭୃଶମ୍
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେନାପତି ତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହକୁ ଅନୁସରି, ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେନାକୁ ଜୋରଦାର ଭାବେ ତୟାରି କଲେ।
ତେ ବଦ୍ଧଘଣ୍ଟା ବଲିନୋ ଘୋରରୂପା ନିଶାଚରାଃ। ଵିନଦ୍ଯମାନାଃ ସଂହୃଷ୍ଟା ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଘଣ୍ଟା ବାନ୍ଧିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ନିଶାଚରମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଗର୍ଜନ କରି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ଵିଵିଧାଯୁଧହସ୍ତାଶ୍ଚ ଶୂଲମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ। ଗଦାଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈର୍ଦଣ୍ଡୈରାଯସୈର୍ମୁସଲୈରପି
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନେଇ—ଶୂଳ, ଗଦା, ଦଣ୍ଡ, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ମୁସଳ ନେଇ ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ପରିଘୈର୍ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ଭଲ୍ଲୈଃ ପାଶୈଃ ପରଶ୍ଵଧୈଃ। ନିର୍ଯଯୂ ରାକ୍ଷସା ଘୋରା ନର୍ଦନ୍ତୋ ଜଲଦା ଯଥା
ପରିଘ, ଭିନ୍ଦିପାଳ, ତୀର, ପାଶ, କୁଟାର ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଗର୍ଜନ କରି ବାହାରିଗଲେ।
ରଥୈଃ କଵଚିନସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ସମଲଂକୃତୈଃ। ସୁଵର୍ଣଜାଲଵିହିତୈଃ ଖରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନନୈଃ
ଅନ୍ୟମାନେ କବଚ ପିନ୍ଧି, ପତାକା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜାଳ ଲାଗିଥିବା ରଥ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୁହଁ ଥିବା ଖରରେ ଚଢ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ହଯୈଃ ପରମଶୀଘ୍ରୈଶ୍ଚ ଗଜୈଶ୍ଚୈଵ ମଦୋତ୍କଟୈଃ। ନିର୍ଯଯୁର୍ନୈର୍ଋତଵ୍ଯାଘ୍ରା ଵ୍ଯାଘ୍ରା ଇଵ ଦୁରାସଦାଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ନିଶାରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ବାଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହୋଇ ବାହାରିଗଲେ।
ଵୃକସିଂହମୁଖୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଖରୈଃ କନକଭୂଷିତୈଃ। ଆରୁରୋହ ରଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଃ ଖରନିଃସ୍ଵନଃ
ଓଲ, ସିଂହ ଓ ବଘ ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ ଲାଗିଥିବା ଖର ଯୋଗାଯୋଗି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଚଢ଼ିଲେ, ଖରର ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦ ଚାରିପଟେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ସ ନିର୍ଯାତୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ଵୃତଃ। ହସନ୍ ଵୈ ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରାଦ୍ଧନୂମାନ୍ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ବଡ଼ ପ୍ରତାପୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ହସି ହସି ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ହନୁମାନ୍ ରହିଥିଲେ।
ରଥପ୍ରଵରମାସ୍ଥାଯ ଖରଯୁକ୍ତଂ ଖରସ୍ଵନମ୍। ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ତୁ ମହାଘୋରଂ ରାକ୍ଷସଂ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍
ଖର ଯୋଗାଯୋଗି, ଖରର ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତାଃ କ୍ରୂରାଃ ଶକୁନାଃ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯନ୍। ରଥଶୀର୍ଷେ ମହାଭୀମୋ ଗୃଧ୍ରଶ୍ଚ ନିପପାତ ହ
ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା କ୍ରୂର ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ, ରଥର ମୁଣ୍ଡରେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଗୃଧ୍ର ଝପଟି ପଡ଼ିଲା।
ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେ ଗ୍ରଥିତାଶ୍ଚୈଵ ନିପେତୁଃ କୁଣପାଶନାଃ। ରୁଧିରାର୍ଦ୍ରୋ ମହାନ୍ ଶ୍ଵେତଃ କବନ୍ଧଃ ପତିତୋ ଭୁଵି
ଧ୍ୱଜର ଶିରା ଉପରେ ମାଂସ ଓ ପାଥର ଗଠିଆ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା; ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ବଡ଼ ଧଳା କଟାମୁଣ୍ଡ ଦେହ ଭୂମିରେ ଝରିପଡ଼ିଲା।