ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସ୍ଥିରତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଯୋଗାଚ୍ଚ ଶରୈଃ ସଂଦାନିତୋଽପି ସନ୍
ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧୃଢ଼ ମନ ଥିବା ରାମ, ଶରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଦୃଢତା ଓ ଶକ୍ତିରୁ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରୁ ଜାଗିଲେ।
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସରୁଧିରଂ ନିଷଣ୍ଣଂ ଗାଢମର୍ପିତମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ଦୀନଵଦନଂ ପର୍ଯଦେଵଯଦାତୁରଃ
ତାପରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇ, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ନେଇ ବସିଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ରାମ ବିଷାଦ କଲେ।
କିଂ ନୁ ମେ ସୀତଯା କାର୍ଯଂ ଲବ୍ଧଯା ଜୀଵିତେନ ଵା। ଶଯାନଂ ଯୋଽଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ଭ୍ରାତରଂ ଯୁଧି ନିର୍ଜିତମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ସୀତା କିମ୍ବା ଏହି ଜୀବନର କଣ ଉପକାର? ଯେଉଁ ଭାଇକୁ ମୁଁ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖୁଛି।
ଶକ୍ଯା ସୀତାସମା ନାରୀ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵିଚିନ୍ଵତା। ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣସମୋ ଭ୍ରାତା ସଚିଵଃ ସାମ୍ପରାଯିକଃ
ମଣିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ସମାନ ଜଣେ ନାରୀ ମିଳିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମାନ ଭାଇ, ସହଚର କିମ୍ବା ସାଥୀ ମିଳିବେ ନାହିଁ।
ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵାନରାଣାଂ ତୁ ପଶ୍ଯତାମ୍। ଯଦି ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନଃ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ବାନରମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମୋ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବି, ଯଦି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୌସଲ୍ଯାଂ ମାତରଂ କିଂ ନୁ କୈକଯୀମ୍। କଥମମ୍ବାଂ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ପୁତ୍ରଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍
ମୁଁ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ମୋ ମା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ସେଇପରି ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସା କରୁଥିବା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କିପରି ଶାନ୍ତନ କରିବି?
ଵିଵତ୍ସାଂ ଵେପମାନାଂ ଚ ଵେପନ୍ତୀଂ କୁରରୀମିଵ। କଥମାଶ୍ଵାସଯିଷ୍ଯାମି ଯଦି ଯାସ୍ଯାମି ତଂ ଵିନା
ଝିଅ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି କମ୍ପିଥିବା ସେଇ ମାଆକୁ, ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିନା ଫେରିଯିବି, କିପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇପାରିବି?
କଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭରତଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନମ୍। ମଯା ସହ ଵନଂ ଯାତୋ ଵିନା ତେନାହମାଗତଃ
ମୋ ସହ ବନକୁ ଯାଇଥିବା ଯଶସ୍ୱୀ ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିନା ଫେରିଲେ କିପରି ମୁହଁ ଦେଖେଇବି?
ଉପାଲମ୍ଭଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ସୋଢୁମମ୍ବାସୁମିତ୍ରଯା। ଇହୈଵ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ନହି ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଅଭିଯୋଗ ସହିପାରିବିନି; ଏଠିଏ ମୁଁ ମୋ ଦେହ ଛାଡିଦେବି, କାରଣ ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନି।
ଧିଙ୍ମାଂ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣମନାର୍ଯଂ ଯତ୍କୃତେ ହ୍ଯସୌ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପତିତଃ ଶେତେ ଶରତଲ୍ପେ ଗତାସୁଵତ୍
ମୋ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ କାରଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଶରର ଶୟ୍ୟାରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଶୁଇଛନ୍ତି, ଏହା ପାଇଁ ମୋ ଉପରେ ଅପବାଦ ଲାଗୁଛି।
ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯଂ ସୁଵିଷଣ୍ଣଂ ମାମାଶ୍ଵାସଯସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଗତାସୁର୍ନାଦ୍ଯ ଶକ୍ତୋଽସି ମାମାର୍ତମଭିଭାଷିତୁମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ସଦା ମୋ ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିଲ, ଏବେ ତୁମେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ତୁମ ଦୁଃଖିତ ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି କହିପାରୁନାହ।
ଯେନାଦ୍ଯ ବହଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ନିହତା ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ଷିତୌ। ତସ୍ଯାମେଵାଦ୍ଯ ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ ଶେଷେ ଵିନିହତଃ ଶନୈଃ
ଏହି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ଶୂର ତୁମେ, ଏବେ ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଛ।
ଶଯାନଃ ଶରତଲ୍ପେଽସ୍ମିନ୍ ସଶୋଣିତପରିସ୍ରୁତଃ। ଶରଭୂତସ୍ତତୋ ଭାସି ଭାସ୍କରୋଽସ୍ତମିଵ ଵ୍ରଜନ୍
ଏହି ଶରର ଶୟ୍ୟାରେ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ତୁମେ, ଶରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛ, ଯେପରି ଅସ୍ତମିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମକୁ ଯାଉଛି।
ବାଣାଭିହତମର୍ମତ୍ଵାନ୍ନ ଶକ୍ନୋଷୀହ ଭାଷିତୁମ୍। ରୁଜା ଚାବ୍ରୁଵତୋ ଯସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟିରାଗେଣ ସୂଚ୍ଯତେ
