ଵିମାନେନାପି ଗତ୍ଵା ତୁ ସୀତା ତ୍ରିଜଟଯା ସହ। ଦଦର୍ଶ ଵାନରାଣାଂ ତୁ ସର୍ଵଂ ସୈନ୍ଯଂ ନିପାତିତମ୍
ତାପରେ ସୀତା, ତୃଜଟା ସହିତ ରଥରେ ବସି, ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସଶ୍ଚାପି ଦଦର୍ଶ ପିଶିତାଶନାନ୍। ଵାନରାଂଶ୍ଚାତିଦୁଃଖାର୍ତାନ୍ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି, ଆଉ ବାନରମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ତତଃ ସୀତା ଦଦର୍ଶୋଭୌ ଶଯାନୌ ଶରତଲ୍ପଗୌ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ରାମଂ ଚ ଵିସଂଜ୍ଞୌ ଶରପୀଡିତୌ
ତାପରେ ସୀତା ଦେଖିଲେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶରରେ ତିଆରି ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଅଚେତନ ଓ ଶର ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ ପଡିଛନ୍ତି।
ଵିଧ୍ଵସ୍ତକଵଚୌ ଵୀରୌ ଵିପ୍ରଵିଦ୍ଧଶରାସନୌ। ସାଯକୈଶ୍ଛିନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗୌ ଶରସ୍ତମ୍ବମଯୌ କ୍ଷିତୌ
ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କର କବଚ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଧନୁଷ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଶର ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଗ କଟାଯାଇଛି, ଶରର ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ ଶରର ଥମ୍ଭ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡିଛନ୍ତି।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ତତ୍ର ପ୍ରଵୀରୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ। ଶଯାନୌ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୌ କୁମାରାଵିଵ ପାଵକୀ
ସେଠାରେ ସୀତା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ୍ମନୟନ, ଅଗ୍ନିର ପୁଅମାନେ ଭଳି ଶୟନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଶରତଲ୍ପଗତୌ ଵୀରୌ ତଥାଭୂତୌ ନରର୍ଷଭୌ। ଦୁଃଖାର୍ତା କରୁଣଂ ସୀତା ସୁଭୃଶଂ ଵିଲଲାପ ହ
ଶରର ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡିଥିବା ସେ ଦୁଇ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ସୀତା ବେଶି କଷ୍ଟରେ କରୁଣ ଭାବେ କନ୍ଦିଲେ।
ଭର୍ତାରମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାସିତେକ୍ଷଣା। ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାଂସୁଷୁ ଚେଷ୍ଟନ୍ତୌ ରୁରୋଦ ଜନକାତ୍ମଜା
ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ପତି ଓ କଳା ନୟନ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧୂଳିରେ ଗଡାଗଡି କରୁଥିବା ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା କନ୍ଦିପକାଇଲେ।
ସବାଷ୍ପଶୋକାଭିହତା ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ଦେଵସୁତପ୍ରଭାଵୌ। ଵିତର୍କଯନ୍ତୀ ନିଧନଂ ତଯୋଃ ସା ଦୁଃଖାନ୍ଵିତା ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଜଗାଦ
ଲୁହ ଓ ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇ, ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ସୀତା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ସତଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
thumb|ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଅଠଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ।
ଭର୍ତାରଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ଵିଲଲାପ ଭୃଶଂ ସୀତା କରୁଣଂ ଶୋକକର୍ଶିତା
ପତି ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇ ସୀତା ବେଶି କଷ୍ଟରେ କନ୍ଦିଲେ।
ଊଚୁର୍ଲାକ୍ଷଣିକା ଯେ ମାଂ ପୁତ୍ରିଣ୍ଯଵିଧଵେତି ଚ। ତେଽଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ହତେ ରାମେ ଜ୍ଞାନିନୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯେମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ, 'ମୁଁ କେବେ ବିଧବା ହେବିନି, ସନ୍ତାନ ହେବେ', ସେଇ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
ଯଜ୍ଵନୋ ମହିଷୀଂ ଯେ ମାମୂଚୁଃ ପତ୍ନୀଂ ଚ ସତ୍ରିଣଃ। ତେଽଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ହତେ ରାମେ ଜ୍ଞାନିନୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯେମାନେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ବୋଲି କହିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
ଵୀରପାର୍ଥିଵପତ୍ନୀନାଂ ଯେ ଵିଦୁର୍ଭର୍ତୃପୂଜିତାମ୍। ତେଽଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ହତେ ରାମେ ଜ୍ଞାନିନୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯେମାନେ ମୋତେ ଶୂରବୀର ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ରାଣୀ ବୋଲି ଜାଣୁଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
ଊଚୁଃ ସଂଶ୍ରଵଣେ ଯେ ମାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ କାର୍ତାନ୍ତିକାଃ ଶୁଭାମ୍। ତେଽଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ହତେ ରାମେ ଜ୍ଞାନିନୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋତେ ଧନ୍ୟ ବୋଲି କହିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
ଇମାନି ଖଲୁ ପଦ୍ମାନି ପାଦଯୋର୍ଵୈ କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଆଧିରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯନ୍ତେ ନରେନ୍ଦ୍ରୈଃ ପତିଭିଃ ସହ
ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ ଘରର ଜନନୀମାନଙ୍କ ପାଦରେ ଥିବା ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହୁଅନ୍ତି।
ଵୈଧଵ୍ଯଂ ଯାନ୍ତି ଯୈର୍ନାର୍ଯୋଽଲକ୍ଷଣୈର୍ଭାଗ୍ଯଦୁର୍ଲଭାଃ। ନାତ୍ମନସ୍ତାନି ପଶ୍ଯାମି ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ହତଲକ୍ଷଣା
ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଭାଗିନୀ ନାରୀମାନେ ବିଧବା ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ଦେହରେ ଦେଖୁନି, ଯଦିଓ ଆଜି ମୋ ଭାଗ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ସତ୍ଯନାମାନି ପଦ୍ମାନି ସ୍ତ୍ରୀଣାମୁକ୍ତାନି ଲକ୍ଷଣୈଃ। ତାନ୍ଯଦ୍ଯ ନିହତେ ରାମେ ଵିତଥାନି ଭଵନ୍ତି ମେ
ନାରୀମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ବିଶେଷଣ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଗଲା।
କେଶାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ସମା ନୀଲା ଭ୍ରୁଵୌ ଚାସଂହତେ ମମ। ଵୃତ୍ତେ ଚାରୋମକେ ଜଙ୍ଘେ ଦନ୍ତାଶ୍ଚାଵିରଲା ମମ
ମୋର କେଶ ଛୋଟ, ସମାନ ଏବଂ କଳା; ମୋର ଭୃକୁଟି ଏକାଠି ନୁହେଁ; ମୋର ଗୋଡ଼ ଗୋଲା ଏବଂ ମସୃଣ; ମୋର ଦାନ୍ତ ଏକସାର ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିନାହିଁ।
ଶଙ୍ଖେ ନେତ୍ରେ କରୌ ପାଦୌ ଗୁଲ୍ଫାଵୂରୂ ସମୌ ଚିତୌ। ଅନୁଵୃତ୍ତନଖାଃ ସ୍ନିଗ୍ଧାଃ ସମାଶ୍ଚାଙ୍ଗୁଲଯୋ ମମ
ମୋର ଆଖି ଶଂଖ ଆକୃତିର, ହାତ ଓ ପାଦ ଭଲ ଆକୃତିର, ଗୁଁଫ ଓ ଉରୁ ସମାନ ଏବଂ ଚିହ୍ନିତ; ନଖ ମସୃଣ ଏବଂ ସମାନ, ଆଉ ଆଂଗୁଠିଗୁଡ଼ିକ ସିଧା।
ସ୍ତନୌ ଚାଵିରଲୌ ପୀନୌ ମାମକୌ ମଗ୍ନଚୂଚୁକୌ। ମଗ୍ନା ଚୋତ୍ସେଧନୀ ନାଭିଃ ପାର୍ଶ୍ଵୋରସ୍କଂ ଚ ମେ ଚିତମ୍
ମୋର ଛାତି ଭରିଆ, ଗୋଲା ଏବଂ ଏକଠି, ଚୁଚୁକ ଭିତରକୁ ଥିବା; ନାଭି ଗଭୀର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ; ପାଶ ଓ ବକ୍ଷ ଭଲ ଆକୃତିର।
ମମ ଵର୍ଣୋ ମଣିନିଭୋ ମୃଦୂନ୍ଯଙ୍ଗରୁହାଣି ଚ। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ମାମୂଚୁଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍
ମୋର ରଙ୍ଗ ମଣିର ଭଳି ଚମକେ, ଦେହର ଲୋମ ମୃଦୁ; ଏହି ବାରଟି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ମୋତେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ସମଗ୍ରଯଵମଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପାଣିପାଦଂ ଚ ଵର୍ଣଵତ୍। ମନ୍ଦସ୍ମିତେତ୍ଯେଵ ଚ ମାଂ କନ୍ଯାଲାକ୍ଷଣିକା ଵିଦୁଃ
ମୋର ହାତ ଓ ପାଦ ଅଖଣ୍ଡ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯବ ଦାଣା ଭଳି ଆକୃତିର; ମୋର ହସ ମୃଦୁ—ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି କନ୍ୟା ଚିହ୍ନ ଜଣା ଜଣେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ।
ଆଧିରାଜ୍ଯେଽଭିଷେକୋ ମେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପତିନା ସହ। କୃତାନ୍ତକୁଶଲୈରୁକ୍ତଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵିତଥୀକୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେବ ବୋଲି କହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁ କଥା ଅସତ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଶୋଧଯିତ୍ଵା ଜନସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିମୁପଲଭ୍ଯ ଚ। ତୀର୍ତ୍ଵା ସାଗରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରୌ ଗୋଷ୍ପଦେ ହତୌ
ଜନସ୍ଥାନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶୁଧାଇ ଖବର ଜାଣି, ଅଚଳ ସାଗର ଅଟିକି, ମୋର ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋଁର ଚିହ୍ନ ଭଳି ସହଜରେ ମରିଗଲେ।
ନନୁ ଵାରୁଣମାଗ୍ନେଯମୈନ୍ଦ୍ରଂ ଵାଯଵ୍ଯମେଵ ଚ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରଶ୍ଚୈଵ ରାଘଵୌ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବମାନେ ବାରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଶିର ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଥିଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯମାନେନ ରଣେ ମାଯଯା ଵାସଵୋପମୌ। ମମ ନାଥାଵନାଥାଯା ନିହତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୋର ରକ୍ଷକ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମରିଗଲେ, ମୋତେ ଅନାଥ କରି।
ନହି ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ରଣେ ରିପୁଃ। ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିନିଵର୍ତେତ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାନ୍ମନୋଜଵଃ
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସେ, ସେ ଚାହେଁ କି ମନ ଭଳି ତେଜ ହେଉ, ବଞ୍ଚି ଫେରିପାରେନାହିଁ।
ନ କାଲସ୍ଯାତିଭାରୋଽସ୍ତି କୃତାନ୍ତଶ୍ଚ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ। ଯତ୍ର ରାମଃ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଶେତେ ଯୁଧି ନିପାତିତଃ
କାଳ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାର ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ; ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଭାଇ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ନ ଶୋଚାମି ତଥା ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାରଥମ୍। ନାତ୍ମାନଂ ଜନନୀଂ ଚାପି ଯଥା ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
ମୁଁ ରାମ, ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନା ନିଜେ, ନା ମା, ଏମିତି ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ; ଯେତେ ଦୁଃଖ ଶ୍ରମିକା ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ପାଇଁ କରୁଛି।