ନେମଂ ମୋକ୍ଷଯିତୁଂ ଶକ୍ତାଃ ଶରବନ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ମାଯାବଲାଦିନ୍ଦ୍ରଜିତା ନିର୍ମିତଂ କ୍ରୂରକର୍ମଣା
—ଏହି ଭୟଙ୍କର ନାଗବନ୍ଧନକୁ ଛାଡ଼ାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କର ମାୟା ଓ କୁକର୍ମରେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।
ଏତେ ନାଗାଃ କାଦ୍ରଵେଯାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ। ରକ୍ଷୋମାଯାପ୍ରଭାଵେଣ ଶରଭୂତାସ୍ତ୍ଵଦାଶ୍ରଯାଃ
ଏହି ସର୍ପମାନେ କାଦ୍ରୁର ସନ୍ତାନ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଁତ ଓ ବିଷରେ ଭରିଥିବା। ରାକ୍ଷସ ମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଏମାନେ ଶରର ଆକାର ନେଇଛନ୍ତି ଓ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି।
ଇମଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ତ୍ଵରମାଣୋଽହମାଗତଃ। ସହସୈଵାଵଯୋଃ ସ୍ନେହାତ୍ ସଖିତ୍ଵମନୁପାଲଯନ୍
ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ମୁଁ ଦୁହେଁଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରୁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ବନ୍ଧୁ ଭାବ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ।
ମୋକ୍ଷିତୌ ଚ ମହାଘୋରାଦସ୍ମାତ୍ ସାଯକବନ୍ଧନାତ୍। ଅପ୍ରମାଦଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ନିତ୍ଯମେଵ ହି
ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶରବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲ। କିନ୍ତୁ ସଦା ସଚେତନ ରହିବା ଦରକାର।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ସଂଗ୍ରାମେ କୂଟଯୋଧିନଃ। ଶୂରାଣାଂ ଶୁଦ୍ଧଭାଵାନାଂ ଭଵତାମାର୍ଜଵଂ ବଲମ୍
ସବୁ ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱଭାବତଃ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚତୁର ଓ ଚାଳାକ। ତୁମେ ଶୂର ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଏହି ସରଳତା ହିଁ ତୁମର ଶକ୍ତି।
ତନ୍ନ ଵିଶ୍ଵସନୀଯଂ ଵୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ରଣାଜିରେ। ଏତେନୈଵୋପମାନେନ ନିତ୍ଯଂ ଜିହ୍ମା ହି ରାକ୍ଷସାଃ
ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଚାଳାକ ଓ ଟେଢ଼ା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ରାମଂ ସୁପର୍ଣଃ ସ ମହାବଲଃ। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧମାପ୍ରଷ୍ଟୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ରାମଙ୍କୁ ଆଦରରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ସଖେ ରାଘଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରିପୂଣାମପି ଵତ୍ସଲ। ଅଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାସୁଖମ୍
ମୋ ବନ୍ଧୁ ରାଘବ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନେ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦୟାଳୁ, ମୁଁ ତୁମର ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛି; ମୁଁ ଆପଣ ଇଚ୍ଛାରେ ଯିବି।
ନ ଚ କୌତୂହଲଂ କାର୍ଯଂ ସଖିତ୍ଵଂ ପ୍ରତି ରାଘଵ। କୃତକର୍ମା ରଣେ ଵୀର ସଖିତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଵେତ୍ସ୍ଯସି
ରାଘବ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ନେଇ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବନ୍ଧୁର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି, ତୁମେ ଏହି ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ସ୍ମରଣ କରିବ।
ବାଲଵୃଦ୍ଧାଵଶେଷାଂ ତୁ ଲଙ୍କାଂ କୃତ୍ଵା ଶରୋର୍ମିଭିଃ। ରାଵଣଂ ତୁ ରିପୁଂ ହତ୍ଵା ସୀତାଂ ତ୍ଵମୁପଲପ୍ସ୍ଯସେ
ତୁମେ ଶରର ତରଙ୍ଗରେ ଲଙ୍କାକୁ ବାଳକ ଓ ବୃଦ୍ଧ ବାଉଁଚି ରଖି ଦେବ; ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନି ପାଇବ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ସୁପର୍ଣଃ ଶୀଘ୍ରଵିକ୍ରମଃ। ରାମଂ ଚ ନୀରୁଜଂ କୃତ୍ଵା ମଧ୍ଯେ ତେଷାଂ ଵନୌକସାମ୍
ଏଭଳି କହି, ତୁରନ୍ତ ଗତିଶୀଳ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ସେଠାରେ ଥିବା ବନବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ବେଦନ କଲେ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ସୁପର୍ଣଃ ପଵନୋ ଯଥା
ତାପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପବନ ପରି ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନୀରୁଜୌ ରାଘଵୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋ ଵାନରଯୂଥପାଃ। ସିଂହନାଦଂ ତଦା ନେଦୁର୍ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଦୁଧୁଵୁଶ୍ଚ ତେ
ରାଘବଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ନିର୍ବେଦନ ଦେଖି, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଛ ହଲାଇଲେ।
ତତୋ ଭେରୀଃ ସମାଜଘ୍ନୁର୍ମୃଦଙ୍ଗାଂଶ୍ଚାପ୍ଯଵାଦଯନ୍। ଦଧ୍ମୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କ୍ଷ୍ଵେଲନ୍ତ୍ଯପି ଯଥାପୁରମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଢୋଳ ବଜାଇଲେ, ମୃଦଙ୍ଗ ମାଡ଼ିଲେ, ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ ଓ ପୂର୍ବବତ୍ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ।
