ସା ତୁ ଚିନ୍ତଯତେ ନିତ୍ଯଂ ସମାପ୍ତଵ୍ରତମାଗତମ୍। କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସୀତାଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ସରାଘଵମ୍
ସେ ସଦା ଭାବେ, ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ଫେରିବା ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି—'କେବେ ମୁଁ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖିବି?'
ପରିଦେଵଯମାନାଂ ତାଂ ରାକ୍ଷସୀ ତ୍ରିଜଟାବ୍ରଵୀତ୍। ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥା ଦେଵି ଭର୍ତାଯଂ ତଵ ଜୀଵତି
ସେ ଯେତେବେଳେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, ରାକ୍ଷସୀ ତ୍ରିଜଟା କହିଲେ—'ଦେବୀ, ଦୁଃଖ କରନି; ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
କାରଣନି ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାନ୍ତି ସଦୃଶାନି ଚ। ଯଥେମୌ ଜୀଵତୋ ଦେଵି ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାରଣ କହିବି, କାହିଁକି ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଦେବୀ।
ନହି କୋପପରୀତାନି ହର୍ଷପର୍ଯୁତ୍ସୁକାନି ଚ। ଭଵନ୍ତି ଯୁଧି ଯୋଧାନାଂ ମୁଖାନି ନିହତେ ପତୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁହଁ ରାଗରେ ବା ଆନନ୍ଦରେ ବିକୃତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ନାୟକ ମରିଯାନ୍ତି।
ଇଦଂ ଵିମାନଂ ଵୈଦେହି ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ନାମତଃ। ଦିଵ୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ଧାରଯେନ୍ ନେଦଂ ଯଦ୍ଯେତୌ ଗତଜୀଵିତୌ
ଏହି ବିମାନ, ବୈଦେହୀ, ନାମରେ ପୁଷ୍ପକ, ଦେବତା ଭଳି ତୁମକୁ ବହିପାରିବ ନାହିଁ, ଯଦି ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୃତ।
ହତଵୀରପ୍ରଧାନା ହି ଗତୋତ୍ସାହା ନିରୁଦ୍ଯମା। ସେନା ଭ୍ରମତି ସଂଖ୍ଯେଷୁ ହତକର୍ଣେଵ ନୌର୍ଜଲେ
ଯେଉଁ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ବୀରମାନେ ମରିଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଚେଷ୍ଟା ହାରାଯାଏ, ସେ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭ୍ରମି ଫେରେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହଲ ନୌକା ଭଳି।
ଇଯଂ ପୁନରସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ତପସ୍ଵିନି। ସେନା ରକ୍ଷତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ମଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ନିଵେଦିତୌ
ଏହି ସେନା ନିର୍ଭୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି, ହେ ତପସ୍ୱିନୀ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କୁହିଲି।
ସା ତ୍ଵଂ ଭଵ ସୁଵିସ୍ରବ୍ଧା ଅନୁମାନୈଃ ସୁଖୋଦଯୈଃ। ଅହତୌ ପଶ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ସ୍ନେହାଦେତଦ୍ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଉ, ଅଘାତ ହୋଇନଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୁଁ ସ୍ନେହରୁ ଏହି କଥା କୁହୁଛି।
ଅନୃତଂ ନୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ମେ ନ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମୈଥିଲି। ଚାରିତ୍ରସୁଖଶୀଲତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସି ମନୋ ମମ
ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କୁହିନି, ଏବଂ କେବେ କୁହିବି ନାହିଁ, ହେ ମୈଥିଳୀ; ତୁମର ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖି ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ।
ନେମୌ ଶକ୍ଯୌ ରଣେ ଜେତୁଂ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ। ତାଦୃଶଂ ଦର୍ଶନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଯା ଚୋଦୀରିତଂ ତଵ
ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଲି।
ଇଦଂ ତୁ ସୁମହଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଶରୈଃ ପଶ୍ଯସ୍ଵ ମୈଥିଲି। ଵିସଂଜ୍ଞୌ ପତିତାଵେତୌ ନୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିମୁଞ୍ଚତି
ହେ ମୈଥିଳୀ, ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅଚେତନ ଓ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜ ଅପରିତ୍ୟାଗ ହେଉନି।
ପ୍ରାଯେଣ ଗତସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ପୁରୁଷାଣାଂ ଗତାଯୁଷାମ୍। ଦୃଶ୍ଯମାନେଷୁ ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ପରଂ ଭଵତି ଵୈକୃତମ୍
ସାଧାରଣତଃ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁରେ ଦେଖିଲେ ବଡ଼ ବିକୃତି ଦେଖାଯାଏ।
ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ଚ ମୋହଂ ଚ ଜନକାତ୍ମଜେ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋରର୍ଥେ ନାଦ୍ଯ ଶକ୍ଯମଜୀଵିତୁମ୍
ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏଇ ଦିନ ଜୀବନ ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା। କୃତାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେମାମେଵମସ୍ତ୍ଵିତି ମୈଥିଲୀ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ଏଭଳି କହିଲେ: 'ଏମିତି ହେଉ', ଏଭଳି ମୈଥିଳୀ କହିଲେ।
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ତତ୍ତୁ ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ମନୋଜଵମ୍। ଦୀନା ତ୍ରିଜଟଯା ସୀତା ଲଙ୍କାମେଵ ପ୍ରଵେଶିତା
ତାପରେ ମନର ତୁରନ୍ତ ଚଳିଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଫେରାଇ, ଦୁଃଖିତ ସୀତାକୁ ତ୍ରିଜଟା ନେଇ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରିଜଟଯା ସାର୍ଧଂ ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ସା। ଅଶୋକଵନିକାମେଵ ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ପ୍ରଵେଶିତା
