ଵିଭୀଷଣଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରଭୀଷଣମ୍। ଋକ୍ଷରାଜଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସମୀପସ୍ଥମୁଵାଚ ହ
ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଓ ବନରାମାନେ ଯାହାକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଭାଲୁକାରାଜାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଭୀଷଣୋଽଯଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ଦ୍ରଵନ୍ତ୍ଯାଯତସଂତ୍ରାସା ରାଵଣାତ୍ମଜଶଙ୍କଯା
ଏହି ବିଭୀଷଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବନରମାନେ ବଡ଼ ଭୟରେ ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି ଭାବୁଛନ୍ତି।
ଶୀଘ୍ରମେତାନ୍ ସୁସଂତ୍ରସ୍ତାନ୍ ବହୁଧା ଵିପ୍ରଧାଵିତାନ୍। ପର୍ଯଵସ୍ଥାପଯାଖ୍ଯାହି ଵିଭୀଷଣମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଭୟଭୀତ ଓ ଏଦିଗେ ସେଦିଗେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ବନରମାନେ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆଣ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଦେ ବିଭୀଷଣ ଆସିଛନ୍ତି।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଜାମ୍ବଵାନୃକ୍ଷପାର୍ଥିଵଃ। ଵାନରାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ପ୍ରଧାଵତଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାଲୁକାରାଜ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଭାଗିଯାଉଥିବା ବନରମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ପୁନି ଏକଠା କଲେ।
ତେ ନିଵୃତ୍ତାଃ ପୁନଃ ସର୍ଵେ ଵାନରାସ୍ତ୍ଯକ୍ତସାଧ୍ଵସାଃ। ଋକ୍ଷରାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଭୀଷଣମ୍
ଭାଲୁକାରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଫେରି ଆସିଲେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ରାମସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗାତ୍ରଂ ଶରୈଶ୍ଚିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ବଭୂଵ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଦା
କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ଦେହ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୟଭିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଜଲକ୍ଲିନ୍ନେନ ହସ୍ତେନ ତଯୋର୍ନେତ୍ରେ ଵିମୃଜ୍ଯ ଚ। ଶୋକସମ୍ପୀଡିତମନା ରୁରୋଦ ଵିଲଲାପ ଚ
ପାଣିରେ ଭିଜା ହାତରେ ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଆଖି ପୁଞ୍ଜିଦେଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ମନେ ହେଉଥିବା ବିଭୀଷଣ କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ବିଳାପ କଲେ।
ଇମୌ ତୌ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନୌ ଵିକ୍ରାନ୍ତୌ ପ୍ରିଯସଂଯୁଗୌ। ଇମାମଵସ୍ଥାଂ ଗମିତୌ ରାକ୍ଷସୈଃ କୂଟଯୋଧିଭିଃ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଶୂର ଓ ବିର ଯୋଧା, ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଚତୁର ରାକ୍ଷସମାନେ ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି।
ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରେଣ ଚୈତେନ ଦୁଷ୍ପୁତ୍ରେଣ ଦୁରାତ୍ମନା। ରାକ୍ଷସ୍ଯା ଜିହ୍ମଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵଞ୍ଚିତାଵୃଜୁଵିକ୍ରମୌ
ଏହି ଭାଇର ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଖରାପ ମନିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଟେଢ଼ା ଚିନ୍ତାରେ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ସଠିକ୍ ଓ ବିର ନାୟକ ଠକାଯାଇଛନ୍ତି।
ଶରୈରିମାଵଲଂ ଵିଦ୍ଧୌ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତୌ। ଵସୁଧାଯାମିମୌ ସୁପ୍ତୌ ଦୃଶ୍ଯେତେ ଶଲ୍ଯକାଵିଵ
ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମାଟିରେ ଶୁଇଅଛନ୍ତି, ମନେ ହେଉଛି ଯେମିତି ଦୁଇଟି ମହା ହାତୀ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି।
