ଗଜାନାଂ ବୃଂହିତୈଃ ସାର୍ଧଂ ହଯାନାଂ ହ୍ରେଷିତୈରପି। ରଥାନାଂ ନେମିନିର୍ଘୋଷୈ ରକ୍ଷସାଂ ଵଦନସ୍ଵନୈଃ
ହାତୀମାନଙ୍କର ଗଜଗର୍ଜନ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ହିନ୍ହିନାଟି, ରଥର ଚକ୍ର ଗଡ଼ଗଡ଼ାହଟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହିତ ଏହି ଧ୍ୱନି ମିଶିଗଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଘୋରଃ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ। ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ଯଥା ଦେଵାସୁରେ ପୁରା
ଏହି ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ତେ ଗଦାଭିଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଭିଃ ଶକ୍ତିଶୂଲପରଶ୍ଵଧୈଃ। ନିଜଘ୍ନୁର୍ଵାନରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ କଥଯନ୍ତଃ ସ୍ଵଵିକ୍ରମାନ୍
ତେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗଦା, ଶକ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବାନରମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ନିଜ ଶୌର୍ୟର ବଢ଼ାଇ କରୁଥିଲେ।
ତଥା ଵୃକ୍ଷୈର୍ମହାକାଯାଃ ପର୍ଵତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତାନି ରକ୍ଷାଂସି ନଖୈର୍ଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ଵେଗିନଃ
ସେପରି, ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ବାନରମାନେ ଗଛ ଓ ପର୍ବତ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଆଘାତ କଲେ।
ରାଜା ଜଯତି ସୁଗ୍ରୀଵ ଇତି ଶବ୍ଦୋ ମହାନଭୂତ୍। ରାଜଞ୍ଜଯଜଯେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ଵନାମକଥାଂ ତତଃ
‘ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା ଜୟ ହେଉନ୍’ ବୋଲି ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ‘ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ, ଜୟ’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ରାକ୍ଷସାସ୍ତ୍ଵପରେ ଭୀମାଃ ପ୍ରାକାରସ୍ଥା ମହୀଂ ଗତାନ୍। ଵାନରାନ୍ ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ଶୂଲୈଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯଦାରଯନ୍
ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ, ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଥିବା, ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ବାନରମାନେକୁ ଗୁଳି ଓ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚାପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରାକାରସ୍ଥାନ୍ ମହୀଂ ଗତାଃ। ରାକ୍ଷସାନ୍ ପାତଯାମାସୁଃ ଖମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ସ୍ଵବାହୁଭିଃ
ଏପଟେ, କ୍ରୋଧିତ ବାନରମାନେ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆକାଶକୁ ଲାଫି, ନିଜ ହାତରେ ପ୍ରାକାର ଉପରୁ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ତଳେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲୋ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ସମ୍ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତୋପମଃ
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା।
thumb|ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଯୁଧ୍ଯତାଂ ତୁ ତତସ୍ତେଷାଂ ଵାନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ସମ୍ବଭୂଵାଥ ବଲରୋଷଃ ସୁଦାରୁଣଃ
ଏପରି, ମହାତ୍ମା ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଳ ଓ କ୍ରୋଧର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତେ ହଯୈଃ କାଞ୍ଚନାପୀଡୈର୍ଗଜୈଶ୍ଚାଗ୍ନିଶିଖୋପମୈଃ। ରଥୈଶ୍ଚାଦିତ୍ଯସଂକାଶୈଃ କଵଚୈଶ୍ଚ ମନୋରମୈଃ
ସେମାନେ ସୁନା ରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା, ଅଗ୍ନି ଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହାତୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ରଥ ଓ ଦର୍ଶନୀୟ କବଚ ପିନ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।
ନିର୍ଯଯୂ ରାକ୍ଷସା ଵୀରା ନାଦଯନ୍ତୋ ଦିଶୋ ଦଶ। ରାକ୍ଷସା ଭୀମକର୍ମାଣୋ ରାଵଣସ୍ଯ ଜଯୈଷିଣଃ
ବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଶୋଟି ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି କରି ବାହାରିଲେ, ସେମାନେ ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଵାନରାଣାମପି ଚମୂର୍ବୃହତୀ ଜଯମିଚ୍ଛତାମ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ତାଂ ସେନାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଘୋରକର୍ମଣାମ୍
ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା ବଡ଼ ବାନର ସେନା ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତେଷାମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଧାଵତାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଦୁଇପକ୍ଷରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅଙ୍ଗଦେନେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ସାର୍ଧଂ ଵାଲିପୁତ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସଃ। ଅଯୁଧ୍ଯତ ମହାତେଜାସ୍ତ୍ର୍ଯମ୍ବକେଣ ଯଥାନ୍ଧକଃ
ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ସେମାନେ ତିନି ଆଖିଅଛି ଦେବତା ସହ ଅନ୍ଧକ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ପରି ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ।
ପ୍ରଜଙ୍ଘେନ ଚ ସମ୍ପାତିର୍ନିତ୍ଯଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷଣୋ ରଣେ। ଜମ୍ବୁମାଲିନମାରବ୍ଧୋ ହନୂମାନପି ଵାନରଃ
ସମ୍ପାତି, ଯିଏ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଜୟ, ସେ ପ୍ରଜଙ୍ଘ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ବାନର ହନୁମାନ୍ ଜମ୍ବୁମାଳି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସଂଗତସ୍ତୁ ମହାକ୍ରୋଧୋ ରାକ୍ଷସୋ ରାଵଣାନୁଜଃ। ସମରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣଵେଗେନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ଵିଭୀଷଣଃ
ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ତପନେନ ଗଜଃ ସାର୍ଧଂ ରାକ୍ଷସେନ ମହାବଲଃ। ନିକୁମ୍ଭେନ ମହାତେଜା ନୀଲୋଽପି ସମଯୁଧ୍ଯତ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଏକ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ତପନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ନିକୁମ୍ଭ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରଘସେନ ସୁସଂଗତଃ। ସଂଗତଃ ସମରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିରୂପାକ୍ଷେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରଘାସ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ମହାନ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିରୂପାକ୍ଷ ସହ ମୁକାବିଲା କଲେ।
ଅଗ୍ନିକେତୁଃ ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରଶ୍ମିକେତୁଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ। ସୁପ୍ତଘ୍ନୋ ଯଜ୍ଞକୋପଶ୍ଚ ରାମେଣ ସହ ସଂଗତାଃ
ଅଗ୍ନିକେତୁ, ଯିଏ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ, ଓ ରାକ୍ଷସ ରଶ୍ମିକେତୁ, ସହିତ ସୁପ୍ତଘ୍ନ ଓ ଯଜ୍ଞକୋପ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵଜ୍ରମୁଷ୍ଟିଶ୍ଚ ମୈନ୍ଦେନ ଦ୍ଵିଵିଦେନାଶନିପ୍ରଭଃ। ରାକ୍ଷସାଭ୍ଯାଂ ସୁଘୋରାଭ୍ଯାଂ କପିମୁଖ୍ଯୌ ସମାଗତୌ
ବଜ୍ରମୁଷ୍ଟି ମୈନ୍ଦ ସହିତ, ଦ୍ୱିବିଦ ବିଜୁଳି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ଏହି ବାନରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵୀରଃ ପ୍ରତପନୋ ଘୋରୋ ରାକ୍ଷସୋ ରଣଦୁର୍ଧରଃ। ସମରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣଵେଗେନ ନଲେନ ସମଯୁଧ୍ଯତ
ବୀର ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଜୟ ରାକ୍ଷସ ପ୍ରତାପନ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ନଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବଲଵାନ୍ ସୁଷେଣ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ସ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲିନା ସାର୍ଧମଯୁଧ୍ଯତ ମହାକପିଃ
ଧର୍ମର ପୁଅ ବୋଲି ପରିଚିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଷେଣ, ମହାବୀର ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚାପରେ ଘୋରା ରାକ୍ଷସୈରପରୈଃ ସହ। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ସମୀଯୁଃ ସହସା ଯୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ବହୁଭିଃ ସହ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ହଠାତ୍ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ଅନେକଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତତ୍ରାସୀତ୍ ସୁମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ଵୀରାଣାଂ ଜଯମିଚ୍ଛତାମ୍
ସେଠାରେ ବହୁତ ବଡ଼, ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବୀର ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ହରିରାକ୍ଷସଦେହେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭୂତାଃ କେଶଶାଦ୍ଵଲାଃ। ଶରୀରସଂଘାଟଵହାଃ ପ୍ରସୁସ୍ରୁଃ ଶୋଣତାପଗାଃ
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ବହୁତ କେଶ ଓ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ଯାହା ମାଂସର ଗଠା ନେଇ ବହୁତ ଧାରାରେ ବହିଗଲା।
ଆଜଘାନେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଜ୍ରେଣେଵ ଶତକ୍ରତୁଃ। ଅଙ୍ଗଦଂ ଗଦଯା ଵୀରଂ ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯଵିଦାରଣମ୍
କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ବୀର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି, ବଜ୍ର ପରି ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ରଥଂ ସାଶ୍ଵଂ ସସାରଥିମ୍। ଜଘାନ ଗଦଯା ଶ୍ରୀମାନଙ୍ଗଦୋ ଵେଗଵାନ୍ ହରିଃ
ମହାନ୍ୟ ଓ ତୀବ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ରଥ, ତାହାର ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସମ୍ପାତିସ୍ତୁ ପ୍ରଜଙ୍ଘେନ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ ସମାହତଃ। ନିଜଘାନାଶ୍ଵକର୍ଣେନ ପ୍ରଜଙ୍ଘଂ ରଣମୂର୍ଧନି
ସମ୍ପାତି ପ୍ରଜଙ୍ଘଙ୍କ ତିନିଟି ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜଙ୍ଘଙ୍କ ଘୋଡ଼ାର କାନକୁ ଆଘାତ କରି ପ୍ରଜଙ୍ଘଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଜମ୍ବୁମାଲୀ ରଥସ୍ଥସ୍ତୁ ରଥଶକ୍ତ୍ଯା ମହାବଲଃ। ବିଭେଦ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହନୂମନ୍ତଂ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଜମ୍ବୁମାଳୀ ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିଲେ, ସେ ମହାବଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ରଥର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନଙ୍କ ଛାତିକୁ ବେଧିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ତଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ପ୍ରମମାଥ ତଲେନାଶୁ ସହ ତେନୈଵ ରକ୍ଷସା
ମାରୁତପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସେଇ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ହାତରେ ବଡ଼ ଚାପ ଦେଇ, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ସହ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।