ଭର୍ତାରଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ଵିଲଲାପ ଭୃଶଂ ସୀତା କରୁଣଂ ଶୋକକର୍ଶିତା
ପତି ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇ ସୀତା ବେଶି କଷ୍ଟରେ କନ୍ଦିଲେ।
ଊଚୁର୍ଲାକ୍ଷଣିକା ଯେ ମାଂ ପୁତ୍ରିଣ୍ଯଵିଧଵେତି ଚ। ତେଽଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ହତେ ରାମେ ଜ୍ଞାନିନୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯେମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ, 'ମୁଁ କେବେ ବିଧବା ହେବିନି, ସନ୍ତାନ ହେବେ', ସେଇ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
ଯଜ୍ଵନୋ ମହିଷୀଂ ଯେ ମାମୂଚୁଃ ପତ୍ନୀଂ ଚ ସତ୍ରିଣଃ। ତେଽଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ହତେ ରାମେ ଜ୍ଞାନିନୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯେମାନେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ବୋଲି କହିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
ଵୀରପାର୍ଥିଵପତ୍ନୀନାଂ ଯେ ଵିଦୁର୍ଭର୍ତୃପୂଜିତାମ୍। ତେଽଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ହତେ ରାମେ ଜ୍ଞାନିନୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯେମାନେ ମୋତେ ଶୂରବୀର ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ରାଣୀ ବୋଲି ଜାଣୁଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
ଊଚୁଃ ସଂଶ୍ରଵଣେ ଯେ ମାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ କାର୍ତାନ୍ତିକାଃ ଶୁଭାମ୍। ତେଽଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ହତେ ରାମେ ଜ୍ଞାନିନୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋତେ ଧନ୍ୟ ବୋଲି କହିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
ଇମାନି ଖଲୁ ପଦ୍ମାନି ପାଦଯୋର୍ଵୈ କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଆଧିରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯନ୍ତେ ନରେନ୍ଦ୍ରୈଃ ପତିଭିଃ ସହ
ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ ଘରର ଜନନୀମାନଙ୍କ ପାଦରେ ଥିବା ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହୁଅନ୍ତି।
ଵୈଧଵ୍ଯଂ ଯାନ୍ତି ଯୈର୍ନାର୍ଯୋଽଲକ୍ଷଣୈର୍ଭାଗ୍ଯଦୁର୍ଲଭାଃ। ନାତ୍ମନସ୍ତାନି ପଶ୍ଯାମି ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ହତଲକ୍ଷଣା
ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଭାଗିନୀ ନାରୀମାନେ ବିଧବା ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ଦେହରେ ଦେଖୁନି, ଯଦିଓ ଆଜି ମୋ ଭାଗ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ସତ୍ଯନାମାନି ପଦ୍ମାନି ସ୍ତ୍ରୀଣାମୁକ୍ତାନି ଲକ୍ଷଣୈଃ। ତାନ୍ଯଦ୍ଯ ନିହତେ ରାମେ ଵିତଥାନି ଭଵନ୍ତି ମେ
ନାରୀମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ବିଶେଷଣ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଗଲା।
କେଶାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ସମା ନୀଲା ଭ୍ରୁଵୌ ଚାସଂହତେ ମମ। ଵୃତ୍ତେ ଚାରୋମକେ ଜଙ୍ଘେ ଦନ୍ତାଶ୍ଚାଵିରଲା ମମ
ମୋର କେଶ ଛୋଟ, ସମାନ ଏବଂ କଳା; ମୋର ଭୃକୁଟି ଏକାଠି ନୁହେଁ; ମୋର ଗୋଡ଼ ଗୋଲା ଏବଂ ମସୃଣ; ମୋର ଦାନ୍ତ ଏକସାର ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିନାହିଁ।
ଶଙ୍ଖେ ନେତ୍ରେ କରୌ ପାଦୌ ଗୁଲ୍ଫାଵୂରୂ ସମୌ ଚିତୌ। ଅନୁଵୃତ୍ତନଖାଃ ସ୍ନିଗ୍ଧାଃ ସମାଶ୍ଚାଙ୍ଗୁଲଯୋ ମମ
ମୋର ଆଖି ଶଂଖ ଆକୃତିର, ହାତ ଓ ପାଦ ଭଲ ଆକୃତିର, ଗୁଁଫ ଓ ଉରୁ ସମାନ ଏବଂ ଚିହ୍ନିତ; ନଖ ମସୃଣ ଏବଂ ସମାନ, ଆଉ ଆଂଗୁଠିଗୁଡ଼ିକ ସିଧା।
ସ୍ତନୌ ଚାଵିରଲୌ ପୀନୌ ମାମକୌ ମଗ୍ନଚୂଚୁକୌ। ମଗ୍ନା ଚୋତ୍ସେଧନୀ ନାଭିଃ ପାର୍ଶ୍ଵୋରସ୍କଂ ଚ ମେ ଚିତମ୍
ମୋର ଛାତି ଭରିଆ, ଗୋଲା ଏବଂ ଏକଠି, ଚୁଚୁକ ଭିତରକୁ ଥିବା; ନାଭି ଗଭୀର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ; ପାଶ ଓ ବକ୍ଷ ଭଲ ଆକୃତିର।
ମମ ଵର୍ଣୋ ମଣିନିଭୋ ମୃଦୂନ୍ଯଙ୍ଗରୁହାଣି ଚ। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ମାମୂଚୁଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍
ମୋର ରଙ୍ଗ ମଣିର ଭଳି ଚମକେ, ଦେହର ଲୋମ ମୃଦୁ; ଏହି ବାରଟି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ମୋତେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ସମଗ୍ରଯଵମଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପାଣିପାଦଂ ଚ ଵର୍ଣଵତ୍। ମନ୍ଦସ୍ମିତେତ୍ଯେଵ ଚ ମାଂ କନ୍ଯାଲାକ୍ଷଣିକା ଵିଦୁଃ
ମୋର ହାତ ଓ ପାଦ ଅଖଣ୍ଡ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯବ ଦାଣା ଭଳି ଆକୃତିର; ମୋର ହସ ମୃଦୁ—ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି କନ୍ୟା ଚିହ୍ନ ଜଣା ଜଣେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ।
ଆଧିରାଜ୍ଯେଽଭିଷେକୋ ମେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପତିନା ସହ। କୃତାନ୍ତକୁଶଲୈରୁକ୍ତଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵିତଥୀକୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେବ ବୋଲି କହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁ କଥା ଅସତ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଶୋଧଯିତ୍ଵା ଜନସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିମୁପଲଭ୍ଯ ଚ। ତୀର୍ତ୍ଵା ସାଗରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରୌ ଗୋଷ୍ପଦେ ହତୌ
ଜନସ୍ଥାନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶୁଧାଇ ଖବର ଜାଣି, ଅଚଳ ସାଗର ଅଟିକି, ମୋର ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋଁର ଚିହ୍ନ ଭଳି ସହଜରେ ମରିଗଲେ।
ନନୁ ଵାରୁଣମାଗ୍ନେଯମୈନ୍ଦ୍ରଂ ଵାଯଵ୍ଯମେଵ ଚ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରଶ୍ଚୈଵ ରାଘଵୌ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବମାନେ ବାରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଶିର ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଥିଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯମାନେନ ରଣେ ମାଯଯା ଵାସଵୋପମୌ। ମମ ନାଥାଵନାଥାଯା ନିହତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୋର ରକ୍ଷକ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମରିଗଲେ, ମୋତେ ଅନାଥ କରି।
ନହି ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ରଣେ ରିପୁଃ। ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିନିଵର୍ତେତ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାନ୍ମନୋଜଵଃ
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସେ, ସେ ଚାହେଁ କି ମନ ଭଳି ତେଜ ହେଉ, ବଞ୍ଚି ଫେରିପାରେନାହିଁ।
ନ କାଲସ୍ଯାତିଭାରୋଽସ୍ତି କୃତାନ୍ତଶ୍ଚ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ। ଯତ୍ର ରାମଃ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଶେତେ ଯୁଧି ନିପାତିତଃ
କାଳ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାର ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ; ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଭାଇ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ନ ଶୋଚାମି ତଥା ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାରଥମ୍। ନାତ୍ମାନଂ ଜନନୀଂ ଚାପି ଯଥା ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
ମୁଁ ରାମ, ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନା ନିଜେ, ନା ମା, ଏମିତି ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ; ଯେତେ ଦୁଃଖ ଶ୍ରମିକା ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ପାଇଁ କରୁଛି।
ସା ତୁ ଚିନ୍ତଯତେ ନିତ୍ଯଂ ସମାପ୍ତଵ୍ରତମାଗତମ୍। କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସୀତାଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ସରାଘଵମ୍
ସେ ସଦା ଭାବେ, ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ଫେରିବା ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି—'କେବେ ମୁଁ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖିବି?'
ପରିଦେଵଯମାନାଂ ତାଂ ରାକ୍ଷସୀ ତ୍ରିଜଟାବ୍ରଵୀତ୍। ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥା ଦେଵି ଭର୍ତାଯଂ ତଵ ଜୀଵତି
ସେ ଯେତେବେଳେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, ରାକ୍ଷସୀ ତ୍ରିଜଟା କହିଲେ—'ଦେବୀ, ଦୁଃଖ କରନି; ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
କାରଣନି ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାନ୍ତି ସଦୃଶାନି ଚ। ଯଥେମୌ ଜୀଵତୋ ଦେଵି ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାରଣ କହିବି, କାହିଁକି ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଦେବୀ।
ନହି କୋପପରୀତାନି ହର୍ଷପର୍ଯୁତ୍ସୁକାନି ଚ। ଭଵନ୍ତି ଯୁଧି ଯୋଧାନାଂ ମୁଖାନି ନିହତେ ପତୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁହଁ ରାଗରେ ବା ଆନନ୍ଦରେ ବିକୃତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ନାୟକ ମରିଯାନ୍ତି।
ଇଦଂ ଵିମାନଂ ଵୈଦେହି ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ନାମତଃ। ଦିଵ୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ଧାରଯେନ୍ ନେଦଂ ଯଦ୍ଯେତୌ ଗତଜୀଵିତୌ
ଏହି ବିମାନ, ବୈଦେହୀ, ନାମରେ ପୁଷ୍ପକ, ଦେବତା ଭଳି ତୁମକୁ ବହିପାରିବ ନାହିଁ, ଯଦି ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୃତ।
ହତଵୀରପ୍ରଧାନା ହି ଗତୋତ୍ସାହା ନିରୁଦ୍ଯମା। ସେନା ଭ୍ରମତି ସଂଖ୍ଯେଷୁ ହତକର୍ଣେଵ ନୌର୍ଜଲେ
ଯେଉଁ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ବୀରମାନେ ମରିଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଚେଷ୍ଟା ହାରାଯାଏ, ସେ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭ୍ରମି ଫେରେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହଲ ନୌକା ଭଳି।
ଇଯଂ ପୁନରସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ତପସ୍ଵିନି। ସେନା ରକ୍ଷତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ମଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ନିଵେଦିତୌ
ଏହି ସେନା ନିର୍ଭୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି, ହେ ତପସ୍ୱିନୀ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କୁହିଲି।
ସା ତ୍ଵଂ ଭଵ ସୁଵିସ୍ରବ୍ଧା ଅନୁମାନୈଃ ସୁଖୋଦଯୈଃ। ଅହତୌ ପଶ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ସ୍ନେହାଦେତଦ୍ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଉ, ଅଘାତ ହୋଇନଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୁଁ ସ୍ନେହରୁ ଏହି କଥା କୁହୁଛି।
ଅନୃତଂ ନୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ମେ ନ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମୈଥିଲି। ଚାରିତ୍ରସୁଖଶୀଲତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସି ମନୋ ମମ
ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କୁହିନି, ଏବଂ କେବେ କୁହିବି ନାହିଁ, ହେ ମୈଥିଳୀ; ତୁମର ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖି ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ।
ନେମୌ ଶକ୍ଯୌ ରଣେ ଜେତୁଂ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ। ତାଦୃଶଂ ଦର୍ଶନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଯା ଚୋଦୀରିତଂ ତଵ
ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଲି।