ଇଦଂ ତୁ ସୁମହଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଶରୈଃ ପଶ୍ଯସ୍ଵ ମୈଥିଲି। ଵିସଂଜ୍ଞୌ ପତିତାଵେତୌ ନୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିମୁଞ୍ଚତି
ହେ ମୈଥିଳୀ, ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅଚେତନ ଓ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜ ଅପରିତ୍ୟାଗ ହେଉନି।
ପ୍ରାଯେଣ ଗତସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ପୁରୁଷାଣାଂ ଗତାଯୁଷାମ୍। ଦୃଶ୍ଯମାନେଷୁ ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ପରଂ ଭଵତି ଵୈକୃତମ୍
ସାଧାରଣତଃ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁରେ ଦେଖିଲେ ବଡ଼ ବିକୃତି ଦେଖାଯାଏ।
ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ଚ ମୋହଂ ଚ ଜନକାତ୍ମଜେ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋରର୍ଥେ ନାଦ୍ଯ ଶକ୍ଯମଜୀଵିତୁମ୍
ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏଇ ଦିନ ଜୀବନ ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା। କୃତାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେମାମେଵମସ୍ତ୍ଵିତି ମୈଥିଲୀ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ଏଭଳି କହିଲେ: 'ଏମିତି ହେଉ', ଏଭଳି ମୈଥିଳୀ କହିଲେ।
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ତତ୍ତୁ ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ମନୋଜଵମ୍। ଦୀନା ତ୍ରିଜଟଯା ସୀତା ଲଙ୍କାମେଵ ପ୍ରଵେଶିତା
ତାପରେ ମନର ତୁରନ୍ତ ଚଳିଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଫେରାଇ, ଦୁଃଖିତ ସୀତାକୁ ତ୍ରିଜଟା ନେଇ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରିଜଟଯା ସାର୍ଧଂ ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ସା। ଅଶୋକଵନିକାମେଵ ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ପ୍ରଵେଶିତା
ତାପରେ ତ୍ରିଜଟା ସହିତ ସୀତା ପୁଷ୍ପକରୁ ଅବତରି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଶୋକବନିକାକୁ ନେଇଗଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସୀତା ବହୁଵୃକ୍ଷଖଣ୍ଡାଂ ତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିହାରଭୂମିମ୍। ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ ରାଜପୁତ୍ରୌ ପରଂ ଵିଷାଦଂ ସମୁପାଜଗାମ
ସୀତା ବହୁ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ବିହାର ସ୍ଥଳୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖି, ଗଭୀର ବିଷାଦରେ ଡୁବିଗଲେ।
thumb|ନଵଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ।
ଘୋରେଣ ଶରବନ୍ଧେନ ବଦ୍ଧୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ଯଥା ନାଗୌ ଶଯାନୌ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ
ଭୟଙ୍କର ଶରବନ୍ଧରେ ବନ୍ଧା ଦଶରଥପୁତ୍ରମାନେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଅବସ୍ଥାରେ, ଆହତ ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ତେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସସୁଗ୍ରୀଵମହାବଲାଃ। ପରିଵାର୍ଯ ମହାତ୍ମାନୌ ତସ୍ଥୁଃ ଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମହାତ୍ମା ଭାଇମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ି ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସ୍ଥିରତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଯୋଗାଚ୍ଚ ଶରୈଃ ସଂଦାନିତୋଽପି ସନ୍
ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧୃଢ଼ ମନ ଥିବା ରାମ, ଶରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଦୃଢତା ଓ ଶକ୍ତିରୁ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରୁ ଜାଗିଲେ।
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସରୁଧିରଂ ନିଷଣ୍ଣଂ ଗାଢମର୍ପିତମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ଦୀନଵଦନଂ ପର୍ଯଦେଵଯଦାତୁରଃ
ତାପରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇ, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ନେଇ ବସିଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ରାମ ବିଷାଦ କଲେ।
କିଂ ନୁ ମେ ସୀତଯା କାର୍ଯଂ ଲବ୍ଧଯା ଜୀଵିତେନ ଵା। ଶଯାନଂ ଯୋଽଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ଭ୍ରାତରଂ ଯୁଧି ନିର୍ଜିତମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ସୀତା କିମ୍ବା ଏହି ଜୀବନର କଣ ଉପକାର? ଯେଉଁ ଭାଇକୁ ମୁଁ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖୁଛି।
ଶକ୍ଯା ସୀତାସମା ନାରୀ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵିଚିନ୍ଵତା। ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣସମୋ ଭ୍ରାତା ସଚିଵଃ ସାମ୍ପରାଯିକଃ
ମଣିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ସମାନ ଜଣେ ନାରୀ ମିଳିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମାନ ଭାଇ, ସହଚର କିମ୍ବା ସାଥୀ ମିଳିବେ ନାହିଁ।
ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵାନରାଣାଂ ତୁ ପଶ୍ଯତାମ୍। ଯଦି ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନଃ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ବାନରମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମୋ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବି, ଯଦି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୌସଲ୍ଯାଂ ମାତରଂ କିଂ ନୁ କୈକଯୀମ୍। କଥମମ୍ବାଂ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ପୁତ୍ରଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍
ମୁଁ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ମୋ ମା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ସେଇପରି ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସା କରୁଥିବା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କିପରି ଶାନ୍ତନ କରିବି?
ଵିଵତ୍ସାଂ ଵେପମାନାଂ ଚ ଵେପନ୍ତୀଂ କୁରରୀମିଵ। କଥମାଶ୍ଵାସଯିଷ୍ଯାମି ଯଦି ଯାସ୍ଯାମି ତଂ ଵିନା
ଝିଅ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି କମ୍ପିଥିବା ସେଇ ମାଆକୁ, ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିନା ଫେରିଯିବି, କିପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇପାରିବି?
କଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭରତଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନମ୍। ମଯା ସହ ଵନଂ ଯାତୋ ଵିନା ତେନାହମାଗତଃ
ମୋ ସହ ବନକୁ ଯାଇଥିବା ଯଶସ୍ୱୀ ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିନା ଫେରିଲେ କିପରି ମୁହଁ ଦେଖେଇବି?
ଉପାଲମ୍ଭଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ସୋଢୁମମ୍ବାସୁମିତ୍ରଯା। ଇହୈଵ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ନହି ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଅଭିଯୋଗ ସହିପାରିବିନି; ଏଠିଏ ମୁଁ ମୋ ଦେହ ଛାଡିଦେବି, କାରଣ ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନି।
ଧିଙ୍ମାଂ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣମନାର୍ଯଂ ଯତ୍କୃତେ ହ୍ଯସୌ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପତିତଃ ଶେତେ ଶରତଲ୍ପେ ଗତାସୁଵତ୍
ମୋ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ କାରଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଶରର ଶୟ୍ୟାରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଶୁଇଛନ୍ତି, ଏହା ପାଇଁ ମୋ ଉପରେ ଅପବାଦ ଲାଗୁଛି।
ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯଂ ସୁଵିଷଣ୍ଣଂ ମାମାଶ୍ଵାସଯସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଗତାସୁର୍ନାଦ୍ଯ ଶକ୍ତୋଽସି ମାମାର୍ତମଭିଭାଷିତୁମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ସଦା ମୋ ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିଲ, ଏବେ ତୁମେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ତୁମ ଦୁଃଖିତ ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି କହିପାରୁନାହ।
ଯେନାଦ୍ଯ ବହଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ନିହତା ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ଷିତୌ। ତସ୍ଯାମେଵାଦ୍ଯ ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ ଶେଷେ ଵିନିହତଃ ଶନୈଃ
ଏହି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ଶୂର ତୁମେ, ଏବେ ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଛ।
ଶଯାନଃ ଶରତଲ୍ପେଽସ୍ମିନ୍ ସଶୋଣିତପରିସ୍ରୁତଃ। ଶରଭୂତସ୍ତତୋ ଭାସି ଭାସ୍କରୋଽସ୍ତମିଵ ଵ୍ରଜନ୍
ଏହି ଶରର ଶୟ୍ୟାରେ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ତୁମେ, ଶରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛ, ଯେପରି ଅସ୍ତମିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମକୁ ଯାଉଛି।
ବାଣାଭିହତମର୍ମତ୍ଵାନ୍ନ ଶକ୍ନୋଷୀହ ଭାଷିତୁମ୍। ରୁଜା ଚାବ୍ରୁଵତୋ ଯସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟିରାଗେଣ ସୂଚ୍ଯତେ
ଶର ଆଘାତରେ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଆହତ ହେବାରୁ ଏଠି ତୁମେ କିଛି କହିପାରୁନାହ; ଯେତେବେଳେ କିଛି କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ତୁମ ଆଖିରେ ବେଦନା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ଯଥୈଵ ମାଂ ଵନଂ ଯାନ୍ତମନୁଯାତୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅହମପ୍ଯନୁଯାସ୍ଯାମି ତଥୈଵୈନଂ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ଯେପରି ତୁମେ ମୋ ସହ ବନକୁ ଯାଇଥିଲ, ସେଇପରି ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯମର ଗୃହକୁ ଯିବି।
ଇଷ୍ଟବନ୍ଧୁଜନୋ ନିତ୍ଯଂ ମାଂ ଚ ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତଃ। ଇମାମଦ୍ଯ ଗତୋଽଵସ୍ଥାଂ ମମାନାର୍ଯସ୍ଯ ଦୁର୍ନଯୈଃ
ସେ ଯିଏ ସଦା ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ମୋ ପ୍ରତି ସଦା ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ସୁରୁଷ୍ଟେନାପି ଵୀରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ନ ସଂସ୍ମରେ। ପରୁଷଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ଚାପି ଶ୍ରାଵିତଂ ତୁ କଦାଚନ
କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେବେ ମଧୁର ନୁହେଁ, ଅପ୍ରିୟ କଥା କାହାଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ମନେ ପକାଇନଥିଲେ।
ଵିସସର୍ଜୈକଵେଗେନ ପଞ୍ଚବାଣଶତାନି ଯଃ। ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵଧିକସ୍ତସ୍ମାତ୍ କାର୍ତଵୀର୍ଯାଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ସମୟରେ ଶତଶଃ ଶର ଛାଡିପାରୁଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରୈରସ୍ତ୍ରାଣି ଯୋ ହନ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ରସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ। ସୋଽଯମୁର୍ଵ୍ଯାଂ ହତଃ ଶେତେ ମହାର୍ହଶଯନୋଚିତଃ
ଯିଏ ମହାବଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନଷ୍ଟ କରିପାରୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇବା ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶୁଇଛନ୍ତି।
ତତ୍ତୁ ମିଥ୍ଯା ପ୍ରଲପ୍ତଂ ମାଂ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଯନ୍ମଯା ନ କୃତୋ ରାଜା ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵିଭୀଷଣଃ
ମୁଁ ଯେଉଁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଥିଲି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବ, କାରଣ ମୁଁ ଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେର ରାଜା କରିନଥିଲି।