ନ କାଲଃ କପିରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯମଵଲମ୍ବିତୁମ୍। ଅତିସ୍ନେହୋଽପି କାଲେଽସ୍ମିନ୍ ମରଣାଯୋପକଲ୍ପତେ
ହେ କପିରାଜ, ଏଠି ଏବେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିବା ସମୟ ନୁହେଁ; ଏପରି ସମୟରେ ଅତିରିକ୍ତ ସ୍ନେହ ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଥକୁ ନେଇଯାଏ।
ତସ୍ମାଦୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ ସର୍ଵକାର୍ଯଵିନାଶନମ୍। ହିତଂ ରାମପୁରୋଗାଣାଂ ସୈନ୍ଯାନାମନୁଚିନ୍ତଯ
ସେଥିପାଇଁ, ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ସମସ୍ତ କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସେନା ପାଇଁ କଣ ଭଲ ହେବ, ତାହା ଭାବ।
ଅଥ ଵା ରକ୍ଷ୍ଯତାଂ ରାମୋ ଯାଵତ୍ସଂଜ୍ଞାଵିପର୍ଯଯଃ। ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୌ ହି କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ଭଯଂ ନୌ ଵ୍ଯପନେଷ୍ଯତଃ
କିମ୍ବା, ରାମଙ୍କୁ ସଚେତନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷା କର; କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ସଚେତନ ହେଲେ, ଆମର ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର ହେଇଯିବ।
ନୈତତ୍ କିଂଚନ ରାମସ୍ଯ ନ ଚ ରାମୋ ମୁମୂର୍ଷତି। ନହ୍ଯେନଂ ହାସ୍ଯତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦୁର୍ଲଭା ଯା ଗତାଯୁଷାମ୍
ଏହା ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ, ଓ ରାମ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦାଶ୍ଵାସଯାତ୍ମାନଂ ବଲଂ ଚାଶ୍ଵାସଯ ସ୍ଵକମ୍। ଯାଵତ୍ ସୈନ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି ପୁନଃ ସଂସ୍ଥାପଯାମ୍ଯହମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ତୁମେ ନିଜକୁ ଓ ତୁମ ସେନାକୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦିଅ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ପୁନିଥରେ ସ୍ଥିର କରିପାରିବି।
ଏତେ ହି ଫୁଲ୍ଲନଯନାସ୍ତ୍ରାସାଦାଗତସାଧ୍ଵସାଃ। କର୍ଣେ କର୍ଣେ ପ୍ରକଥିତା ହରଯୋ ହରିସତ୍ତମ
ହେ ବନରାଜ, ଏହି ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଆଖି ଫାଟିଯାଇଛି ଓ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚୁପେଚାପ କିଛି କହୁଛନ୍ତି।
ମାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଧାଵନ୍ତମନୀକଂ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷିତମ୍। ତ୍ଯଜନ୍ତୁ ହରଯସ୍ତ୍ରାସଂ ଭୁକ୍ତପୂର୍ଵାମିଵ ସ୍ରଜମ୍
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦରେ ଦୌଡ଼ିଆସୁଥିବା ଦେଖିବେ, ବାନରମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାଳାକୁ ଯେପରି ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ଭୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ଵିଦ୍ରୁତଂ ଵାନରାନୀକଂ ତତ୍ ସମାଶ୍ଵାସଯତ୍ ପୁନଃ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଲେ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବାନର ସେନାକୁ ପୁନିଥରେ ଆଶ୍ୱାସିତ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତୁ ମହାମାଯଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ। ଵିଵେଶ ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ପିତରଂ ଚାଭ୍ଯୁପାଗମତ୍
ମହାମାୟା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଉତ୍ପପାତ ତତୋ ହୃଷ୍ଟଃ ପୁତ୍ରଂ ଚ ପରିଷସ୍ଵଜେ। ରାଵଣୋ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୂ ନିପାତିତୌ
ତାପରେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପଡ଼ିଯିବା ଖବର ଶୁଣି, ରାବଣ ଖୁସିରେ ଉଠି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଉପାଘ୍ରାଯ ଚ ତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରୀତମାନସଃ। ପୃଚ୍ଛତେ ଚ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ପିତ୍ରେ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଏବଂ ପିତା ପଚାରିବା ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେସବୁ କହିଦେଲେ।
ଯଥା ତୌ ଶରବନ୍ଧେନ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୌ ନିଷ୍ପ୍ରଭୌ କୃତୌ
କିପରି ସେ ଦୁଇଜଣ ବାଣରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ ଅଚଳ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ—
ସ ହର୍ଷଵେଗାନୁଗତାନ୍ତରାତ୍ମା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରଂ ତସ୍ଯ ମହାରଥସ୍ଯ। ଜହୌ ଜ୍ଵରଂ ଦାଶରଥେଃ ସମୁତ୍ଥଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵାଚାଭିନନନ୍ଦ ପୁତ୍ରମ୍
ସେ ମହାବୀରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଲା। ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ଉପଜିଥିବା ଯେଉଁ ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଥିଲା, ସେ ଏହାକୁ ଛାଡିଦେଲେ ଏବଂ ଖୁସିର ସ୍ୱରରେ ପୁଅକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତଚାଳିଶିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଲଙ୍କାଯାଂ କୃତାର୍ଥେ ରାଵଣାତ୍ମଜେ। ରାଘଵଂ ପରିଵାର୍ଯାଥ ରରକ୍ଷୁର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ
ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ କାମ ସାରି ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କରିଲେ।
ହନୁମାନଙ୍ଗଦୋ ନୀଲଃ ସୁଷେଣଃ କୁମୁଦୋ ନଲଃ। ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ
ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ସୁଷେଣ, କୁମୁଦ, ନଳ, ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ—
ଜାମ୍ବଵାନୃଷଭଃ ସ୍କନ୍ଧୋ ରମ୍ଭଃ ଶତବଲିଃ ପୃଥୁଃ। ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଶ୍ଚ ଯତ୍ତାଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମାନାଦାଯ ସର୍ଵତଃ
ଜାମ୍ବବାନ, ଋଷଭ, ସ୍କନ୍ଧ, ରମ୍ଭ, ଶତବଳି, ପୃଥୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୟାରି ଥିବା ନେତାମାନେ, ସମସ୍ତେ ଚାରିପଟେ ଥିବା ଗଛ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ଵୀକ୍ଷମାଣା ଦିଶଃ ସର୍ଵାସ୍ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଵାନରାଃ। ତୃଣେଷ୍ଵପି ଚ ଚେଷ୍ଟତ୍ସୁ ରାକ୍ଷସା ଇତି ମେନିରେ
ବାନରମାନେ ଚାରିଦିଗରେ, ଉପରେ ଓ ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ। ତୁଳସୀ ମାଝିରେ ଥିବା ଅଳ୍ପ ହଲାହଲିକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ।
ରାଵଣଶ୍ଚାପି ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵିସୃଜ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ସୁତମ୍। ଆଜୁହାଵ ତତଃ ସୀତାରକ୍ଷଣୀ ରାକ୍ଷସୀସ୍ତଦା
ରାବଣ ଖୁସି ହୋଇ, ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍କୁ ପଠାଇ ଦେଇ, ତାପରେ ସୀତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ରାକ୍ଷସ୍ଯସ୍ତ୍ରିଜଟା ଚାପି ଶାସନାତ୍ ତମୁପସ୍ଥିତାଃ। ତା ଉଵାଚ ତତୋ ହୃଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସୀ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଓ ତ୍ରିଜଟା ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ ଖୁସି ହୋଇ ରାକ୍ଷସୀମାନେକୁ କହିଲେ।
ହତାଵିନ୍ଦ୍ରଜିତାଖ୍ଯାତ ଵୈଦେହ୍ଯା ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ପୁଷ୍ପକଂ ତତ୍ସମାରୋପ୍ଯ ଦର୍ଶଯଧ୍ଵଂ ରଣେ ହତୌ
“ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି। ସୀତାକୁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡିଥିବା ତାଙ୍କ ଦେହ ଦେଖାଇଦିଅ।”
ଯଦାଶ୍ରଯାଦଵଷ୍ଟବ୍ଧା ନେଯଂ ମାମୁପତିଷ୍ଠତେ। ସୋଽସ୍ଯା ଭର୍ତା ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ନିହତୋ ରଣମୂର୍ଧନି
“ଯାହା ଉପରେ ଭରସା କରି ସେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଭାଇ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।”
ନିର୍ଵିଶଙ୍କା ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ନିରପେକ୍ଷା ଚ ମୈଥିଲୀ। ମାମୁପସ୍ଥାସ୍ଯତେ ସୀତା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା
“ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ସୀତା ଏବେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ବିନା, ନିଷ୍ପେକ୍ଷ ଭାବରେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବେ।”
ଅଦ୍ଯ କାଲଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରଣେ ରାମଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵିନିଵୃତ୍ତା ସା ଚାନ୍ଯାଂ ଗତିମପଶ୍ଯତୀ
“ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାଳର ଆଧୀନ ହୋଇଗଲେ ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନ ଦେଖି ପଛକୁ ଫେରିଯିବେ।”
ଅନପେକ୍ଷା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ମାମୁପସ୍ଥାସ୍ଯତେ ସ୍ଵଯମ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
“ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା ସୀତା ଏବେ ନିଷ୍ପେକ୍ଷ ଭାବରେ ସ୍ୱୟଂ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବେ।” ରାବଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି,
ରାକ୍ଷସ୍ଯସ୍ତାସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଵୈ ଯତ୍ର ପୁଷ୍ପକମ୍। ତତଃ ପୁଷ୍ପକମାଦାଯ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ରାଵଣାଜ୍ଞଯା
ରାକ୍ଷସୀମାନେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ,
ଅଶୋକଵନିକାସ୍ଥାଂ ତାଂ ମୈଥିଲୀଂ ସମୁପାନଯନ୍। ତାମାଦାଯ ତୁ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଭର୍ତୃଶୋକପରାଜିତାମ୍
ଅଶୋକବନରେ ରହୁଥିବା ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗିପଡିଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି,
ସୀତାମାରୋପଯାମାସୁର୍ଵିମାନଂ ପୁଷ୍ପକଂ ତଦା। ତତଃ ପୁଷ୍ପକମାରୋପ୍ଯ ସୀତାଂ ତ୍ରିଜଟଯା ସହ
ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସାଇଦେଲେ।
ଜଗ୍ମୁର୍ଦର୍ଶଯିତୁଂ ତସ୍ଯୈ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ରାଵଣଶ୍ଚାରଯାମାସ ପତାକାଧ୍ଵଜମାଲିନୀମ୍
ତାପରେ, ସୀତା ଓ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପକରେ ବସାଇ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇବାକୁ ନେଲେ।
ପ୍ରାଘୋଷଯତ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ରାଘଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ହତାଵିନ୍ଦ୍ରଜିତା ରଣେ
ଏହିପରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୋଷଣା କରାଇଲେ: 'ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିଛନ୍ତି'।