ଅପରେ ସ୍ଫୋଟ୍ଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଵାନରା ନଗଯୋଧିନଃ। ଦ୍ରୁମାନୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଵିଵିଧାଂସ୍ତସ୍ଥୁଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ବାନରମାନେ, ପାହାଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଉଖାଡ଼ି ଶତ-ଶହ ଦଳରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଵିସୃଜନ୍ତୋ ମହାନାଦାଂସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ତୋ ନିଶାଚରାନ୍। ଲଙ୍କାଦ୍ଵାରାଣ୍ଯୁପାଜଗ୍ମୁର୍ଯୋଦ୍ଧୁକାମାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାର କରି, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ତେଷାଂ ସୁଭୀମସ୍ତୁମୁଲୋ ନିନାଦୋ ବଭୂଵ ଶାଖାମୃଗଯୂଥପାନାମ୍। କ୍ଷଯେ ନିଦାଘସ୍ଯ ଯଥା ଘନାନାଂ ନାଦଃ ସୁଭୀମୋ ନଦତାଂ ନିଶୀଥେ
ସେଇ ବାନର ନାୟକମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଓ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଶେଷରେ ଆଧିରାତିରେ ବଜ୍ରପାତ ହେଉଥିବା ମେଘର ଶବ୍ଦ ପରି ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା।
thumb|ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଏଠିରେ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଏକାବନ୍ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତେଷାଂ ତୁ ତୁମୁଲଂ ଶବ୍ଦଂ ଵାନରାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍। ନର୍ଦତାଂ ରାକ୍ଷସୈଃ ସାର୍ଧଂ ତଦା ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଵଣଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରବଳ ବାନରମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାସାଥି ହୁଙ୍କାର କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ରାବଣ ଶୁଣିଲେ।
ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ନିନଦଂ ଭୃଶମ୍। ସଚିଵାନାଂ ତତସ୍ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ଗଭୀର ଓ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ।
ଯଥାସୌ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ଵାନରାଣାମୁପସ୍ଥିତଃ। ବହୂନାଂ ସୁମହାନ୍ ନାଦୋ ମେଘାନାମିଵ ଗର୍ଜତାମ୍
ଯେପରି ବହୁତ ଖୁସି ଥିବା ବାନରମାନେ ଏକଠି ହେଲେ, ସେପରି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଉଠିଛି।
ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ମହତୀ ପ୍ରୀତିରେତେଷାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ତଥାହି ଵିପୁଲୈର୍ନାଦୈଶ୍ଚୁକ୍ଷୁଭେ ଲଵଣାର୍ଣଵଃ
ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାରରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତୌ ତୁ ବଦ୍ଧୌ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ଅଯଂ ଚ ସୁମହାନ୍ ନାଦଃ ଶଙ୍କାଂ ଜନଯତୀଵ ମେ
ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ଏହି ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମାଉଛି।
ଏଵଂ ଚ ଵଚନଂ ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଉଵାଚ ନୈର୍ଋତାଂସ୍ତତ୍ର ସମୀପପରିଵର୍ତିନଃ
ଏପରି କଥା କହି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ନିକଟରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
ଜ୍ଞାଯତାଂ ତୂର୍ଣମେତେଷାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଵନୌକସାମ୍। ଶୋକକାଲେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ହର୍ଷକାରଣମୁତ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖର ସମୟରେ ଏହି ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ ହେଉଛି, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଜାଣି ଆଣ।
ତଥୋକ୍ତାସ୍ତେ ସୁସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ରାକାରମଧିରୁହ୍ଯ ଚ। ଦଦୃଶୁଃ ପାଲିତାଂ ସେନାଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା
ଏପରି ଆଦେଶ ମିଳି, ସେମାନେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତୌ ଚ ମୁକ୍ତୌ ସୁଘୋରେଣ ଶରବନ୍ଧେନ ରାଘଵୌ। ସମୁତ୍ଥିତୌ ମହାଭାଗୌ ଵିଷେଦୁଃ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ
ଏବଂ ରଘୁବଂଶର ଦୁଇ ମହାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ବାଣବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଠିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିରାଶ ହେଲେ।
ସଂତ୍ରସ୍ତହୃଦଯାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାକାରାଦଵରୁହ୍ଯ ତେ। ଵିଵର୍ଣା ରାକ୍ଷସା ଘୋରା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମୁପସ୍ଥିତାଃ
ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟରେ, ପ୍ରାକାରରୁ ଅବତରି, ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇ ତାଙ୍କର ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତଦପ୍ରିଯଂ ଦୀନମୁଖା ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଯଥାଵଦ୍ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦାଃ
ମୁହଁ ଅବସାଦ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅପ୍ରିୟ ଖବର ସଠିକ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।
ଯୌ ତାଵିନ୍ଦ୍ରଜିତା ଯୁଦ୍ଧେ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ନିବଦ୍ଧୌ ଶରବନ୍ଧେନ ନିଷ୍ପ୍ରକମ୍ପଭୁଜୌ କୃତୌ
ଯେଉଁ ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣର ଜାଲରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଚଳ ହସ୍ତରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲେ।