ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ସୁପର୍ଣଃ ଶୀଘ୍ରଵିକ୍ରମଃ। ରାମଂ ଚ ନୀରୁଜଂ କୃତ୍ଵା ମଧ୍ଯେ ତେଷାଂ ଵନୌକସାମ୍
ଏଭଳି କହି, ତୁରନ୍ତ ଗତିଶୀଳ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ସେଠାରେ ଥିବା ବନବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ବେଦନ କଲେ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ସୁପର୍ଣଃ ପଵନୋ ଯଥା
ତାପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପବନ ପରି ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନୀରୁଜୌ ରାଘଵୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋ ଵାନରଯୂଥପାଃ। ସିଂହନାଦଂ ତଦା ନେଦୁର୍ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଦୁଧୁଵୁଶ୍ଚ ତେ
ରାଘବଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ନିର୍ବେଦନ ଦେଖି, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଛ ହଲାଇଲେ।
ତତୋ ଭେରୀଃ ସମାଜଘ୍ନୁର୍ମୃଦଙ୍ଗାଂଶ୍ଚାପ୍ଯଵାଦଯନ୍। ଦଧ୍ମୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କ୍ଷ୍ଵେଲନ୍ତ୍ଯପି ଯଥାପୁରମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଢୋଳ ବଜାଇଲେ, ମୃଦଙ୍ଗ ମାଡ଼ିଲେ, ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ ଓ ପୂର୍ବବତ୍ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ।
ଅପରେ ସ୍ଫୋଟ୍ଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଵାନରା ନଗଯୋଧିନଃ। ଦ୍ରୁମାନୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଵିଵିଧାଂସ୍ତସ୍ଥୁଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ବାନରମାନେ, ପାହାଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଉଖାଡ଼ି ଶତ-ଶହ ଦଳରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଵିସୃଜନ୍ତୋ ମହାନାଦାଂସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ତୋ ନିଶାଚରାନ୍। ଲଙ୍କାଦ୍ଵାରାଣ୍ଯୁପାଜଗ୍ମୁର୍ଯୋଦ୍ଧୁକାମାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାର କରି, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ତେଷାଂ ସୁଭୀମସ୍ତୁମୁଲୋ ନିନାଦୋ ବଭୂଵ ଶାଖାମୃଗଯୂଥପାନାମ୍। କ୍ଷଯେ ନିଦାଘସ୍ଯ ଯଥା ଘନାନାଂ ନାଦଃ ସୁଭୀମୋ ନଦତାଂ ନିଶୀଥେ
ସେଇ ବାନର ନାୟକମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଓ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଶେଷରେ ଆଧିରାତିରେ ବଜ୍ରପାତ ହେଉଥିବା ମେଘର ଶବ୍ଦ ପରି ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା।
thumb|ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଏଠିରେ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଏକାବନ୍ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତେଷାଂ ତୁ ତୁମୁଲଂ ଶବ୍ଦଂ ଵାନରାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍। ନର୍ଦତାଂ ରାକ୍ଷସୈଃ ସାର୍ଧଂ ତଦା ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଵଣଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରବଳ ବାନରମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାସାଥି ହୁଙ୍କାର କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ରାବଣ ଶୁଣିଲେ।
ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ନିନଦଂ ଭୃଶମ୍। ସଚିଵାନାଂ ତତସ୍ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ଗଭୀର ଓ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ।
ଯଥାସୌ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ଵାନରାଣାମୁପସ୍ଥିତଃ। ବହୂନାଂ ସୁମହାନ୍ ନାଦୋ ମେଘାନାମିଵ ଗର୍ଜତାମ୍
ଯେପରି ବହୁତ ଖୁସି ଥିବା ବାନରମାନେ ଏକଠି ହେଲେ, ସେପରି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଉଠିଛି।
ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ମହତୀ ପ୍ରୀତିରେତେଷାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ତଥାହି ଵିପୁଲୈର୍ନାଦୈଶ୍ଚୁକ୍ଷୁଭେ ଲଵଣାର୍ଣଵଃ
ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାରରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତୌ ତୁ ବଦ୍ଧୌ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ଅଯଂ ଚ ସୁମହାନ୍ ନାଦଃ ଶଙ୍କାଂ ଜନଯତୀଵ ମେ
ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ଏହି ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମାଉଛି।
ଏଵଂ ଚ ଵଚନଂ ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଉଵାଚ ନୈର୍ଋତାଂସ୍ତତ୍ର ସମୀପପରିଵର୍ତିନଃ
ଏପରି କଥା କହି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ନିକଟରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
ଜ୍ଞାଯତାଂ ତୂର୍ଣମେତେଷାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଵନୌକସାମ୍। ଶୋକକାଲେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ହର୍ଷକାରଣମୁତ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖର ସମୟରେ ଏହି ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ ହେଉଛି, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଜାଣି ଆଣ।
ତଥୋକ୍ତାସ୍ତେ ସୁସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ରାକାରମଧିରୁହ୍ଯ ଚ। ଦଦୃଶୁଃ ପାଲିତାଂ ସେନାଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା
ଏପରି ଆଦେଶ ମିଳି, ସେମାନେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତୌ ଚ ମୁକ୍ତୌ ସୁଘୋରେଣ ଶରବନ୍ଧେନ ରାଘଵୌ। ସମୁତ୍ଥିତୌ ମହାଭାଗୌ ଵିଷେଦୁଃ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ
ଏବଂ ରଘୁବଂଶର ଦୁଇ ମହାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ବାଣବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଠିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିରାଶ ହେଲେ।
ସଂତ୍ରସ୍ତହୃଦଯାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାକାରାଦଵରୁହ୍ଯ ତେ। ଵିଵର୍ଣା ରାକ୍ଷସା ଘୋରା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମୁପସ୍ଥିତାଃ
ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟରେ, ପ୍ରାକାରରୁ ଅବତରି, ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇ ତାଙ୍କର ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତଦପ୍ରିଯଂ ଦୀନମୁଖା ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଯଥାଵଦ୍ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦାଃ
ମୁହଁ ଅବସାଦ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅପ୍ରିୟ ଖବର ସଠିକ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।
ଯୌ ତାଵିନ୍ଦ୍ରଜିତା ଯୁଦ୍ଧେ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ନିବଦ୍ଧୌ ଶରବନ୍ଧେନ ନିଷ୍ପ୍ରକମ୍ପଭୁଜୌ କୃତୌ
ଯେଉଁ ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣର ଜାଲରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଚଳ ହସ୍ତରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଵିମୁକ୍ତୌ ଶରବନ୍ଧେନ ଦୃଶ୍ଯେତେ ତୌ ରଣାଜିରେ। ପାଶାନିଵ ଗଜୌ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଗଜେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମୌ
ଏବେ ସେମାନେ ବାଣବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଗଜପାଶ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ପରି, ଗଜେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରତାପଶାଳୀ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତେଷାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଚିନ୍ତାଶୋକସମାକ୍ରାନ୍ତୋ ଵିଵର୍ଣଵଦନୋଽଭଵତ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସପତି ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଗଲା।
ଘୋରୈର୍ଦତ୍ତଵରୈର୍ବଦ୍ଧୌ ଶରୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ। ଅମୋଘୈଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶୈଃ ପ୍ରମଥ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିତା ଯୁଧି
ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଦୟାଳୁ ଦେବତାମାନେ ଦେଇଥିବା ବରର ଫଳ ଥିଲା, ଏହି ବାଣଗୁଡିକ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତଦସ୍ତ୍ରବନ୍ଧମାସାଦ୍ଯ ଯଦି ମୁକ୍ତୌ ରିପୂ ମମ। ସଂଶଯସ୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵମନୁପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ବଲମ୍
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ବନ୍ଧନକୁ ଦେଖି, ଯଦି ଏବେ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ଅଛି।
ନିଷ୍ଫଲାଃ ଖଲୁ ସଂଵୃତ୍ତାଃ ଶରାଃ ପାଵକତେଜସଃ। ଆଦତ୍ତଂ ଯୈସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମେ ରିପୂଣାଂ ଜୀଵିତଂ ମମ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣଗୁଡିକ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଜୀବନ ନେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଏବେ ଅଫଳ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନୁରଗୋ ଯଥା। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଂ ନାମ ରାକ୍ଷସମ୍
ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ, ସାପ ପରି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବଲେନ ମହତା ଯୁକ୍ତୋ ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମଵିକ୍ରମ। ତ୍ଵଂ ଵଧାଯାଶୁ ନିର୍ଯାହି ରାମସ୍ଯ ସହ ଵାନରୈଃ
ତୁମେ ବଡ଼ ସେନାବଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ରାମ ଓ ବାନରମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ବଧ କର।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଧୀମତା। ପରିକ୍ରମ୍ଯ ତତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନିର୍ଜଗାମ ନୃପାଲଯାତ୍
ଏପରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ସେଉଁଠି ଚାରିପଟେ ଘୁଞ୍ଚି ଶୀଘ୍ର ରାଜପାଳ ଭବନରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଅଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ତଦ୍ ଦ୍ଵାରଂ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷମୁଵାଚ ହ। ତ୍ଵରଯସ୍ଵ ବଲଂ ଶୀଘ୍ରଂ କିଂ ଚିରେଣ ଯୁଯୁତ୍ସତଃ
ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି, ସେ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସେନାକୁ ଶୀଘ୍ର ତୟାରି କର; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ଥିଲେ ଆଉ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?'
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ବଲାନୁଗଃ। ବଲମୁଦ୍ଯୋଜଯାମାସ ରାଵଣସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଭୃଶମ୍
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେନାପତି ତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହକୁ ଅନୁସରି, ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେନାକୁ ଜୋରଦାର ଭାବେ ତୟାରି କଲେ।