ସ୍ତନୌ ଚାଵିରଲୌ ପୀନୌ ମାମକୌ ମଗ୍ନଚୂଚୁକୌ। ମଗ୍ନା ଚୋତ୍ସେଧନୀ ନାଭିଃ ପାର୍ଶ୍ଵୋରସ୍କଂ ଚ ମେ ଚିତମ୍
ମୋର ଛାତି ଭରିଆ, ଗୋଲା ଏବଂ ଏକଠି, ଚୁଚୁକ ଭିତରକୁ ଥିବା; ନାଭି ଗଭୀର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ; ପାଶ ଓ ବକ୍ଷ ଭଲ ଆକୃତିର।
ମମ ଵର୍ଣୋ ମଣିନିଭୋ ମୃଦୂନ୍ଯଙ୍ଗରୁହାଣି ଚ। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ମାମୂଚୁଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍
ମୋର ରଙ୍ଗ ମଣିର ଭଳି ଚମକେ, ଦେହର ଲୋମ ମୃଦୁ; ଏହି ବାରଟି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ମୋତେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ସମଗ୍ରଯଵମଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପାଣିପାଦଂ ଚ ଵର୍ଣଵତ୍। ମନ୍ଦସ୍ମିତେତ୍ଯେଵ ଚ ମାଂ କନ୍ଯାଲାକ୍ଷଣିକା ଵିଦୁଃ
ମୋର ହାତ ଓ ପାଦ ଅଖଣ୍ଡ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯବ ଦାଣା ଭଳି ଆକୃତିର; ମୋର ହସ ମୃଦୁ—ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି କନ୍ୟା ଚିହ୍ନ ଜଣା ଜଣେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ।
ଆଧିରାଜ୍ଯେଽଭିଷେକୋ ମେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପତିନା ସହ। କୃତାନ୍ତକୁଶଲୈରୁକ୍ତଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵିତଥୀକୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେବ ବୋଲି କହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁ କଥା ଅସତ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଶୋଧଯିତ୍ଵା ଜନସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିମୁପଲଭ୍ଯ ଚ। ତୀର୍ତ୍ଵା ସାଗରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରୌ ଗୋଷ୍ପଦେ ହତୌ
ଜନସ୍ଥାନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶୁଧାଇ ଖବର ଜାଣି, ଅଚଳ ସାଗର ଅଟିକି, ମୋର ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋଁର ଚିହ୍ନ ଭଳି ସହଜରେ ମରିଗଲେ।
ନନୁ ଵାରୁଣମାଗ୍ନେଯମୈନ୍ଦ୍ରଂ ଵାଯଵ୍ଯମେଵ ଚ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରଶ୍ଚୈଵ ରାଘଵୌ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବମାନେ ବାରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଶିର ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଥିଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯମାନେନ ରଣେ ମାଯଯା ଵାସଵୋପମୌ। ମମ ନାଥାଵନାଥାଯା ନିହତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୋର ରକ୍ଷକ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମରିଗଲେ, ମୋତେ ଅନାଥ କରି।
ନହି ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ରଣେ ରିପୁଃ। ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିନିଵର୍ତେତ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାନ୍ମନୋଜଵଃ
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସେ, ସେ ଚାହେଁ କି ମନ ଭଳି ତେଜ ହେଉ, ବଞ୍ଚି ଫେରିପାରେନାହିଁ।
ନ କାଲସ୍ଯାତିଭାରୋଽସ୍ତି କୃତାନ୍ତଶ୍ଚ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ। ଯତ୍ର ରାମଃ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଶେତେ ଯୁଧି ନିପାତିତଃ
କାଳ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାର ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ; ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଭାଇ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ନ ଶୋଚାମି ତଥା ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାରଥମ୍। ନାତ୍ମାନଂ ଜନନୀଂ ଚାପି ଯଥା ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
ମୁଁ ରାମ, ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନା ନିଜେ, ନା ମା, ଏମିତି ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ; ଯେତେ ଦୁଃଖ ଶ୍ରମିକା ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ପାଇଁ କରୁଛି।
ସା ତୁ ଚିନ୍ତଯତେ ନିତ୍ଯଂ ସମାପ୍ତଵ୍ରତମାଗତମ୍। କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସୀତାଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ସରାଘଵମ୍
ସେ ସଦା ଭାବେ, ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ଫେରିବା ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି—'କେବେ ମୁଁ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖିବି?'
ପରିଦେଵଯମାନାଂ ତାଂ ରାକ୍ଷସୀ ତ୍ରିଜଟାବ୍ରଵୀତ୍। ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥା ଦେଵି ଭର୍ତାଯଂ ତଵ ଜୀଵତି
ସେ ଯେତେବେଳେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, ରାକ୍ଷସୀ ତ୍ରିଜଟା କହିଲେ—'ଦେବୀ, ଦୁଃଖ କରନି; ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
କାରଣନି ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାନ୍ତି ସଦୃଶାନି ଚ। ଯଥେମୌ ଜୀଵତୋ ଦେଵି ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାରଣ କହିବି, କାହିଁକି ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଦେବୀ।
ନହି କୋପପରୀତାନି ହର୍ଷପର୍ଯୁତ୍ସୁକାନି ଚ। ଭଵନ୍ତି ଯୁଧି ଯୋଧାନାଂ ମୁଖାନି ନିହତେ ପତୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁହଁ ରାଗରେ ବା ଆନନ୍ଦରେ ବିକୃତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ନାୟକ ମରିଯାନ୍ତି।
ଇଦଂ ଵିମାନଂ ଵୈଦେହି ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ନାମତଃ। ଦିଵ୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ଧାରଯେନ୍ ନେଦଂ ଯଦ୍ଯେତୌ ଗତଜୀଵିତୌ
ଏହି ବିମାନ, ବୈଦେହୀ, ନାମରେ ପୁଷ୍ପକ, ଦେବତା ଭଳି ତୁମକୁ ବହିପାରିବ ନାହିଁ, ଯଦି ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୃତ।
ହତଵୀରପ୍ରଧାନା ହି ଗତୋତ୍ସାହା ନିରୁଦ୍ଯମା। ସେନା ଭ୍ରମତି ସଂଖ୍ଯେଷୁ ହତକର୍ଣେଵ ନୌର୍ଜଲେ
ଯେଉଁ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ବୀରମାନେ ମରିଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଚେଷ୍ଟା ହାରାଯାଏ, ସେ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭ୍ରମି ଫେରେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହଲ ନୌକା ଭଳି।
ଇଯଂ ପୁନରସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ତପସ୍ଵିନି। ସେନା ରକ୍ଷତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ମଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ନିଵେଦିତୌ
ଏହି ସେନା ନିର୍ଭୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି, ହେ ତପସ୍ୱିନୀ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କୁହିଲି।
ସା ତ୍ଵଂ ଭଵ ସୁଵିସ୍ରବ୍ଧା ଅନୁମାନୈଃ ସୁଖୋଦଯୈଃ। ଅହତୌ ପଶ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ସ୍ନେହାଦେତଦ୍ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଉ, ଅଘାତ ହୋଇନଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୁଁ ସ୍ନେହରୁ ଏହି କଥା କୁହୁଛି।
ଅନୃତଂ ନୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ମେ ନ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମୈଥିଲି। ଚାରିତ୍ରସୁଖଶୀଲତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସି ମନୋ ମମ
ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କୁହିନି, ଏବଂ କେବେ କୁହିବି ନାହିଁ, ହେ ମୈଥିଳୀ; ତୁମର ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖି ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ।
ନେମୌ ଶକ୍ଯୌ ରଣେ ଜେତୁଂ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ। ତାଦୃଶଂ ଦର୍ଶନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଯା ଚୋଦୀରିତଂ ତଵ
ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଲି।
ଇଦଂ ତୁ ସୁମହଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଶରୈଃ ପଶ୍ଯସ୍ଵ ମୈଥିଲି। ଵିସଂଜ୍ଞୌ ପତିତାଵେତୌ ନୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିମୁଞ୍ଚତି
ହେ ମୈଥିଳୀ, ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅଚେତନ ଓ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜ ଅପରିତ୍ୟାଗ ହେଉନି।
ପ୍ରାଯେଣ ଗତସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ପୁରୁଷାଣାଂ ଗତାଯୁଷାମ୍। ଦୃଶ୍ଯମାନେଷୁ ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ପରଂ ଭଵତି ଵୈକୃତମ୍
ସାଧାରଣତଃ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁରେ ଦେଖିଲେ ବଡ଼ ବିକୃତି ଦେଖାଯାଏ।
ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ଚ ମୋହଂ ଚ ଜନକାତ୍ମଜେ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋରର୍ଥେ ନାଦ୍ଯ ଶକ୍ଯମଜୀଵିତୁମ୍
ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏଇ ଦିନ ଜୀବନ ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା। କୃତାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେମାମେଵମସ୍ତ୍ଵିତି ମୈଥିଲୀ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ଏଭଳି କହିଲେ: 'ଏମିତି ହେଉ', ଏଭଳି ମୈଥିଳୀ କହିଲେ।
ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ତତ୍ତୁ ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ମନୋଜଵମ୍। ଦୀନା ତ୍ରିଜଟଯା ସୀତା ଲଙ୍କାମେଵ ପ୍ରଵେଶିତା
ତାପରେ ମନର ତୁରନ୍ତ ଚଳିଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଫେରାଇ, ଦୁଃଖିତ ସୀତାକୁ ତ୍ରିଜଟା ନେଇ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରିଜଟଯା ସାର୍ଧଂ ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ସା। ଅଶୋକଵନିକାମେଵ ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ପ୍ରଵେଶିତା
ତାପରେ ତ୍ରିଜଟା ସହିତ ସୀତା ପୁଷ୍ପକରୁ ଅବତରି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଶୋକବନିକାକୁ ନେଇଗଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସୀତା ବହୁଵୃକ୍ଷଖଣ୍ଡାଂ ତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିହାରଭୂମିମ୍। ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ ରାଜପୁତ୍ରୌ ପରଂ ଵିଷାଦଂ ସମୁପାଜଗାମ
ସୀତା ବହୁ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ବିହାର ସ୍ଥଳୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖି, ଗଭୀର ବିଷାଦରେ ଡୁବିଗଲେ।
thumb|ନଵଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ।
ଘୋରେଣ ଶରବନ୍ଧେନ ବଦ୍ଧୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ଯଥା ନାଗୌ ଶଯାନୌ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ
ଭୟଙ୍କର ଶରବନ୍ଧରେ ବନ୍ଧା ଦଶରଥପୁତ୍ରମାନେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଅବସ୍ଥାରେ, ଆହତ ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ତେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସସୁଗ୍ରୀଵମହାବଲାଃ। ପରିଵାର୍ଯ ମହାତ୍ମାନୌ ତସ୍ଥୁଃ ଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମହାତ୍ମା ଭାଇମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ି ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିଲେ।