ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯଂ ସୁଵିଷଣ୍ଣଂ ମାମାଶ୍ଵାସଯସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଗତାସୁର୍ନାଦ୍ଯ ଶକ୍ତୋଽସି ମାମାର୍ତମଭିଭାଷିତୁମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ସଦା ମୋ ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିଲ, ଏବେ ତୁମେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ତୁମ ଦୁଃଖିତ ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି କହିପାରୁନାହ।
ଯେନାଦ୍ଯ ବହଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ନିହତା ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ଷିତୌ। ତସ୍ଯାମେଵାଦ୍ଯ ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ ଶେଷେ ଵିନିହତଃ ଶନୈଃ
ଏହି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ଶୂର ତୁମେ, ଏବେ ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଛ।
ଶଯାନଃ ଶରତଲ୍ପେଽସ୍ମିନ୍ ସଶୋଣିତପରିସ୍ରୁତଃ। ଶରଭୂତସ୍ତତୋ ଭାସି ଭାସ୍କରୋଽସ୍ତମିଵ ଵ୍ରଜନ୍
ଏହି ଶରର ଶୟ୍ୟାରେ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ତୁମେ, ଶରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛ, ଯେପରି ଅସ୍ତମିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମକୁ ଯାଉଛି।
ବାଣାଭିହତମର୍ମତ୍ଵାନ୍ନ ଶକ୍ନୋଷୀହ ଭାଷିତୁମ୍। ରୁଜା ଚାବ୍ରୁଵତୋ ଯସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟିରାଗେଣ ସୂଚ୍ଯତେ
ଶର ଆଘାତରେ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଆହତ ହେବାରୁ ଏଠି ତୁମେ କିଛି କହିପାରୁନାହ; ଯେତେବେଳେ କିଛି କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ତୁମ ଆଖିରେ ବେଦନା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ଯଥୈଵ ମାଂ ଵନଂ ଯାନ୍ତମନୁଯାତୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅହମପ୍ଯନୁଯାସ୍ଯାମି ତଥୈଵୈନଂ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ଯେପରି ତୁମେ ମୋ ସହ ବନକୁ ଯାଇଥିଲ, ସେଇପରି ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯମର ଗୃହକୁ ଯିବି।
ଇଷ୍ଟବନ୍ଧୁଜନୋ ନିତ୍ଯଂ ମାଂ ଚ ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତଃ। ଇମାମଦ୍ଯ ଗତୋଽଵସ୍ଥାଂ ମମାନାର୍ଯସ୍ଯ ଦୁର୍ନଯୈଃ
ସେ ଯିଏ ସଦା ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ମୋ ପ୍ରତି ସଦା ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ସୁରୁଷ୍ଟେନାପି ଵୀରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ନ ସଂସ୍ମରେ। ପରୁଷଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ଚାପି ଶ୍ରାଵିତଂ ତୁ କଦାଚନ
କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେବେ ମଧୁର ନୁହେଁ, ଅପ୍ରିୟ କଥା କାହାଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ମନେ ପକାଇନଥିଲେ।
ଵିସସର୍ଜୈକଵେଗେନ ପଞ୍ଚବାଣଶତାନି ଯଃ। ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵଧିକସ୍ତସ୍ମାତ୍ କାର୍ତଵୀର୍ଯାଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ସମୟରେ ଶତଶଃ ଶର ଛାଡିପାରୁଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରୈରସ୍ତ୍ରାଣି ଯୋ ହନ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ରସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ। ସୋଽଯମୁର୍ଵ୍ଯାଂ ହତଃ ଶେତେ ମହାର୍ହଶଯନୋଚିତଃ
ଯିଏ ମହାବଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନଷ୍ଟ କରିପାରୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇବା ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶୁଇଛନ୍ତି।
ତତ୍ତୁ ମିଥ୍ଯା ପ୍ରଲପ୍ତଂ ମାଂ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଯନ୍ମଯା ନ କୃତୋ ରାଜା ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵିଭୀଷଣଃ
ମୁଁ ଯେଉଁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଥିଲି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବ, କାରଣ ମୁଁ ଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେର ରାଜା କରିନଥିଲି।
ଅସ୍ମିନ୍ ମୁହୂର୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ରତିଯାତୁମିତୋଽର୍ହସି। ମତ୍ଵା ହୀନଂ ମଯା ରାଜନ୍ ରାଵଣୋଽଭିଭଵିଷ୍ଯତି
ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଏଠାରୁ ଫେରିଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ମୁଁ ହାରିଗଲି ବୋଲି ଭାବି, ରାବଣ ତୁମକୁ ଜିତିନେବ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ତୁ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସସୈନ୍ଯଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ସାଗରଂ ତର ସୁଗ୍ରୀଵ ନୀଲେନ ଚ ନଲେନ ଚ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ସହାୟକମାନେ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବ, ନୀଳ ଓ ନଳ ସହିତ ସାଗର ପାର କର।
କୃତଂ ହି ସୁମହତ୍କର୍ମ ଯଦନ୍ଯୈର୍ଦୁଷ୍କରଂ ରଣେ। ଋକ୍ଷରାଜେନ ତୁଷ୍ଯାମି ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲାଧିପେନ ଚ
ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ବନରାଜ ଓ ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉଛି।
ଅଙ୍ଗଦେନ କୃତଂ କର୍ମ ମୈନ୍ଦେନ ଦ୍ଵିଵିଦେନ ଚ। ଯୁଦ୍ଧଂ କେସରିଣା ସଂଖ୍ଯେ ଘୋରଂ ସମ୍ପାତିନା କୃତମ୍
ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ କେଶରୀ ଓ ସମ୍ପାତି ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେୟସ୍କର।
ଗଵଯେନ ଗଵାକ୍ଷେଣ ଶରଭେଣ ଗଜେନ ଚ। ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ହରିଭିର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମଦର୍ଥେ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତୈଃ
ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଶରଭ, ଗଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନରମାନେ ମୋ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।
ନ ଚାତିକ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ଦୈଵଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ମାନୁଷୈଃ। ଯତ୍ତୁ ଶକ୍ଯଂ ଵଯସ୍ଯେନ ସୁହୃଦା ଵା ପରଂ ମମ
ସୁଗ୍ରୀବ, ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟାରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଜିତିପାରିବା ଯାଏଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ମୋ ପାଇଁ ଯେତେକି ବନ୍ଧୁ ଓ ସହଯୋଗୀ କରିପାରିଥାନ୍ତି, ସେସବୁ କରାଯାଇଛି।
କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଭଵତା ଧର୍ମଭୀରୁଣା। ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତମିଦଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭଳି, ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଏହି ବନ୍ଧୁତ୍ବର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତୁମେ ଓ ବାନରମାନେ ପୂରଣ କରିଛ।
ଅନୁଜ୍ଞାତା ମଯା ସର୍ଵେ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହଥ। ଶୁଶ୍ରୁଵୁସ୍ତସ୍ଯ ଯେ ସର୍ଵେ ଵାନରାଃ ପରିଦେଵିତମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲି; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ଯାଇପାର। ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଵର୍ତଯାଂଚକ୍ରିରେଽଶ୍ରୂଣି ନେତ୍ରୈଃ କୃଷ୍ଣେତରେକ୍ଷଣାଃ
ସେମାନଙ୍କର କଳା ଓ ରକ୍ତିମ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହିଲା।
ତତଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯନୀକାନି ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣଃ। ଆଜଗାମ ଗଦାପାଣିସ୍ତ୍ଵରିତଂ ଯତ୍ର ରାଘଵଃ
ତାପରେ, ଭୀଷଣ ଗଦା ଧରିଥିବା ବିଭୀଷଣ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ରଖି, ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଯାନ୍ତଂ ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍। ଵାନରା ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ରାଵଣିମ୍
କଳି ମେଘ ଭଳି କଳା ଦେହ ଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦୃତ ଚାଲିଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନର ଭାବିଲେ ଯେ ଏହା ରାବଣ, ଏବଂ ସେମାନେ ପଳାଇଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଉଣଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଅଥୋଵାଚ ମହାତେଜା ହରିରାଜୋ ମହାବଲଃ। କିମିଯଂ ଵ୍ଯଥିତା ସେନା ମୂଢଵାତେଵ ନୌର୍ଜଲେ
ତେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ବାନରରାଜ କହିଲେ: "ଏହି ସେନା କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ, ଜଣେ ନାଉକା ଜଳରେ ଭ୍ରମି ଯାଇଥିବା ଭଳି?"
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲିପୁତ୍ରୋଽଙ୍ଗଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ନ ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାରଥମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ: "ତୁମେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେହି ମହାବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଦେଖୁନାହାଁ କି?"
ଶରଜାଲାଚିତୌ ଵୀରାଵୁଭୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ଶରତଲ୍ପେ ମହାତ୍ମାନୌ ଶଯାନୌ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ
ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଶୂଳରେ ଢାକାଯାଇଛନ୍ତି, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୁତ୍ରମଙ୍ଗଦମ୍। ନାନିମିତ୍ତମିଦଂ ମନ୍ଯେ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଯେନ ତୁ
ତାପରେ ବାନରମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଭାବେ ଏହା କୌଣସି ଅନ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଭୟରୁ ଏହା ହେଉଛି।"
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନା ହ୍ଯେତେ ତ୍ଯକ୍ତପ୍ରହରଣା ଦିଶଃ। ପଲାଯନ୍ତେଽତ୍ର ହରଯସ୍ତ୍ରାସାଦୁତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନାଃ
ଏହି ବାନରମାନେ ମୁଖ ନମାଇ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦିଶା ଦିଶାକୁ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆଖି ଭୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ନ ଲଜ୍ଜନ୍ତେ ନ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତି ପୃଷ୍ଠତଃ। ଵିପ୍ରକର୍ଷନ୍ତି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପତିତଂ ଲଙ୍ଘଯନ୍ତି ଚ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା କରୁନାହାନ୍ତି, ପଛକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି, ପଡ଼ିଥିବା ଉପରେ ଲାଘୁଛନ୍ତି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରୋ ଗଦାପାଣିର୍ଵିଭୀଷଣଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵର୍ଧଯାମାସ ରାଘଵଂ ଚ ଜଯାଶିଷା
ଏହି ସମୟରେ, ଗଦା ଧରିଥିବା ବିଭୀଷଣ ବୀର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଲେ ଓ ରାଘବଙ୍କୁ ବିଜୟାଶୀର୍ବାଦ କଲେ।