ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କୂଟଯୋଧୀ ନିଶାଚରଃ। ବବନ୍ଧ ଶରବନ୍ଧେନ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଏହି ଚତୁର ଯୋଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କୁ ବାଣର ଫାଦରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ ।
ତୌ ତେନ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ କ୍ରୁଦ୍ଧେନାଶୀଵିଷୈଃ ଶରୈଃ। ସହସାଭିହତୌ ଵୀରୌ ତଦା ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତ ଵାନରାଃ
କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନାଗସଦୃଶ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ଆଘାତ କଲେ, ବାନରମାନେ ଏହା ଦେଖୁଥିଲେ ।
ପ୍ରକାଶରୂପସ୍ତୁ ଯଦା ନ ଶକ୍ତ- ସ୍ତୌ ବାଧିତୁଂ ରାକ୍ଷସରାଜପୁତ୍ରଃ। ମାଯାଂ ପ୍ରଯୋକ୍ତୁଂ ସମୁପାଜଗାମ ବବନ୍ଧ ତୌ ରାଜସୁତୌ ଦୁରାତ୍ମା
ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ରାଜପୁତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେହରେ ଥିବାବେଳେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟତାରେ ରାଜପୁତ୍ର ଭାଇଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା ।
thumb|ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶତମ ସର୍ଗ ।
ସ ତସ୍ଯ ଗତିମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଦିଦେଶାତିବଲୋ ରାମୋ ଦଶ ଵାନରଯୂଥପାନ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ରାମ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ କେଉଁଠି ଯାଇଛନ୍ତି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦଶଜଣ ବାନର ନାୟକଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ।
ଦ୍ଵୌ ସୁଷେଣସ୍ଯ ଦାଯାଦୌ ନୀଲଂ ଚ ପ୍ଲଵଗାଧିପମ୍। ଅଙ୍ଗଦଂ ଵାଲିପୁତ୍ରଂ ଚ ଶରଭଂ ଚ ତରସ୍ଵିନମ୍
ସେ ସୁଷେଣଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ବାନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ନୀଳ, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଶରଭଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ ।
ଦ୍ଵିଵିଦଂ ଚ ହନୂମନ୍ତଂ ସାନୁପ୍ରସ୍ଥଂ ମହାବଲମ୍। ଋଷଭଂ ଚର୍ଷଭସ୍କନ୍ଧମାଦିଦେଶ ପରଂତପଃ
ସେ ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାନୁପ୍ରସ୍ଥ ଏବଂ ବୃଷଭ ସଦୃଶ କନ୍ଧ ଥିବା ଋଷଭଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ ।
ତେ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ହରଯୋ ଭୀମାନୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଦପାନ୍। ଆକାଶଂ ଵିଵିଶୁଃ ସର୍ଵେ ମାର୍ଗମାଣା ଦିଶୋ ଦଶ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ଦଶ ଦିଗକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ତେଷାଂ ଵେଗଵତାଂ ଵେଗମିଷୁଭିର୍ଵେଗଵତ୍ତରୈଃ। ଅସ୍ତ୍ରଵିତ୍ ପରମାସ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ଵାରଯାମାସ ରାଵଣିଃ
କିନ୍ତୁ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ସେ ତୀବ୍ର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତୀବ୍ର ବାନରମାନେ ଅଟକାଇଦେଲେ ।
ତଂ ଭୀମଵେଗା ହରଯୋ ନାରାଚୈଃ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତାଃ। ଅନ୍ଧକାରେ ନ ଦଦୃଶୁର୍ମେଘୈଃ ସୂର୍ଯମିଵାଵୃତମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇଥିବା ମନ୍ଦ୍ରିଲମାନେ ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ସେଉଁଠିକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମେଘରେ ଢାକା ପଡ଼ିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋରେଵ ସର୍ଵଦେହଭିଦଃ ଶରାନ୍। ଭୃଶମାଵେଶଯାମାସ ରାଵଣିଃ ସମିତିଂଜଯଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦେହକୁ ମାତ୍ର ତୀବ୍ର ତୀରରେ ଭିଦିଦେଲେ।
ନିରନ୍ତରଶରୀରୌ ତୁ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। କ୍ରୁଦ୍ଧେନେନ୍ଦ୍ରଜିତା ଵୀରୌ ପନ୍ନଗୈଃ ଶରତାଂ ଗତୈଃ
କ୍ରୁଧ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସାପ ପରି ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ଦୁଇଜଣ ଶୂର ବିର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପୂରା ଢାକିଦେଲେ।
ତଯୋଃ କ୍ଷତଜମାର୍ଗେଣ ସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ବହୁ। ତାଵୁଭୌ ଚ ପ୍ରକାଶେତେ ପୁଷ୍ପିତାଵିଵ କିଂଶୁକୌ
ସେମାନଙ୍କ ଘାଉରୁ ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତଃ ପର୍ଯନ୍ତରକ୍ତାକ୍ଷୋ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯୋପମଃ। ରାଵଣିର୍ଭ୍ରାତରୌ ଵାକ୍ଯମନ୍ତର୍ଧାନଗତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯାହାଙ୍କ ଆଖି ରକ୍ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଭଳି କଳା ଥିଲା, ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଇଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯୁଧ୍ଯମାନମନାଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଶକ୍ରୋଽପି ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ। ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାସାଦିତୁଂ ଵାପି ନ ଶକ୍ତଃ କିଂ ପୁନର୍ଯୁଵାମ୍
ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଆସିବାକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି—ତେବେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିପରି ପାରିବ?
ପ୍ରାପିତାଵିଷୁଜାଲେନ ରାଘଵୌ କଙ୍କପତ୍ରିଣା। ଏଷ ରୋଷପରୀତାତ୍ମା ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୋର ଗିଧପଙ୍ଖି ବାଣର ସାପର ଜାଲରେ ତୁମେ ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଜି ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ପଠାଉଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ନିର୍ବିଭେଦ ଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରଜହର୍ଷ ନନାଦ ଚ
ଏପରି କହି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭିଦିଦେଲେ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯଶ୍ଯାମୋ ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଧନୁଃ। ଭୂଯ ଏଵ ଶରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଵିସସର୍ଜ ମହାମୃଧେ
ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଭଳି କଳା ଥିବା ସେ, ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ଆଉଥରେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ମର୍ମସୁ ମର୍ମଜ୍ଞୋ ମଜ୍ଜଯନ୍ ନିଶିତାନ୍ ଶରାନ୍। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋର୍ଵୀରୋ ନନାଦ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ସେ ଶୂର, ମର୍ମସ୍ଥଳ ମାରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଘୁସାଇ ଆବାର ଆବାର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ବଦ୍ଧୌ ତୁ ଶରବନ୍ଧେନ ତାଵୁଭୌ ରଣମୂର୍ଧନି। ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ନ ଶେକତୁରଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ସାପ ବାଣରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ଏତେ ଅସହାୟ ହେଲେ ଯେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁଠିକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵିଭିନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗୌ ଶରଶଲ୍ଯାଚିତୌ କୃତୌ। ଧ୍ଵଜାଵିଵ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରଜ୍ଜୁମୁକ୍ତୌ ପ୍ରକମ୍ପିତୌ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭିଦ୍ରାହିତ ଏବଂ ବାଣରେ ଢାକା ହୋଇ, ସେମାନେ ମହାଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ରଜ୍ଜୁ କଟାଯାଉଥିବାବେଳେ ଯେପରି ହଲିଉଛି, ସେପରି ଉଁଜଳିଗଲେ।
ତୌ ସମ୍ପ୍ରଚଲିତୌ ଵୀରୌ ମର୍ମଭେଦେନ କର୍ଶିତୌ। ନିପେତତୁର୍ମହେଷ୍ଵାସୌ ଜଗତ୍ଯାଂ ଜଗତୀପତୀ
ମର୍ମସ୍ଥଳ ଘାଉରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇ ଶୂର ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧର, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଢେଲିପଡ଼ିଲେ—ପୃଥିବୀର ନାଥମାନେ ମାଟିକୁ ଲୁଟିଲେ।
ତୌ ଵୀରଶଯନେ ଵୀରୌ ଶଯାନୌ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ। ଶରଵେଷ୍ଟିତସର୍ଵାଙ୍ଗାଵାର୍ତୌ ପରମପୀଡିତୌ
ଶୂରମାନେ ଶୋଇଥିବା ଶୟ୍ୟାରେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ବାଣରେ ଘେରାଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ନହ୍ଯଵିଦ୍ଧଂ ତଯୋର୍ଗାତ୍ରେ ବଭୂଵାଙ୍ଗୁଲମନ୍ତରମ୍। ନାନିର୍ଵିଣ୍ଣଂ ନ ଚାଧ୍ଵସ୍ତମାକରାଗ୍ରାଦଜିହ୍ମଗୈଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଏକ ଆଉଁଠି ଜଗା ମଧ୍ୟ ଅଭେଦ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ; ଧନୁଷ୍ୟର ଟିପରୁ ଟିପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ବାଣରେ ଭିଦିଯାଇଥିଲା।
ତୌ ତୁ କ୍ରୂରେଣ ନିହତୌ ରକ୍ଷସା କାମରୂପିଣା। ଅସୃକ୍ ସୁସ୍ରୁଵତୁସ୍ତୀଵ୍ରଂ ଜଲଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣାଵିଵ
ସେଇ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁଠି ଆକାର ବଦଳାଇପାରେ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଦୁଇଜଣ ତୀବ୍ର ରକ୍ତସ୍ରାବ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଝରଣାରୁ ପାଣି ବହିଯାଏ।
ପପାତ ପ୍ରଥମଂ ରାମୋ ଵିଦ୍ଧୋ ମର୍ମସୁ ମାର୍ଗଣୈଃ। କ୍ରୋଧାଦିନ୍ଦ୍ରଜିତା ଯେନ ପୁରା ଶକ୍ରୋ ଵିନିର୍ଜିତଃ
ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ବାଣ ଲାଗି ପ୍ରଥମେ ରାମ ଭୂମିକୁ ଢେଲିପଡ଼ିଲେ—ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଯିଏ ପୂର୍ବେ କ୍ରୋଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ।
ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ପ୍ରସନ୍ନାଗ୍ରୈ ରଜୋଗତିଭିରାଶୁଗୈଃ। ନାରାଚୈରର୍ଧନାରାଚୈର୍ଭଲ୍ଲୈରଞ୍ଜଲିକୈରପି। ଵିଵ୍ଯାଧ ଵତ୍ସଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ସିଂହଦଂଷ୍ଟ୍ରୈଃ କ୍ଷୁରୈସ୍ତଥା
ସୁନା ପଙ୍ଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ, ତୁରନ୍ତ ଉଡ଼ୁଥିବା ବାଣ, ଚୌଡ଼ାମୁଣ୍ଡ, ଅର୍ଧଚୌଡ଼ା, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର, ହସ୍ତାକାର, ବଛର ଦାନ୍ତ, ସିଂହ ଦାନ୍ତ ଓ କୁସୁମାରୀ ବାଣରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଭିଦିଦେଲେ।
ସ ଵୀରଶଯନେ ଶିଶ୍ଯେଽଵିଜ୍ଯମାଵିଧ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍। ଭିନ୍ନମୁଷ୍ଟିପରୀଣାହଂ ତ୍ରିନତଂ ରୁକ୍ମଭୂଷିତମ୍
ସେ ଶୂରବୀରଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଅନ୍ୟାଏ, ତାହାର ହାତ ଧରିବା ଅଂଶ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତିନି ମୁଡ଼ିଆ ଏବଂ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
ବାଣପାତାନ୍ତରେ ରାମଂ ପତିତଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ସ ତତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିରାଶୋ ଜୀଵିତେଽଭଵତ୍
ବାଣବୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କୁ, ସେଇ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ, ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶା ହରାଇଦେଲେ।