ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲା ମହାକାଯାସ୍ତମସା ତୁଲ୍ଯଵର୍ଚସଃ। ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଭକ୍ଷଯନ୍ ରଜନୀଚରାନ୍
ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳା, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ଧାର ପରି ଦେହର ରଙ୍ଗ ଥିଲା, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବାହୁଦେଇ ଧରି ଖାଇଯାଉଥିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ତୁ ରଣେ ଶତ୍ରୂନ୍ ନିହନ୍ତୁଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ। ରାଵଣିଂ ନିଜଘାନାଶୁ ସାରଥିଂ ଚ ହଯାନପି
ଅଙ୍ଗଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଆସି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତୁ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ। ଅଙ୍ଗଦେନ ମହାକାଯସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କର ରଥ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ । ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦେହରେ ଲୁଚି ରହି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ତତ୍ କର୍ମ ଵାଲିପୁତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସହର୍ଷିଭିଃ। ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପୂଜନାର୍ହସ୍ଯ ତୌ ଚୋଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଏବଂ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ।
ପ୍ରଭାଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଵିଦୁରିନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଯୁଧି। ତତସ୍ତେ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଧର୍ଷିତମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜାଣିଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ ବଡ଼ । କିନ୍ତୁ ସେ ମହାପୁରୁଷ ହାରିଯିବାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କପଯଃ ସସୁଗ୍ରୀଵଵିଭୀଷଣାଃ। ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ନେଦୁଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ପରାଜିତମ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ସମସ୍ତ ବାନର ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ, ଶତ୍ରୁକୁ ହାରିଥିବା ଦେଖି 'ଭଲ କଲେ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତୁ ତଦାନେନ ନିର୍ଜିତୋ ଭୀମକର୍ମଣା। ସଂଯୁଗେ ଵାଲିପୁତ୍ରେଣ କ୍ରୋଧଂ ଚକ୍ରେ ସୁଦାରୁଣମ୍
ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଯିବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ ।
ସୋଽନ୍ତର୍ଧାନଗତଃ ପାପୋ ରାଵଣୀ ରଣକର୍ଶିତଃ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରୋ ଵୀରୋ ରାଵଣିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ପାଇଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ମନ ଭରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ଅଦୃଶ୍ଯୋ ନିଶିତାନ୍ ବାଣାନ୍ ମୁମୋଚାଶନିଵର୍ଚସଃ। ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ଘୋରୈର୍ନାଗମଯୈଃ ଶରୈଃ
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଭୟଙ୍କର ନାଗସଦୃଶ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ବିଭେଦ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ରାକ୍ଷସଃ। ମାଯଯା ସଂଵୃତସ୍ତତ୍ର ମୋହଯନ୍ ରାଘଵୌ ଯୁଧି
କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ସେଠାରେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଅଂଗରେ ଆଘାତ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ ।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କୂଟଯୋଧୀ ନିଶାଚରଃ। ବବନ୍ଧ ଶରବନ୍ଧେନ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଏହି ଚତୁର ଯୋଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କୁ ବାଣର ଫାଦରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ ।
ତୌ ତେନ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ କ୍ରୁଦ୍ଧେନାଶୀଵିଷୈଃ ଶରୈଃ। ସହସାଭିହତୌ ଵୀରୌ ତଦା ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତ ଵାନରାଃ
କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନାଗସଦୃଶ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ଆଘାତ କଲେ, ବାନରମାନେ ଏହା ଦେଖୁଥିଲେ ।
ପ୍ରକାଶରୂପସ୍ତୁ ଯଦା ନ ଶକ୍ତ- ସ୍ତୌ ବାଧିତୁଂ ରାକ୍ଷସରାଜପୁତ୍ରଃ। ମାଯାଂ ପ୍ରଯୋକ୍ତୁଂ ସମୁପାଜଗାମ ବବନ୍ଧ ତୌ ରାଜସୁତୌ ଦୁରାତ୍ମା
ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ରାଜପୁତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେହରେ ଥିବାବେଳେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟତାରେ ରାଜପୁତ୍ର ଭାଇଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା ।
thumb|ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶତମ ସର୍ଗ ।
ସ ତସ୍ଯ ଗତିମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଦିଦେଶାତିବଲୋ ରାମୋ ଦଶ ଵାନରଯୂଥପାନ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ରାମ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ କେଉଁଠି ଯାଇଛନ୍ତି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦଶଜଣ ବାନର ନାୟକଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ।
ଦ୍ଵୌ ସୁଷେଣସ୍ଯ ଦାଯାଦୌ ନୀଲଂ ଚ ପ୍ଲଵଗାଧିପମ୍। ଅଙ୍ଗଦଂ ଵାଲିପୁତ୍ରଂ ଚ ଶରଭଂ ଚ ତରସ୍ଵିନମ୍
ସେ ସୁଷେଣଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ବାନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ନୀଳ, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଶରଭଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ ।
ଦ୍ଵିଵିଦଂ ଚ ହନୂମନ୍ତଂ ସାନୁପ୍ରସ୍ଥଂ ମହାବଲମ୍। ଋଷଭଂ ଚର୍ଷଭସ୍କନ୍ଧମାଦିଦେଶ ପରଂତପଃ
ସେ ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାନୁପ୍ରସ୍ଥ ଏବଂ ବୃଷଭ ସଦୃଶ କନ୍ଧ ଥିବା ଋଷଭଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ ।
ତେ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ହରଯୋ ଭୀମାନୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଦପାନ୍। ଆକାଶଂ ଵିଵିଶୁଃ ସର୍ଵେ ମାର୍ଗମାଣା ଦିଶୋ ଦଶ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ଦଶ ଦିଗକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ତେଷାଂ ଵେଗଵତାଂ ଵେଗମିଷୁଭିର୍ଵେଗଵତ୍ତରୈଃ। ଅସ୍ତ୍ରଵିତ୍ ପରମାସ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ଵାରଯାମାସ ରାଵଣିଃ
କିନ୍ତୁ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ସେ ତୀବ୍ର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତୀବ୍ର ବାନରମାନେ ଅଟକାଇଦେଲେ ।
ତଂ ଭୀମଵେଗା ହରଯୋ ନାରାଚୈଃ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତାଃ। ଅନ୍ଧକାରେ ନ ଦଦୃଶୁର୍ମେଘୈଃ ସୂର୍ଯମିଵାଵୃତମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇଥିବା ମନ୍ଦ୍ରିଲମାନେ ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ସେଉଁଠିକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମେଘରେ ଢାକା ପଡ଼ିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋରେଵ ସର୍ଵଦେହଭିଦଃ ଶରାନ୍। ଭୃଶମାଵେଶଯାମାସ ରାଵଣିଃ ସମିତିଂଜଯଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦେହକୁ ମାତ୍ର ତୀବ୍ର ତୀରରେ ଭିଦିଦେଲେ।
ନିରନ୍ତରଶରୀରୌ ତୁ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। କ୍ରୁଦ୍ଧେନେନ୍ଦ୍ରଜିତା ଵୀରୌ ପନ୍ନଗୈଃ ଶରତାଂ ଗତୈଃ
କ୍ରୁଧ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସାପ ପରି ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ଦୁଇଜଣ ଶୂର ବିର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପୂରା ଢାକିଦେଲେ।
ତଯୋଃ କ୍ଷତଜମାର୍ଗେଣ ସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ବହୁ। ତାଵୁଭୌ ଚ ପ୍ରକାଶେତେ ପୁଷ୍ପିତାଵିଵ କିଂଶୁକୌ
ସେମାନଙ୍କ ଘାଉରୁ ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତଃ ପର୍ଯନ୍ତରକ୍ତାକ୍ଷୋ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯୋପମଃ। ରାଵଣିର୍ଭ୍ରାତରୌ ଵାକ୍ଯମନ୍ତର୍ଧାନଗତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯାହାଙ୍କ ଆଖି ରକ୍ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଭଳି କଳା ଥିଲା, ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଇଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯୁଧ୍ଯମାନମନାଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଶକ୍ରୋଽପି ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ। ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାସାଦିତୁଂ ଵାପି ନ ଶକ୍ତଃ କିଂ ପୁନର୍ଯୁଵାମ୍
ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଆସିବାକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି—ତେବେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିପରି ପାରିବ?
ପ୍ରାପିତାଵିଷୁଜାଲେନ ରାଘଵୌ କଙ୍କପତ୍ରିଣା। ଏଷ ରୋଷପରୀତାତ୍ମା ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୋର ଗିଧପଙ୍ଖି ବାଣର ସାପର ଜାଲରେ ତୁମେ ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଜି ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ପଠାଉଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ନିର୍ବିଭେଦ ଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରଜହର୍ଷ ନନାଦ ଚ
ଏପରି କହି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭିଦିଦେଲେ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯଶ୍ଯାମୋ ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଧନୁଃ। ଭୂଯ ଏଵ ଶରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଵିସସର୍ଜ ମହାମୃଧେ
ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଭଳି କଳା ଥିବା ସେ, ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ଆଉଥରେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ମର୍ମସୁ ମର୍ମଜ୍ଞୋ ମଜ୍ଜଯନ୍ ନିଶିତାନ୍ ଶରାନ୍। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋର୍ଵୀରୋ ନନାଦ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ସେ ଶୂର, ମର୍ମସ୍ଥଳ ମାରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଘୁସାଇ ଆବାର ଆବାର ଗର୍ଜନ କଲେ।