ତାପରେ ତ୍ରିଜଟା ସହିତ ସୀତା ପୁଷ୍ପକରୁ ଅବତରି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଶୋକବନିକାକୁ ନେଇଗଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସୀତା ବହୁଵୃକ୍ଷଖଣ୍ଡାଂ ତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିହାରଭୂମିମ୍। ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ ରାଜପୁତ୍ରୌ ପରଂ ଵିଷାଦଂ ସମୁପାଜଗାମ
ସୀତା ବହୁ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ବିହାର ସ୍ଥଳୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖି, ଗଭୀର ବିଷାଦରେ ଡୁବିଗଲେ।
thumb|ନଵଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ।
ଘୋରେଣ ଶରବନ୍ଧେନ ବଦ୍ଧୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ଯଥା ନାଗୌ ଶଯାନୌ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ
ଭୟଙ୍କର ଶରବନ୍ଧରେ ବନ୍ଧା ଦଶରଥପୁତ୍ରମାନେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଅବସ୍ଥାରେ, ଆହତ ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ତେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସସୁଗ୍ରୀଵମହାବଲାଃ। ପରିଵାର୍ଯ ମହାତ୍ମାନୌ ତସ୍ଥୁଃ ଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମହାତ୍ମା ଭାଇମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ି ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସ୍ଥିରତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଯୋଗାଚ୍ଚ ଶରୈଃ ସଂଦାନିତୋଽପି ସନ୍
ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧୃଢ଼ ମନ ଥିବା ରାମ, ଶରରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଦୃଢତା ଓ ଶକ୍ତିରୁ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରୁ ଜାଗିଲେ।
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସରୁଧିରଂ ନିଷଣ୍ଣଂ ଗାଢମର୍ପିତମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ଦୀନଵଦନଂ ପର୍ଯଦେଵଯଦାତୁରଃ
ତାପରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇ, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ନେଇ ବସିଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ରାମ ବିଷାଦ କଲେ।
କିଂ ନୁ ମେ ସୀତଯା କାର୍ଯଂ ଲବ୍ଧଯା ଜୀଵିତେନ ଵା। ଶଯାନଂ ଯୋଽଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ଭ୍ରାତରଂ ଯୁଧି ନିର୍ଜିତମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ସୀତା କିମ୍ବା ଏହି ଜୀବନର କଣ ଉପକାର? ଯେଉଁ ଭାଇକୁ ମୁଁ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖୁଛି।
ଶକ୍ଯା ସୀତାସମା ନାରୀ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵିଚିନ୍ଵତା। ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣସମୋ ଭ୍ରାତା ସଚିଵଃ ସାମ୍ପରାଯିକଃ
ମଣିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ସମାନ ଜଣେ ନାରୀ ମିଳିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମାନ ଭାଇ, ସହଚର କିମ୍ବା ସାଥୀ ମିଳିବେ ନାହିଁ।
ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵାନରାଣାଂ ତୁ ପଶ୍ଯତାମ୍। ଯଦି ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନଃ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ବାନରମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମୋ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବି, ଯଦି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୌସଲ୍ଯାଂ ମାତରଂ କିଂ ନୁ କୈକଯୀମ୍। କଥମମ୍ବାଂ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ପୁତ୍ରଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍
ମୁଁ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ମୋ ମା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ସେଇପରି ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସା କରୁଥିବା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କିପରି ଶାନ୍ତନ କରିବି?
ଵିଵତ୍ସାଂ ଵେପମାନାଂ ଚ ଵେପନ୍ତୀଂ କୁରରୀମିଵ। କଥମାଶ୍ଵାସଯିଷ୍ଯାମି ଯଦି ଯାସ୍ଯାମି ତଂ ଵିନା
ଝିଅ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି କମ୍ପିଥିବା ସେଇ ମାଆକୁ, ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିନା ଫେରିଯିବି, କିପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇପାରିବି?
କଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭରତଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନମ୍। ମଯା ସହ ଵନଂ ଯାତୋ ଵିନା ତେନାହମାଗତଃ
ମୋ ସହ ବନକୁ ଯାଇଥିବା ଯଶସ୍ୱୀ ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିନା ଫେରିଲେ କିପରି ମୁହଁ ଦେଖେଇବି?
ଉପାଲମ୍ଭଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ସୋଢୁମମ୍ବାସୁମିତ୍ରଯା। ଇହୈଵ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ନହି ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଅଭିଯୋଗ ସହିପାରିବିନି; ଏଠିଏ ମୁଁ ମୋ ଦେହ ଛାଡିଦେବି, କାରଣ ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନି।
ଧିଙ୍ମାଂ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣମନାର୍ଯଂ ଯତ୍କୃତେ ହ୍ଯସୌ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପତିତଃ ଶେତେ ଶରତଲ୍ପେ ଗତାସୁଵତ୍
ମୋ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ କାରଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଶରର ଶୟ୍ୟାରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଶୁଇଛନ୍ତି, ଏହା ପାଇଁ ମୋ ଉପରେ ଅପବାଦ ଲାଗୁଛି।