ଶର ଆଘାତରେ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଆହତ ହେବାରୁ ଏଠି ତୁମେ କିଛି କହିପାରୁନାହ; ଯେତେବେଳେ କିଛି କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ତୁମ ଆଖିରେ ବେଦନା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ଯଥୈଵ ମାଂ ଵନଂ ଯାନ୍ତମନୁଯାତୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅହମପ୍ଯନୁଯାସ୍ଯାମି ତଥୈଵୈନଂ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ଯେପରି ତୁମେ ମୋ ସହ ବନକୁ ଯାଇଥିଲ, ସେଇପରି ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯମର ଗୃହକୁ ଯିବି।
ଇଷ୍ଟବନ୍ଧୁଜନୋ ନିତ୍ଯଂ ମାଂ ଚ ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତଃ। ଇମାମଦ୍ଯ ଗତୋଽଵସ୍ଥାଂ ମମାନାର୍ଯସ୍ଯ ଦୁର୍ନଯୈଃ
ସେ ଯିଏ ସଦା ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ମୋ ପ୍ରତି ସଦା ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ସୁରୁଷ୍ଟେନାପି ଵୀରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ନ ସଂସ୍ମରେ। ପରୁଷଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ଚାପି ଶ୍ରାଵିତଂ ତୁ କଦାଚନ
କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେବେ ମଧୁର ନୁହେଁ, ଅପ୍ରିୟ କଥା କାହାଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ମନେ ପକାଇନଥିଲେ।
ଵିସସର୍ଜୈକଵେଗେନ ପଞ୍ଚବାଣଶତାନି ଯଃ। ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵଧିକସ୍ତସ୍ମାତ୍ କାର୍ତଵୀର୍ଯାଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ସମୟରେ ଶତଶଃ ଶର ଛାଡିପାରୁଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରୈରସ୍ତ୍ରାଣି ଯୋ ହନ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ରସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ। ସୋଽଯମୁର୍ଵ୍ଯାଂ ହତଃ ଶେତେ ମହାର୍ହଶଯନୋଚିତଃ
ଯିଏ ମହାବଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନଷ୍ଟ କରିପାରୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇବା ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶୁଇଛନ୍ତି।
ତତ୍ତୁ ମିଥ୍ଯା ପ୍ରଲପ୍ତଂ ମାଂ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଯନ୍ମଯା ନ କୃତୋ ରାଜା ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵିଭୀଷଣଃ
ମୁଁ ଯେଉଁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଥିଲି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବ, କାରଣ ମୁଁ ଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେର ରାଜା କରିନଥିଲି।
ଅସ୍ମିନ୍ ମୁହୂର୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ରତିଯାତୁମିତୋଽର୍ହସି। ମତ୍ଵା ହୀନଂ ମଯା ରାଜନ୍ ରାଵଣୋଽଭିଭଵିଷ୍ଯତି
ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଏଠାରୁ ଫେରିଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ମୁଁ ହାରିଗଲି ବୋଲି ଭାବି, ରାବଣ ତୁମକୁ ଜିତିନେବ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ତୁ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସସୈନ୍ଯଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ସାଗରଂ ତର ସୁଗ୍ରୀଵ ନୀଲେନ ଚ ନଲେନ ଚ
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ସହାୟକମାନେ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବ, ନୀଳ ଓ ନଳ ସହିତ ସାଗର ପାର କର।
କୃତଂ ହି ସୁମହତ୍କର୍ମ ଯଦନ୍ଯୈର୍ଦୁଷ୍କରଂ ରଣେ। ଋକ୍ଷରାଜେନ ତୁଷ୍ଯାମି ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲାଧିପେନ ଚ
ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ବନରାଜ ଓ ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉଛି।
ଅଙ୍ଗଦେନ କୃତଂ କର୍ମ ମୈନ୍ଦେନ ଦ୍ଵିଵିଦେନ ଚ। ଯୁଦ୍ଧଂ କେସରିଣା ସଂଖ୍ଯେ ଘୋରଂ ସମ୍ପାତିନା କୃତମ୍
ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ କେଶରୀ ଓ ସମ୍ପାତି ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେୟସ୍କର।
ଗଵଯେନ ଗଵାକ୍ଷେଣ ଶରଭେଣ ଗଜେନ ଚ। ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ହରିଭିର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମଦର୍ଥେ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତୈଃ
ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଶରଭ, ଗଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନରମାନେ ମୋ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।
ନ ଚାତିକ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ଦୈଵଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ମାନୁଷୈଃ। ଯତ୍ତୁ ଶକ୍ଯଂ ଵଯସ୍ଯେନ ସୁହୃଦା ଵା ପରଂ ମମ
ସୁଗ୍ରୀବ, ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟାରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଜିତିପାରିବା ଯାଏଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ମୋ ପାଇଁ ଯେତେକି ବନ୍ଧୁ ଓ ସହଯୋଗୀ କରିପାରିଥାନ୍ତି, ସେସବୁ କରାଯାଇଛି।
କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଭଵତା ଧର୍ମଭୀରୁଣା। ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତମିଦଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭଳି, ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଏହି ବନ୍ଧୁତ୍ବର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତୁମେ ଓ ବାନରମାନେ ପୂରଣ କରିଛ।
ଅନୁଜ୍ଞାତା ମଯା ସର୍ଵେ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହଥ। ଶୁଶ୍ରୁଵୁସ୍ତସ୍ଯ ଯେ ସର୍ଵେ ଵାନରାଃ ପରିଦେଵିତମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲି; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ଯାଇପାର। ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଵର୍ତଯାଂଚକ୍ରିରେଽଶ୍ରୂଣି ନେତ୍ରୈଃ କୃଷ୍ଣେତରେକ୍ଷଣାଃ
ସେମାନଙ୍କର କଳା ଓ ରକ୍ତିମ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହିଲା।
ତତଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯନୀକାନି ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣଃ। ଆଜଗାମ ଗଦାପାଣିସ୍ତ୍ଵରିତଂ ଯତ୍ର ରାଘଵଃ
ତାପରେ, ଭୀଷଣ ଗଦା ଧରିଥିବା ବିଭୀଷଣ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ରଖି, ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।