ଯଯୋର୍ଵୀର୍ଯମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କାଙ୍କ୍ଷିତା ମଯା। ତାଵିମୌ ଦେହନାଶାଯ ପ୍ରସୁପ୍ତୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ
ଏମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ମୁଁ ନିରାପତ୍ତା ଆଶା କରିଥିଲି; ଏବେ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଶୁଇଅଛନ୍ତି।
ଜୀଵନ୍ନଦ୍ଯ ଵିପନ୍ନୋଽସ୍ମି ନଷ୍ଟରାଜ୍ଯମନୋରଥଃ। ପ୍ରାପ୍ତପ୍ରତିଜ୍ଞଶ୍ଚ ରିପୁଃ ସକାମୋ ରାଵଣଃ କୃତଃ
ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥିଲି ମଧ୍ୟ, ଏବେ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା—ମୋ ରାଜ୍ୟର ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହେଲା; ଶତ୍ରୁ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଜିତିଗଲେ।
ଏଵଂ ଵିଲପମାନଂ ତଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵିଭୀଷଣମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନୋ ହରିରାଜୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ଏପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସୁଗ୍ରୀବ, ଶୂର ଓ ଦୟାଳୁ ବନରାଜ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ:
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲଙ୍କାଯାଂ ନେହ ସଂଶଯଃ। ରାଵଣଃ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ସ୍ଵକାମଂ ନେହ ଲପ୍ସ୍ଯତେ
ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା ବିଭୀଷଣ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଲଙ୍କାର ରାଜ୍ୟ ପାଇବ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଗରୁଡାଧିଷ୍ଠିତାଵେତାଵୁଭୌ ରାଘଵଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୋହଂ ଵଧିଷ୍ଯେତେ ସଗଣଂ ରାଵଣଂ ରଣେ
ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋହ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମାରିଦେବେ।
ତମେଵଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ତୁ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତୁ ରାକ୍ଷସମ୍। ସୁଷେଣଂ ଶ୍ଵଶୁରଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତମୁଵାଚ ହ
ଏଭଳି ଭଳି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ସୁଷେଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ପାଖରେ ଥିଲେ, କହିଲେ:
ସହ ଶୂରୈର୍ହରିଗଣୈର୍ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞାଵରିଂଦମୌ। ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଭ୍ରାତରୌ ଗୃହ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ଜେଉଁ ଶୂର ବନରମାନେ ପୁନି ସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସହିତ ତୁମେ ଯାଅ, ଏବଂ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଆଣ।
ଅହଂ ତୁ ରାଵଣଂ ହତ୍ଵା ସପୁତ୍ରଂ ସହବାନ୍ଧଵମ୍। ମୈଥିଲୀମାନଯିଷ୍ଯାମି ଶକ୍ରୋ ନଷ୍ଟାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍
ମୁଁ ତ ରାବଣ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପରିବାରକୁ ମାରି, ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିଦେବି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ହରାଇଥିବା ମହିମାକୁ ପୁନି ପାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୁଷେଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଦେଵାସୁରଂ ମହାଯୁଦ୍ଧମନୁଭୂତଂ ପୁରାତନମ୍
ବାନରରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସୁଷେଣ କହିଲେ, "ପୁରୁଣା ଦିନରେ ମୁଁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଥିଲି।"
ତଦା ସ୍ମ ଦାନଵା ଦେଵାନ୍ ଶରସଂସ୍ପର୍ଶକୋଵିଦାନ୍। ନିଜଘ୍ନୁଃ ଶସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷଶ୍ଛାଦଯନ୍ତୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସେତିବେଳେ ଦାନବମାନେ ବାରମ୍ବାର ଶସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି, ପୁନିପୁନି ପ୍ରହାର କରିଥିଲେ।
