ଅସ୍ମିନ୍ ମୁହୂର୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ରତିଯାତୁମିତୋଽର୍ହସି। ମତ୍ଵା ହୀନଂ ମଯା ରାଜନ୍ ରାଵଣୋଽଭିଭଵିଷ୍ଯତି
ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଏଠାରୁ ଫେରିଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ମୁଁ ହାରିଗଲି ବୋଲି ଭାବି, ରାବଣ ତୁମକୁ ଜିତିନେବ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ତୁ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସସୈନ୍ଯଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ସାଗରଂ ତର ସୁଗ୍ରୀଵ ନୀଲେନ ଚ ନଲେନ ଚ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ସହାୟକମାନେ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବ, ନୀଳ ଓ ନଳ ସହିତ ସାଗର ପାର କର।
କୃତଂ ହି ସୁମହତ୍କର୍ମ ଯଦନ୍ଯୈର୍ଦୁଷ୍କରଂ ରଣେ। ଋକ୍ଷରାଜେନ ତୁଷ୍ଯାମି ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲାଧିପେନ ଚ
ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ବନରାଜ ଓ ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉଛି।
ଅଙ୍ଗଦେନ କୃତଂ କର୍ମ ମୈନ୍ଦେନ ଦ୍ଵିଵିଦେନ ଚ। ଯୁଦ୍ଧଂ କେସରିଣା ସଂଖ୍ଯେ ଘୋରଂ ସମ୍ପାତିନା କୃତମ୍
ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ କେଶରୀ ଓ ସମ୍ପାତି ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେୟସ୍କର।
ଗଵଯେନ ଗଵାକ୍ଷେଣ ଶରଭେଣ ଗଜେନ ଚ। ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ହରିଭିର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମଦର୍ଥେ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତୈଃ
ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଶରଭ, ଗଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନରମାନେ ମୋ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।
ନ ଚାତିକ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ଦୈଵଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ମାନୁଷୈଃ। ଯତ୍ତୁ ଶକ୍ଯଂ ଵଯସ୍ଯେନ ସୁହୃଦା ଵା ପରଂ ମମ
ସୁଗ୍ରୀବ, ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟାରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଜିତିପାରିବା ଯାଏଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ମୋ ପାଇଁ ଯେତେକି ବନ୍ଧୁ ଓ ସହଯୋଗୀ କରିପାରିଥାନ୍ତି, ସେସବୁ କରାଯାଇଛି।
କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଭଵତା ଧର୍ମଭୀରୁଣା। ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତମିଦଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭଳି, ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଏହି ବନ୍ଧୁତ୍ବର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତୁମେ ଓ ବାନରମାନେ ପୂରଣ କରିଛ।
ଅନୁଜ୍ଞାତା ମଯା ସର୍ଵେ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହଥ। ଶୁଶ୍ରୁଵୁସ୍ତସ୍ଯ ଯେ ସର୍ଵେ ଵାନରାଃ ପରିଦେଵିତମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲି; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ଯାଇପାର। ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଵର୍ତଯାଂଚକ୍ରିରେଽଶ୍ରୂଣି ନେତ୍ରୈଃ କୃଷ୍ଣେତରେକ୍ଷଣାଃ
ସେମାନଙ୍କର କଳା ଓ ରକ୍ତିମ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହିଲା।
ତତଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯନୀକାନି ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣଃ। ଆଜଗାମ ଗଦାପାଣିସ୍ତ୍ଵରିତଂ ଯତ୍ର ରାଘଵଃ
ତାପରେ, ଭୀଷଣ ଗଦା ଧରିଥିବା ବିଭୀଷଣ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ରଖି, ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଯାନ୍ତଂ ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍। ଵାନରା ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ରାଵଣିମ୍
କଳି ମେଘ ଭଳି କଳା ଦେହ ଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦୃତ ଚାଲିଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନର ଭାବିଲେ ଯେ ଏହା ରାବଣ, ଏବଂ ସେମାନେ ପଳାଇଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଉଣଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଅଥୋଵାଚ ମହାତେଜା ହରିରାଜୋ ମହାବଲଃ। କିମିଯଂ ଵ୍ଯଥିତା ସେନା ମୂଢଵାତେଵ ନୌର୍ଜଲେ
ତେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ବାନରରାଜ କହିଲେ: "ଏହି ସେନା କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ, ଜଣେ ନାଉକା ଜଳରେ ଭ୍ରମି ଯାଇଥିବା ଭଳି?"
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲିପୁତ୍ରୋଽଙ୍ଗଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ନ ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାରଥମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ: "ତୁମେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେହି ମହାବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଦେଖୁନାହାଁ କି?"
ଶରଜାଲାଚିତୌ ଵୀରାଵୁଭୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ଶରତଲ୍ପେ ମହାତ୍ମାନୌ ଶଯାନୌ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ
ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଶୂଳରେ ଢାକାଯାଇଛନ୍ତି, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୁତ୍ରମଙ୍ଗଦମ୍। ନାନିମିତ୍ତମିଦଂ ମନ୍ଯେ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଯେନ ତୁ
ତାପରେ ବାନରମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଭାବେ ଏହା କୌଣସି ଅନ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଭୟରୁ ଏହା ହେଉଛି।"
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନା ହ୍ଯେତେ ତ୍ଯକ୍ତପ୍ରହରଣା ଦିଶଃ। ପଲାଯନ୍ତେଽତ୍ର ହରଯସ୍ତ୍ରାସାଦୁତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନାଃ
ଏହି ବାନରମାନେ ମୁଖ ନମାଇ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦିଶା ଦିଶାକୁ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆଖି ଭୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ନ ଲଜ୍ଜନ୍ତେ ନ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତି ପୃଷ୍ଠତଃ। ଵିପ୍ରକର୍ଷନ୍ତି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପତିତଂ ଲଙ୍ଘଯନ୍ତି ଚ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା କରୁନାହାନ୍ତି, ପଛକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି, ପଡ଼ିଥିବା ଉପରେ ଲାଘୁଛନ୍ତି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରୋ ଗଦାପାଣିର୍ଵିଭୀଷଣଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵର୍ଧଯାମାସ ରାଘଵଂ ଚ ଜଯାଶିଷା
ଏହି ସମୟରେ, ଗଦା ଧରିଥିବା ବିଭୀଷଣ ବୀର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଲେ ଓ ରାଘବଙ୍କୁ ବିଜୟାଶୀର୍ବାଦ କଲେ।
ଵିଭୀଷଣଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରଭୀଷଣମ୍। ଋକ୍ଷରାଜଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସମୀପସ୍ଥମୁଵାଚ ହ
ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଓ ବନରାମାନେ ଯାହାକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଭାଲୁକାରାଜାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଭୀଷଣୋଽଯଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ଦ୍ରଵନ୍ତ୍ଯାଯତସଂତ୍ରାସା ରାଵଣାତ୍ମଜଶଙ୍କଯା
ଏହି ବିଭୀଷଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବନରମାନେ ବଡ଼ ଭୟରେ ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି ଭାବୁଛନ୍ତି।
ଶୀଘ୍ରମେତାନ୍ ସୁସଂତ୍ରସ୍ତାନ୍ ବହୁଧା ଵିପ୍ରଧାଵିତାନ୍। ପର୍ଯଵସ୍ଥାପଯାଖ୍ଯାହି ଵିଭୀଷଣମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଭୟଭୀତ ଓ ଏଦିଗେ ସେଦିଗେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ବନରମାନେ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆଣ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଦେ ବିଭୀଷଣ ଆସିଛନ୍ତି।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଜାମ୍ବଵାନୃକ୍ଷପାର୍ଥିଵଃ। ଵାନରାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ପ୍ରଧାଵତଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାଲୁକାରାଜ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଭାଗିଯାଉଥିବା ବନରମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ପୁନି ଏକଠା କଲେ।
ତେ ନିଵୃତ୍ତାଃ ପୁନଃ ସର୍ଵେ ଵାନରାସ୍ତ୍ଯକ୍ତସାଧ୍ଵସାଃ। ଋକ୍ଷରାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଭୀଷଣମ୍
ଭାଲୁକାରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଫେରି ଆସିଲେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ରାମସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗାତ୍ରଂ ଶରୈଶ୍ଚିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ବଭୂଵ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଦା
କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ଦେହ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୟଭିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଜଲକ୍ଲିନ୍ନେନ ହସ୍ତେନ ତଯୋର୍ନେତ୍ରେ ଵିମୃଜ୍ଯ ଚ। ଶୋକସମ୍ପୀଡିତମନା ରୁରୋଦ ଵିଲଲାପ ଚ
ପାଣିରେ ଭିଜା ହାତରେ ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଆଖି ପୁଞ୍ଜିଦେଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ମନେ ହେଉଥିବା ବିଭୀଷଣ କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ବିଳାପ କଲେ।
ଇମୌ ତୌ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନୌ ଵିକ୍ରାନ୍ତୌ ପ୍ରିଯସଂଯୁଗୌ। ଇମାମଵସ୍ଥାଂ ଗମିତୌ ରାକ୍ଷସୈଃ କୂଟଯୋଧିଭିଃ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଶୂର ଓ ବିର ଯୋଧା, ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଚତୁର ରାକ୍ଷସମାନେ ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି।
ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରେଣ ଚୈତେନ ଦୁଷ୍ପୁତ୍ରେଣ ଦୁରାତ୍ମନା। ରାକ୍ଷସ୍ଯା ଜିହ୍ମଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵଞ୍ଚିତାଵୃଜୁଵିକ୍ରମୌ
ଏହି ଭାଇର ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଖରାପ ମନିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଟେଢ଼ା ଚିନ୍ତାରେ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ସଠିକ୍ ଓ ବିର ନାୟକ ଠକାଯାଇଛନ୍ତି।
ଶରୈରିମାଵଲଂ ଵିଦ୍ଧୌ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତୌ। ଵସୁଧାଯାମିମୌ ସୁପ୍ତୌ ଦୃଶ୍ଯେତେ ଶଲ୍ଯକାଵିଵ
ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମାଟିରେ ଶୁଇଅଛନ୍ତି, ମନେ ହେଉଛି ଯେମିତି ଦୁଇଟି ମହା ହାତୀ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି।