ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ଗଦାଭିଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତୋମରସାଯକୈଃ। ଅପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚାପି ରଥୈସ୍ତଥା ସାଂଗ୍ରାମିକୈର୍ହଯୈଃ
ତୀର, ଗଦା, ଶକ୍ତି, ତୋମର, ଶର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ ଓ ଯୁଦ୍ଧଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭରିଯାଇଥିଲା।
ନିହତୈଃ କୁଞ୍ଜରୈର୍ମତ୍ତୈସ୍ତଥା ଵାନରରାକ୍ଷସୈଃ। ଚକ୍ରାକ୍ଷଯୁଗଦଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଭଗ୍ନୈର୍ଧରଣିସଂଶ୍ରିତୈଃ
ମୃତ ମତ୍ତ ହାତୀ, ପଡ଼ିଥିବା ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଚକ୍ର, ଧୁରା ଓ ଯୋକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ବଭୂଵାଯୋଧନଂ ଘୋରଂ ଗୋମାଯୁଗଣସେଵିତମ୍। କବନ୍ଧାନି ସମୁତ୍ପେତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ଵାନରରକ୍ଷସାମ୍। ଵିମର୍ଦେ ତୁମୁଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵାସୁରରଣୋପମେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭୟାନକ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶିଆଳମାନଙ୍କ ଦଳ ଘୁରୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହ ଚାରିଦିଗରେ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ସମାନ ଲାଗୁଥିଲା।
ନିହନ୍ଯମାନା ହରିପୁଙ୍ଗଵୈସ୍ତଦା ନିଶାଚରାଃ ଶୋଣିତଗନ୍ଧମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ। ପୁନଃ ସୁଯୁଦ୍ଧଂ ତରସା ସମାଶ୍ରିତା ଦିଵାକରସ୍ଯାସ୍ତମଯାଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ସେତେବେଳେ ବାନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେ ଆଘାତ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ତର ଗନ୍ଧରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ, ପୁଣିଥରେ ଦ୍ରୁତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
thumb|ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ୦୪୪ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତା ଅଦୃଶ୍ଯରୂପେଣ ଯୁଦ୍ଧରଙ୍ଗାଗମନମ୍ Your browser does not support the audio element, but here is (ଶ୍ରୀରାମ-ହରିସୀତାରାମମୂର୍ତି-ଘନପାଠିଭ୍ଯାଂ ଵଚନମ୍) ଯୁଧ୍ଯତାମେଵ ତେଷାଂ ତୁ ତଦା ଵାନରରକ୍ଷସାମ୍। ରଵିରସ୍ତଂ ଗତୋ ରାତ୍ରିଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ପ୍ରାଣହାରିଣୀ
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ରାତି ଆସିଗଲା, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଣିଦେଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ବଦ୍ଧଵୈରାଣାଂ ଘୋରାଣଂ ଜଯମିଚ୍ଛତାମ୍। ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ନିଶାଯୁଦ୍ଧଂ ତଦା ଵାନରରକ୍ଷସାମ୍
ଏହିପରି, ଦୁଇପକ୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ବନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ରାତିର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାକ୍ଷସୋଽସୀତି ହରଯୋ ଵାନରୋଽସୀତି ରାକ୍ଷସାଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ଜଘ୍ନୁସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତମସି ଦାରୁଣେ
ରାକ୍ଷସମାନେ କହୁଥିଲେ, 'ଏଠି ବାନର ଅଛି!' ଏବଂ ବାନରମାନେ କହୁଥିଲେ, 'ଏଠି ରାକ୍ଷସ ଅଛି!'—ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାରରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ହତ ଦାରଯ ଚୈହୀତି କଥଂ ଵିଦ୍ରଵସୀତି ଚ। ଏଵଂ ସୁତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦସ୍ତସ୍ମିନ୍ ସୈନ୍ଯେ ତୁ ଶୁଶ୍ରୁଵେ
'ମାର! ଚିରିଦେ! ପଳାଇଯା!'—ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସେ ସେନାରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
କାଲାଃ କାଞ୍ଚନସଂନାହାସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତମସି ରାକ୍ଷସାଃ। ସମ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରା ଦୀପ୍ତୌଷଧିଵନା ଇଵ
ସେ ଅନ୍ଧାରରେ ସୁନା ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଔଷଧ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ରାଜାମାନେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତମସି ଦୁଷ୍ପାରେ ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ରୋଧମୂିର୍ଚ୍ଛତାଃ। ପରିପେତୁର୍ମହାଵେଗା ଭକ୍ଷଯନ୍ତଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାନ୍
ସେ ଅପାର ଅନ୍ଧାରରେ, କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ସାହିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଡ଼ ତେଜରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ବାନରମାନେ ଖାଉଥିଲେ।
ତେ ହଯାନ୍ କାଞ୍ଚନାପୀଡାନ୍ ଧ୍ଵଜାଂଶ୍ଚାଶୀଵିଷୋପମାନ୍। ଆପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦଶନୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭୀମକୋପା ଵ୍ଯଦାରଯନ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲାମ୍ବା ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସୁନା ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଘୋଡ଼ା ଓ ସର୍ପ ଚିହ୍ନ ଥିବା ପତାକା ରଥମାନେକୁ ଚିରିଦେଲେ।
ଵାନରା ବଲିନୋ ଯୁଦ୍ଧେଽକ୍ଷୋଭଯନ୍ ରାକ୍ଷସୀଂ ଚମୂମ୍। କୁଞ୍ଜରାନ୍ କୁଞ୍ଜରାରୋହାନ୍ ପତାକାଧ୍ଵଜିନୋ ରଥାନ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଉଲ୍ଲଖଳିତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ହାତୀ, ତାଙ୍କର ଚାଳକ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଥିବା ରଥମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ଚକର୍ଷୁଶ୍ଚ ଦଦଂଶୁଶ୍ଚ ଦଶନୈଃ କ୍ରୋଧମୂିର୍ଚ୍ଛତାଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାପି ରାମଶ୍ଚ ଶରୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ
କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଟାଣିଲେ ଓ ଦାନ୍ତରେ କାମୁଡ଼ିଲେ; ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମ ମଧ୍ୟ ବିଷାକ୍ତ ସର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯାନି ରକ୍ଷାଂସି ପ୍ରଵରାଣି ନିଜଘ୍ନତୁଃ। ତୁରଂଗଖୁରଵିଧ୍ଵସ୍ତଂ ରଥନେମିସମୁତ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ସର ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ; ଏବଂ ଘୋଡ଼ାର ଖୁର ଓ ରଥର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଠିଥିବା ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା।
ରୁରୋଧ କର୍ଣନେତ୍ରାଣି ଯୁଧ୍ଯତାଂ ଧରଣୀରଜଃ। ଵର୍ତମାନେ ତଥା ଘୋରେ ସଂଗ୍ରାମେ ଲୋମହର୍ଷଣେ। ରୁଧିରୌଘା ମହାଘୋରା ନଦ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଵିସୁସ୍ରୁଵୁଃ
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ମଣିଷମାନେ ମାଟିର ଧୂଳିରେ କାନ ଓ ଆଖି ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର, କେଶ ଉଠାଇଦେଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତର ନଦୀ ଭେଳିଯାଉଥିଲା।
ତତୋ ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗାନାଂ ପଣଵାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନଃ। ଶଙ୍ଖନେମିସ୍ଵନୋନ୍ମିଶ୍ରଃ ସମ୍ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତୋପମଃ
ତାପରେ ଡ଼ାକ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ପଣବ ର ଶବ୍ଦ, ଶଂଖ ଓ ରଥ ଚକ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ ମିଶି, ଅଦ୍ଭୁତ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
ହତାନାଂ ସ୍ତନମାନାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନଃ। ଶସ୍ତାନାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ସମ୍ବଭୂଵାତ୍ର ଦାରୁଣଃ
ମୃତ ଓ ଆହତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ଆହତ ବାନରମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ହତୈର୍ଵାନରମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶକ୍ତିଶୂଲପରଶ୍ଵଧୈଃ। ନିହତୈଃ ପର୍ଵତାକାରୈ ରାକ୍ଷସୈଃ କାମରୂପିଭିଃ
ଏଠାରେ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଶକ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ କୁଟାରରେ ମାରାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଥିବା ମାୟାବୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରପୁଷ୍ପୋପହାରା ଚ ତତ୍ରାସୀଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମେଦିନୀ। ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ଦୁର୍ନିଵେଶା ଚ ଶୋଣିତାସ୍ତ୍ରାଵକର୍ଦମା
ଯୁଦ୍ଧ ମାଟିରେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଝରଣା ପଡ଼ିଥିଲା, ମାଟି ରକ୍ତର କାଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଓ ଚାଲିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସା ବଭୂଵ ନିଶା ଘୋରା ହରିରାକ୍ଷସହାରିଣୀ। କାଲରାତ୍ରୀଵ ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୁରତିକ୍ରମା
ସେ ରାତି ଭୟଙ୍କର ହୋଇଗଲା, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁହେଁକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ କାଳରାତ୍ରି ପରି ଅପରାଜେୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତତ୍ର ତସ୍ମିଂସ୍ତମସି ଦାରୁଣେ। ରାମମେଵାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରି ଆଗେଇଆସିଲେ।
ତେଷାମାପତତାଂ ଶବ୍ଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାନାମପି ଗର୍ଜତାମ୍। ଉଦ୍ଵର୍ତ ଇଵ ସପ୍ତାନାଂ ସମୁଦ୍ରାଣାମଭୂତ୍ ସ୍ଵନଃ
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ଉଠିଯିବା ପରି ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ତେଷାଂ ରାମଃ ଶରୈଃ ଷଡ୍ଭିଃ ଷଡ୍ ଜଘାନ ନିଶାଚରାନ୍। ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଶରୈରଗ୍ନିଶିଖୋପମୈଃ
ରାମ ଏକ ଚକ୍ଷୁପଲକରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଛଅ ଜଣ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ମହାପାର୍ଶ୍ଵମହୋଦରୌ। ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାକାଯସ୍ତୌ ଚୋଭୌ ଶୁକସାରଣୌ
ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ, ମହୋଦର, ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ଦୁଇ ଭାଇ ଶୁକ ଓ ସାରଣ—
ତେ ତୁ ରାମେଣ ବାଣୌଘୈଃ ସର୍ଵମର୍ମସୁ ତାଡିତାଃ। ଯୁଦ୍ଧାଦପସୃତାସ୍ତତ୍ର ସାଵଶେଷାଯୁଷୋଽଭଵନ୍
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଦେହର ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଆଘାତ ପାଇ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ, ଜୀବନ ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଘୋରୈରଗ୍ନିଶିଖୋପମୈଃ। ଦିଶଶ୍ଚକାର ଵିମଲାଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ଏକ ଚକ୍ଷୁପଲକରେ, ମହାବୀର ରାମ ଅଗ୍ନି ଶିଖା ପରି ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ।
ଯେ ତ୍ଵନ୍ଯେ ରାକ୍ଷସା ଵୀରା ରାମସ୍ଯାଭିମୁଖେ ସ୍ଥିତାଃ। ତେଽପି ନଷ୍ଟାଃ ସମାସାଦ୍ଯ ପତଙ୍ଗା ଇଵ ପାଵକମ୍
ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ଶୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧୁପତଙ୍ଗ ପରି ଅଗ୍ନି କୁ ଯିବା ପରି ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ସୁଵର୍ଣପୁଙ୍ଖୈର୍ଵିଶିଖୈଃ ସମ୍ପତଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତତଃ। ବଭୂଵ ରଜନୀ ଚିତ୍ରା ଖଦ୍ଯୋତୈରିଵ ଶାରଦୀ
ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଥିବା ତୀରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେ ରାତି ଶରତ୍କାଳୀନ ଜୁଗନ୍ତି ପୋକା ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ନିନଦୈର୍ଭେରୀଣାଂ ଚୈଵ ନିଃସ୍ଵନୈଃ। ସା ବଭୂଵ ନିଶା ଘୋରା ଭୂଯୋ ଘୋରତରାଭଵତ୍
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଓ ଢ଼ାକର ଗୁଞ୍ଜନରେ ସେ ରାତି ଆଉ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଆଉ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପ୍ରଵୃଦ୍ଧେନ ସମନ୍ତତଃ। ତ୍ରିକୂଟଃ କଂଦରାକୀର୍ଣଃ ପ୍ରଵ୍ଯାହରଦିଵାଚଲଃ
ସେ ମହାନ ଓ ଚାରିପଟି ବଢ଼ୁଥିବା ଶବ୍ଦରେ, ଗୁହାରେ ଭରିଥିବା ତ୍ରିକୂଟ ପାହାଡ଼ ଦେବପାହାଡ଼ ପରି ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।