ତାନାର୍ତାନ୍ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞାଂଶ୍ଚ ଗତାସୂଂଶ୍ଚ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଵିଦ୍ଯାଭିର୍ମନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତାଭିରୋଷଧୀଭିଶ୍ଚିକିତ୍ସତି
ସେହି ସମୟରେ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ଅଚେତନ ଓ ମୃତ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିଲେ।
ତାନ୍ଯୌଷଧାନ୍ଯାନଯିତୁଂ କ୍ଷୀରୋଦଂ ଯାନ୍ତୁ ସାଗରମ୍। ଜଵେନ ଵାନରାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ସମ୍ପାତିପନସାଦଯଃ
ସମ୍ପାତି, ପନସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ବାନରମାନେ ଶୀଘ୍ର କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଯାଇ, ସେଠାରୁ ଆଉଷଧ ଆଣନ୍ତୁ।
ହରଯସ୍ତୁ ଵିଜାନନ୍ତି ପାର୍ଵତୀ ତେ ମହୌଷଧୀ। ସଂଜୀଵକରଣୀଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଵିଶଲ୍ଯାଂ ଦେଵନିର୍ମିତାମ୍
ବାନରମାନେ ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ମହାଉଷଧି—ଦିବ୍ୟ ସଂଜୀବନୀ ଓ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ବିଶଳ୍ୟା—କୁ ଜାଣନ୍ତି।
ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ନାମ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କ୍ଷୀରୋଦେ ସାଗରୋତ୍ତମେ। ଅମୃତଂ ଯତ୍ର ମଥିତଂ ତତ୍ର ତେ ପରମୌଷଧୀ
ସେଠାରେ, ଉତ୍ତମ କ୍ଷୀରସାଗରରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଦ୍ରୋଣ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକଥା ସମୟରେ ଅମୃତ ମଥାଯାଇଥିଲା; ସେଠାରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧି ମିଳିବ।
ତୌ ତତ୍ର ଵିହିତୌ ଦେଵୈଃ ପର୍ଵତୌ ତୌ ମହୋଦଧୌ। ଅଯଂ ଵାଯୁସୁତୋ ରାଜନ୍ ହନୂମାଂସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛତୁ
ସେଇ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼କୁ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଥିଲେ; ଏହିବେଳେ, ରାଜା, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ସେଠାକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵାଯୁର୍ମେଘାଶ୍ଚାପି ସଵିଦ୍ଯୁତଃ। ପର୍ଯସ୍ଯ ସାଗରେ ତୋଯଂ କମ୍ପଯନ୍ନିଵ ପର୍ଵତାନ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବାୟୁ ଓ ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘମାନେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ବେଗରେ ବହି, ପାହାଡ଼କୁ ହଲାଇଦେଉଥିବା ପରି ଜଳକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲେ।
ମହତା ପକ୍ଷଵାତେନ ସର୍ଵଦ୍ଵୀପମହାଦ୍ରୁମାଃ। ନିପେତୁର୍ଭଗ୍ନଵିଟପାଃ ସଲିଲେ ଲଵଣାମ୍ଭସି
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପକ୍ଷବାତରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପର ମହାବୃକ୍ଷମାନେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଡାଲି ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଲବଣପୁରା ଜଳରେ ଲୁହିଯାଉଥିଲେ।
ଅଭଵନ୍ ପନ୍ନଗାସ୍ତ୍ରସ୍ତା ଭୋଗିନସ୍ତତ୍ରଵାସିନଃ। ଶୀଘ୍ରଂ ସର୍ଵାଣି ଯାଦାଂସି ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ଲଵଣାର୍ଣଵମ୍
ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ସର୍ପମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ; ସମସ୍ତ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଲବଣ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତାଦ୍ ଗରୁଡଂ ଵୈନତେଯଂ ମହାବଲମ୍। ଵାନରା ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍
ତାପରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ବିନତାନନ୍ଦନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ଼, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାଗାସ୍ତେ ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। ଯୈସ୍ତୁ ତୌ ପୁରୁଷୌ ବଦ୍ଧୌ ଶରଭୂତୈର୍ମହାବଲୈଃ
ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେଠାର ସର୍ପମାନେ ଚାରିପାଖକୁ ପଳାଇଗଲେ; ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗବାଣରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ—