ସ ହର୍ଷଵେଗାନୁଗତାନ୍ତରାତ୍ମା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରଂ ତସ୍ଯ ମହାରଥସ୍ଯ। ଜହୌ ଜ୍ଵରଂ ଦାଶରଥେଃ ସମୁତ୍ଥଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵାଚାଭିନନନ୍ଦ ପୁତ୍ରମ୍
ସେ ମହାବୀରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଲା। ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ଉପଜିଥିବା ଯେଉଁ ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଥିଲା, ସେ ଏହାକୁ ଛାଡିଦେଲେ ଏବଂ ଖୁସିର ସ୍ୱରରେ ପୁଅକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତଚାଳିଶିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଲଙ୍କାଯାଂ କୃତାର୍ଥେ ରାଵଣାତ୍ମଜେ। ରାଘଵଂ ପରିଵାର୍ଯାଥ ରରକ୍ଷୁର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ
ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ କାମ ସାରି ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କରିଲେ।
ହନୁମାନଙ୍ଗଦୋ ନୀଲଃ ସୁଷେଣଃ କୁମୁଦୋ ନଲଃ। ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ
ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ସୁଷେଣ, କୁମୁଦ, ନଳ, ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ—
ଜାମ୍ବଵାନୃଷଭଃ ସ୍କନ୍ଧୋ ରମ୍ଭଃ ଶତବଲିଃ ପୃଥୁଃ। ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଶ୍ଚ ଯତ୍ତାଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମାନାଦାଯ ସର୍ଵତଃ
ଜାମ୍ବବାନ, ଋଷଭ, ସ୍କନ୍ଧ, ରମ୍ଭ, ଶତବଳି, ପୃଥୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୟାରି ଥିବା ନେତାମାନେ, ସମସ୍ତେ ଚାରିପଟେ ଥିବା ଗଛ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ଵୀକ୍ଷମାଣା ଦିଶଃ ସର୍ଵାସ୍ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଵାନରାଃ। ତୃଣେଷ୍ଵପି ଚ ଚେଷ୍ଟତ୍ସୁ ରାକ୍ଷସା ଇତି ମେନିରେ
ବାନରମାନେ ଚାରିଦିଗରେ, ଉପରେ ଓ ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ। ତୁଳସୀ ମାଝିରେ ଥିବା ଅଳ୍ପ ହଲାହଲିକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ।
ରାଵଣଶ୍ଚାପି ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵିସୃଜ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ସୁତମ୍। ଆଜୁହାଵ ତତଃ ସୀତାରକ୍ଷଣୀ ରାକ୍ଷସୀସ୍ତଦା
ରାବଣ ଖୁସି ହୋଇ, ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍କୁ ପଠାଇ ଦେଇ, ତାପରେ ସୀତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ରାକ୍ଷସ୍ଯସ୍ତ୍ରିଜଟା ଚାପି ଶାସନାତ୍ ତମୁପସ୍ଥିତାଃ। ତା ଉଵାଚ ତତୋ ହୃଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସୀ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଓ ତ୍ରିଜଟା ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ ଖୁସି ହୋଇ ରାକ୍ଷସୀମାନେକୁ କହିଲେ।
ହତାଵିନ୍ଦ୍ରଜିତାଖ୍ଯାତ ଵୈଦେହ୍ଯା ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ପୁଷ୍ପକଂ ତତ୍ସମାରୋପ୍ଯ ଦର୍ଶଯଧ୍ଵଂ ରଣେ ହତୌ
“ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି। ସୀତାକୁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡିଥିବା ତାଙ୍କ ଦେହ ଦେଖାଇଦିଅ।”
ଯଦାଶ୍ରଯାଦଵଷ୍ଟବ୍ଧା ନେଯଂ ମାମୁପତିଷ୍ଠତେ। ସୋଽସ୍ଯା ଭର୍ତା ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ନିହତୋ ରଣମୂର୍ଧନି
“ଯାହା ଉପରେ ଭରସା କରି ସେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଭାଇ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।”
ନିର୍ଵିଶଙ୍କା ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ନିରପେକ୍ଷା ଚ ମୈଥିଲୀ। ମାମୁପସ୍ଥାସ୍ଯତେ ସୀତା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା
“ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ସୀତା ଏବେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ବିନା, ନିଷ୍ପେକ୍ଷ ଭାବରେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବେ।”
ଅଦ୍ଯ କାଲଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରଣେ ରାମଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵିନିଵୃତ୍ତା ସା ଚାନ୍ଯାଂ ଗତିମପଶ୍ଯତୀ
“ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାଳର ଆଧୀନ ହୋଇଗଲେ ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନ ଦେଖି ପଛକୁ ଫେରିଯିବେ।”
ଅନପେକ୍ଷା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ମାମୁପସ୍ଥାସ୍ଯତେ ସ୍ଵଯମ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
“ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା ସୀତା ଏବେ ନିଷ୍ପେକ୍ଷ ଭାବରେ ସ୍ୱୟଂ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବେ।” ରାବଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି,
ରାକ୍ଷସ୍ଯସ୍ତାସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଵୈ ଯତ୍ର ପୁଷ୍ପକମ୍। ତତଃ ପୁଷ୍ପକମାଦାଯ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ରାଵଣାଜ୍ଞଯା
ରାକ୍ଷସୀମାନେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ,
ଅଶୋକଵନିକାସ୍ଥାଂ ତାଂ ମୈଥିଲୀଂ ସମୁପାନଯନ୍। ତାମାଦାଯ ତୁ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଭର୍ତୃଶୋକପରାଜିତାମ୍
ଅଶୋକବନରେ ରହୁଥିବା ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗିପଡିଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି,
ସୀତାମାରୋପଯାମାସୁର୍ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ତଦା। ତତଃ ପୁଷ୍ପକମାରୋପ୍ଯ ସୀତାଂ ତ୍ରିଜଟଯା ସହ
ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସାଇଦେଲେ।
ଜଗ୍ମୁର୍ଦର୍ଶଯିତୁଂ ତସ୍ଯୈ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ରାଵଣଶ୍ଚାରଯାମାସ ପତାକାଧ୍ଵଜମାଲିନୀମ୍
ତାପରେ, ସୀତା ଓ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପକରେ ବସାଇ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇବାକୁ ନେଲେ।
ପ୍ରାଘୋଷଯତ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ରାଘଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ହତାଵିନ୍ଦ୍ରଜିତା ରଣେ
ଏହିପରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୋଷଣା କରାଇଲେ: 'ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିଛନ୍ତି'।
ଵିମାନେନାପି ଗତ୍ଵା ତୁ ସୀତା ତ୍ରିଜଟଯା ସହ। ଦଦର୍ଶ ଵାନରାଣାଂ ତୁ ସର୍ଵଂ ସୈନ୍ଯଂ ନିପାତିତମ୍
ତାପରେ ସୀତା, ତୃଜଟା ସହିତ ରଥରେ ବସି, ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସଶ୍ଚାପି ଦଦର୍ଶ ପିଶିତାଶନାନ୍। ଵାନରାଂଶ୍ଚାତିଦୁଃଖାର୍ତାନ୍ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି, ଆଉ ବାନରମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ତତଃ ସୀତା ଦଦର୍ଶୋଭୌ ଶଯାନୌ ଶରତଲ୍ପଗୌ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ରାମଂ ଚ ଵିସଂଜ୍ଞୌ ଶରପୀଡିତୌ
ତାପରେ ସୀତା ଦେଖିଲେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶରରେ ତିଆରି ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଅଚେତନ ଓ ଶର ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ ପଡିଛନ୍ତି।
ଵିଧ୍ଵସ୍ତକଵଚୌ ଵୀରୌ ଵିପ୍ରଵିଦ୍ଧଶରାସନୌ। ସାଯକୈଶ୍ଛିନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗୌ ଶରସ୍ତମ୍ବମଯୌ କ୍ଷିତୌ
ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କର କବଚ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଧନୁଷ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଶର ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଗ କଟାଯାଇଛି, ଶରର ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ ଶରର ଥମ୍ଭ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡିଛନ୍ତି।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ତତ୍ର ପ୍ରଵୀରୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ। ଶଯାନୌ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୌ କୁମାରାଵିଵ ପାଵକୀ
ସେଠାରେ ସୀତା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ୍ମନୟନ, ଅଗ୍ନିର ପୁଅମାନେ ଭଳି ଶୟନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଶରତଲ୍ପଗତୌ ଵୀରୌ ତଥାଭୂତୌ ନରର୍ଷଭୌ। ଦୁଃଖାର୍ତା କରୁଣଂ ସୀତା ସୁଭୃଶଂ ଵିଲଲାପ ହ
ଶରର ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡିଥିବା ସେ ଦୁଇ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ସୀତା ବେଶି କଷ୍ଟରେ କରୁଣ ଭାବେ କନ୍ଦିଲେ।
ଭର୍ତାରମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାସିତେକ୍ଷଣା। ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାଂସୁଷୁ ଚେଷ୍ଟନ୍ତୌ ରୁରୋଦ ଜନକାତ୍ମଜା
ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ପତି ଓ କଳା ନୟନ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧୂଳିରେ ଗଡାଗଡି କରୁଥିବା ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା କନ୍ଦିପକାଇଲେ।
ସବାଷ୍ପଶୋକାଭିହତା ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ଦେଵସୁତପ୍ରଭାଵୌ। ଵିତର୍କଯନ୍ତୀ ନିଧନଂ ତଯୋଃ ସା ଦୁଃଖାନ୍ଵିତା ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଜଗାଦ
ଲୁହ ଓ ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇ, ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ସୀତା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ସତଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
thumb|ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଅଠଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ।
ଭର୍ତାରଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ଵିଲଲାପ ଭୃଶଂ ସୀତା କରୁଣଂ ଶୋକକର୍ଶିତା
ପତି ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇ ସୀତା ବେଶି କଷ୍ଟରେ କନ୍ଦିଲେ।
ଊଚୁର୍ଲାକ୍ଷଣିକା ଯେ ମାଂ ପୁତ୍ରିଣ୍ଯଵିଧଵେତି ଚ। ତେଽଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ହତେ ରାମେ ଜ୍ଞାନିନୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯେମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ, 'ମୁଁ କେବେ ବିଧବା ହେବିନି, ସନ୍ତାନ ହେବେ', ସେଇ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆଜି ରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।